30/04/2017 13:00
728 x 90

Sö­zün qı­sa­sı və qi­sa­sı...

img

Mə­qa­lə­nin adın­da­kı bən­zər söz­lər sa­də­cə söz oyu­nu de­yil, elə di­li­miz­dən çı­xan söz­lə ba­şı­mı­za nə oyun aç­dı­ğı­mı­za bir işa­rə­dir ki, niy­yə­tim də bu­nun iza­hı­na ça­lış­maq­dır. Sö­zün qüd­rə­ti və kə­sə­ri haq­qın­da uzun-uza­dı gi­ri­şə, dü­şü­nü­rəm ki, eh­ti­yac yox­dur: hər bi­ri­miz bu­nu yax­şı bi­li­rik, öz təc­rü­bə­miz­dən də də­fə­lər­lə ke­çir­mi­şik.

Üs­tə­lik, mən məhz sö­zün qı­sa ha­lın­da nə qüd­rə­tə ma­lik ol­du­ğu­na diq­qət çək­mə­yə ça­lı­şı­ram. Bu də­fə uzun söz­lər­dən iba­rət gö­zəl cüm­lə­lər və on­la­rın in­san­da ya­rat­dı­ğı tə­sir göz­lə­mə möv­qe­yin­də dur­ma­lı ola­caq. Am­ma o da var ki, nit­qi­miz­də yal­nız qı­sa söz­lər­dən is­ti­fa­də et­mi­rik, et­səy­dik, əf­sa­nə­vi La­ko­ni­ya döv­lə­ti­nin və­tən­daş­la­rı olar­dıq (doğ­ru­su, mü­a­sir in­san da­nış­maq­dan çox yaz­ma­ğa üs­tün­lük ver­di­yin­dən, nit­qi­miz də la­ko­nik­lə­şib). Bu­na bax­ma­ya­raq, in­san­la­rın, xü­su­sən də zə­rif cin­sin nü­ma­yən­də­lə­ri­nin hə­mi­şə söz­lə ara­sı yax­şı olub. Alim­lə­ri (yə­qin ki, ki­şi cin­sin­dən olan­la­rı) bir su­al ma­raq­lan­dı­rıb: "Qa­dın­lar ni­yə çox da­nı­şır?" Və tə­ci­li ca­vab ax­ta­rı­şı­na baş­la­yıb­lar. Ca­vab da özü­nü lən­git­mə­yib. Xət­ri­ni­zə dəy­mə­sin a, alim­lər de­yir ki, prob­lem ki­şi­lər­dəy­miş... Yə­ni in­sa­nın nitq qa­bi­liy­yə­ti­nə ca­vab ve­rən bey­nin sol ya­rım­kü­rə­si ki­şi­lər­də zə­if in­ki­şaf edib. Al­lah gös­tər­mə­sin, ki­şi xey­la­ğı tə­pə­sin­dən ta­va və ya baş­qa mət­bəx "si­lah"ı ilə vu­ru­lan  zər­bə "ye­sə", da­nı­şıq qa­bi­liy­yə­ti­ni ümu­miy­yət­lə iti­rə bi­lər. Am­ma qa­dı­nı be­lə zər­bə qor­xut­ma­ma­lı­dır. Çün­ki ki­şi­lər­dən fərqli ola­raq, qa­dın bey­ni­nin sağ ya­rım­kü­rə­si də nit­qə kö­mək edir. İş­dir-şa­yət sol­dan zər­bə al­sa, sağ his­sə qa­dı­nı və­ziy­yət­dən çı­xa­ra­caq.

Qa­dın nit­qi ki­şi nit­qin­dən tək­cə söz eh­ti­ya­tı ilə de­yil, həm də in­to­na­si­ya və emo­si­ya ilə fərqlə­nir. Qa­dın gün ər­zin­də 8000 söz, 3000 səs, 10 000 jestdən is­ti­fa­də edir. Ki­şi isə 4000 söz, 2000 səs, 3000 jestdən is­ti­fa­də edə bi­lir. Yə­ni hər iş­də tən­bəl­miş­siz...

Am­ma alim­lər hər eh­ti­ma­la qar­şı qa­dın­la­ra da töv­si­yə­lə­ri­ni əsir­gə­mə­yib­lər. De­yir­lər, qa­dın gə­rək az da­nış­sın. Həm az­da­nı­şan qa­dın da­ha gö­zəl və ma­raq­lı gö­rü­nür, həm də ki, bu sus­qun­luq zə­rif cin­sin səh­hə­ti üçün xe­yir­li­dir. Qa­dın nə qə­dər az da­nı­şar­sa, emo­si­ya­la­rı­nı da çər­çi­və­yə sa­la bi­lər ki, nə­ti­cə­də la­zım­sız stres­dən, gər­gin­lik­dən və duy­ğu partla­yış­la­rın­dan mü­ha­fi­zə olu­na bi­lər. La­kin mə­sə­lə­nin baş­qa bir tə­rə­fi də var. Bil­di­yi­niz ki­mi, söz tək­cə in­san­lar ara­sın­da ün­siy­yət va­si­tə­si de­yil, həm­çi­nin or­qa­nizm üçün bir əmrve­ri­ci mo­dul­dur. Məhz nit­qi­miz­də­ki qı­sa, la­ko­nik söz­lər va­si­tə­si­lə bə­də­ni­mi­zə, xü­su­si­lə də bey­ni­mi­zə siq­nal­lar ötü­rü­rük. Be­yin isə sa­hi­bin­dən eşit­di­yi konkret söz­lər­lə hə­rə­kə­tə ke­çir. Be­lə bir de­yim var: "Yax­şı söz da­nış ki, yax­şı ol­sun". Tə­bii ki, bü­tün gü­nü gi­ley­lə­nən, xəs­tə­lik­lər­dən da­nı­şan adam­la­rın növ­bə­ti gün­lər­də sö­zün təl­qin et­di­yi hə­min xəs­tə­li­yə tu­tu­la­ca­ğı­nı gö­rə­cə­yik, ək­sə­riy­yə­ti­miz bu­nu ya­şa­yıb. Be­lə bir təc­rü­bə­ni su üzə­rin­də də də­fə­lər­lə hə­ya­ta ke­çi­rib­lər: bir stə­kan su­yun ya­nın­da acıq­lı da­nı­şıb, sö­yüş sö­yüb, su­yun bu­la­nıq ol­du­ğu­nu de­yib­lər. Su da əvə­zin­də zə­hər-zıq­qım olub. Yə­ni alim di­li ilə de­sək, su­yun tər­ki­bi­nin də­yiş­di­yi, zi­yan­lı ol­du­ğu mə­lum olub. Nə­zə­rə al­saq ki, in­san bə­də­ni­nin yet­miş fa­i­zi su­dan iba­rət­dir, de­mə­li ey­ni re­ak­si­ya­nı ve­rə bi­lər. Bir söz­lə, nor­mal "me­xa­nizm"lə iş­lə­yən in­san or­qa­niz­mi məhz ko­bud və pis söz­lər­lə sı­ra­dan çı­xa bi­lər. An­caq ma­raq­lı­dır ki, ko­bud sö­yüş­lər sırf qa­dın or­qa­niz­min­də sa­ğal­maz iz­lər qo­yur. Bəl­kə söz də cin­si ay­rı­seç­ki­lik sa­lır, am­ma gö­rü­nən odur ki, sö­zün qı­lın­cı qa­dı­nın zə­rif də­ri­si­ni asan­lıq­la kə­sir. Ni­yə? Çün­ki sö­yü­şün qar­şı­sı­nı al­maq üçün bə­dən­də ener­ji və fi­zi­ki güc axı­nı la­zım­dır, bu isə qa­dın­la­ra nis­bə­tən ki­şi­lər­də da­ha çox olur. Be­lə de­yir­lər ki, sö­yüş­cül, qar­ğış­cıl, da­ha çox nit­qin­də kü­çə da­nı­şı­ğı­na üs­tün­lük ve­rən qa­dın­lar "məh­sul­dar" qa­dın­lıq döv­rü­nü da­ha tez ba­şa vu­rur. Yə­ni er­kən me­no­pa­u­za­ya gi­rir­lər, əgər bu baş ver­mə­sə be­lə, öv­lad sa­hi­bi ol­maq şan­sı­nı ya­rı­ba­ya­rı azal­dır­lar. Bun­dan baş­qa, səs­lə­ri ko­bud­la­şır, tük­lən­mə baş ve­rir, qə­rəz, qa­dın­da ki­şi­ləş­mə ya­ra­nır. Be­lə çı­xır ki, ana tə­bi­ət sö­zün va­si­tə­si­lə qa­dın zə­ra­fə­ti­nə önəm ver­mə­yən­lər­dən qi­sas alır: "Ma­dam ki ki­şi ki­mi da­nı­şır­san, ki­şi ki­mi də ol", - de­yir. Şi­ka­yət­lən­mə­yin, gü­nah özü­nüz­də­dir. La­kin ki­şi­lər də "oh" de­yib ürək­lə­rin­dən yağ­lı ti­kan çı­xartma­sın­lar, bə­la on­lar­dan da so­vuş­mur. Çün­ki ko­bud söz­lər­lə zən­gin olan qa­dın tə­bi­ə­tin lə­nə­tin­dən si­vi­şib uşaq doğ­sa da, təh­lü­kə­dən ta­ma­mi­lə qur­tu­la bil­mir. Be­lə ki, onun ge­ne­tik yad­da­şın­da ne­qa­tiv proq­ram for­ma­la­şır: bu proq­ram qa­dı­nın özün­dən son­ra­kı nəs­li­nə də ötü­rü­lür. Araş­dır­ma­la­rın nə­ti­cə­si­nə əsa­sən, xoş­söz­lü qa­dın­la­rı çox olan nə­sil­də ana­dan­gəl­mə xəs­tə uşaq­la­rın do­ğul­ma ris­qi çox az­dır. Am­ma acı­dil qa­dın­lar, xü­su­sən də da­un və di­gər əq­li xəs­tə­lik­li uşaq­lar dün­ya­ya gə­tir­mək təh­lü­kə­si ilə üz­lə­şir­lər.

Bu nə­zə­riy­yə­ni araş­dı­ran ilk alim­lər­dən olan İvan Bel­ya­yevski­yə gö­rə, hər bir sö­yüş mən­fi ener­ji da­şı­yı­cı­sı­dır və təx­mi­nən ra­di­a­si­ya şü­a­lan­ma­sı­na bə­ra­bər­dir. Yə­ni özü­nü zə­hər­lə­di­yi az­mış ki­mi, son­ra­kı nə­sil də bu zə­hər­dən il­lər­lə əziy­yət çək­mə­li ola­caq.

Odur ki, hə­ya­tı­nı bəd­bin­lik­dən, uğur­suz­luq­dan, bə­la­lar­dan qo­ru­maq is­tə­yən in­san­lar ilk növ­bə­də öz nit­qin­də də­yi­şik­lik­lər et­mə­li­dir. Əsə­bi vaxtla­rın­da baş­qa­la­rı­na pis niy­yət­li söz­lə­ri ün­van­la­maq­la mü­vəq­qə­ti dinclik tap­sa­lar da, um­ma­dıq­la­rı an­da o qar­ğış və sö­yüş­lər bu­me­ranq ki­mi öz­lə­ri­nə qa­yı­da­caq. Əbəs ye­rə "Qar­ğış iki­baş­lı olar" de­mə­yib­lər ki! Qar­ğış və sö­yüş­lər də məhz, yu­xa­rı­da de­yil­di­yi ki­mi, qı­sa əmrlər­dən iba­rət­dir. Bir söz­lə, qı­sa sö­zün qi­sa­sı da ağır olar.  

Şə­fi­qə Şə­fa

Son xəbərlər