12/12/2017 00:45
728 x 90

Qa­ra­bağ­da Er­mə­nis­ta­nın ya­rat­dı­ğı iş­ğal re­ji­mi dün­ya üçün ter­ror və nar­kot­ra­fik ba­za­sı­na çev­ri­lir...

img

İş­ğal al­tın­da­kı Azər­bay­can əra­zi­lə­ri­nin nə­za­rət­dən kə­nar qal­ma­sı tək­cə öl­kə­miz yox, bü­tün re­gi­on və əs­lin­də, dün­ya üçün də cid­di təh­did mə­nəb­yi­nə çev­ri­lib. Söh­bət heç də Dağ­lıq Qa­ra­bağ mü­na­qi­şə­si­nin hər­bi müs­tə­vi­də həll olu­na­ca­ğı təq­dir­də bu­ra kə­nar qüv­və­lə­rin cəl­bi və be­lə­lik­lə, hər­bi əmə­liy­yat­la­rın miq­ya­sı­nın ge­niş­lən­mə­sin­dən get­mir. Re­al və­ziy­yət, əs­lin­də, zəbt edil­miş əra­zi­lə­rin təh­lü­kə­siz­lik­lə ya­na­şı baş­qa pa­ra­metrlər ba­xı­mın­dan da bö­yük təh­did­lər ya­rat­dı­ğı­nı çox ay­dın şə­kil­də nü­ma­yiş et­di­rir.  

Sirr de­yil ki, bu gün Er­mə­nis­tan iş­ğal­da sax­la­dı­ğı Azər­bay­can tor­paq­la­rın­da bə­şə­riy­yət üçün çox cid­di olan baş­qa təh­did mən­bə­lə­ri də ər­sə­yə gə­ti­rib. Söh­bət böl­gə­yə ter­ror­çu dəs­tə­lə­rin cəlb olun­ma­sı, Qa­ra­bağ­da ter­ror­çu­la­rın ha­zır­lan­ma­sı, sa­lı­nan nar­ko­tik plan­ta­si­ya­la­rı və di­gər be­lə təh­lü­kə­li hal­lar­dan ge­dir. Sö­zü­ge­dən mə­sə­lə bu gün­lər­də  Ba­kı­da ke­çi­ri­lən Av­ro­pa Şu­ra­sı Par­la­ment As­samble­ya­sı­nın (AŞ­PA) Qaç­qın­lar və Məc­bu­ri Köç­kün­lər üz­rə Ko­mi­tə­si­nin ic­la­sın­da da qal­dı­rı­lıb. Azər­bay­can xa­ri­ci iş­lər na­zi­ri­nin mü­a­vi­ni Xə­ləf Xə­lə­fov da qeyd edib ki, Er­mə­nis­tan Azər­bay­can tor­paq­la­rı­nı iş­ğal edib, nə­ti­cə­də in­san­lar ya­şa­dı­ğı əra­zi­lər­dən köç­kün dü­şüb, bu da in­san hü­quq­la­rı­nın po­zul­ma­sı­dır. Onun söz­lə­ri­nə gö­rə, prob­le­min miq­ya­sı tək­cə bu­nun­la məh­dud­laş­mır. Xa­ri­ci iş­lər na­zi­ri­nin mü­a­vi­ni bil­di­rib ki, Er­mə­nis­tan iş­ğal olun­muş Azər­bay­can əra­zi­lə­rin­də nar­ko­tik, si­lah və in­san al­ve­ri ilə məş­ğul olur: "Azər­bay­can bu­nun­la bağ­lı bey­nəl­xalq təş­ki­lat­la­ra mü­ra­ci­ət edib. Bu mə­sə­lə­yə ba­xış­da iki­li stan­dartlar var. Er­mə­ni­lər Azər­bay­can əra­zi­lə­ri­ni iş­ğal edib, ta­ri­xi abi­də­lə­ri məhv edib, tə­bii sər­vət­lə­ri­mi­zi is­tis­mar edir. Bun­la­rın ha­mı­sı bey­nəl­xalq hü­quq po­zun­tu­la­rı­dır və Er­mə­nis­tan bu­na gö­rə mə­su­liy­yət da­şı­yır".

Əs­lin­də, dün­ya döv­lət­lə­ri­nə də sirr de­yil ki, iş­ğal olun­muş Dağ­lıq Qa­ra­bağ əra­zi­si nar­ko­tik tran­zi­ti, nar­ko­tik­lə­rin be­cə­ril­mə­si, sa­tıl­ma­sı, transmil­li ci­na­yət üçün nə­za­rət­siz əra­zi ki­mi is­ti­fa­də olu­nur. Xa­tır­lat­maq ye­ri­nə dü­şər­di ki, Azər­bay­can əra­zi­si­nin 20 fa­i­zi­nin Er­mə­nis­tan tə­rə­fin­dən iş­ğal olun­ma­sı nə­ti­cə­sin­də öl­kə­nin 132 ki­lo­metrlik sər­hə­di nə­za­rət olun­ma­yan əra­zi­yə çev­ri­lib. Bu da er­mə­ni tə­rə­fi­nə hə­min əra­zi­lər­dən öz ci­na­yət məq­səd­lə­ri­ni hə­ya­ta ke­çir­mək üçün əl­ve­riş­li şə­ra­it ya­ra­dır. Əf­qa­nıs­tan-İran-Dağ­lıq Qa­ra­bağ marşru­tu üz­rə er­mə­ni­lər uzun müd­dət­dir ki, nar­ko­tik mad­də­lə­rin da­şın­ma­sı­nı hə­ya­ta ke­çi­rir. Əra­zi­lə­rə nə­za­rət edil­mə­mə­si və bey­nəl­xalq qu­rum­la­rın da bu is­ti­qa­mət­də mü­va­fiq ad­dım­lar at­ma­ma­sı isə prob­le­mi da­ha da də­rin­ləş­di­rir, er­mə­ni­lə­rin qeyd olu­nan səp­ki­də fə­a­liy­yə­ti­nin ge­niş­lən­mə­si­nə rə­vac ve­rir. Di­gər tə­rəf­dən bu, transmil­li ci­na­yət üçün nə­za­rət­siz əra­zi ki­mi is­ti­fa­də edi­lən əra­zi­lə­rin əs­lin­də dün­ya üçün də təh­did mən­bə­yi ol­du­ğu­nu gös­tə­rir. Çün­ki bu­ra­dan da­şı­nan nar­ko­tik mad­də­lər Av­ro­pa, hət­ta ABŞ-a qə­dər ge­dib çı­xır. Ey­ni za­man­da Qa­ra­bağ­dan da­şı­nan nar­ko­tik mad­də­lər Ru­si­ya­da ge­niş həcmdə re­a­li­zə olu­nur.

O da mə­lum­dur ki, iş­ğal olun­muş Dağ­lıq Qa­ra­bağ böl­gə­sin­də nar­ko­tik la­bo­ra­to­ri­ya­lar fə­a­liy­yət gös­tə­rir və bu­ra­da da­ha təh­lü­kə­li nar­ko­tik mad­də­lər də ha­zır­la­nır. Bu mə­na­da mə­sə­lə­yə bey­nəl­xalq miq­yas­da re­ak­si­ya ve­ril­mə­si də ol­duq­ca zə­ru­ri­dir. Am­ma tə­əs­süf­lər ol­sun ki, bey­nəl­xalq qu­rum­lar bu mə­sə­lə­nin həl­lin­də aciz qa­lıb. Çün­ki er­mə­ni­lər Qa­ra­bağ­da mo­ni­to­rinq apar­maq man­da­tı olan bey­nəl­xalq qu­rum­la­rı hə­min əra­zi­lə­rə bu­rax­mır. Bu mə­na­da he­sab edi­lir ki, Er­mə­nis­ta­na qar­şı əs­lin­də da­ha sərt ad­dım­lar atıl­ma­sı ol­duq­ca va­cib­dir. Əks hal­da iş­ğal al­tın­da qal­mış əra­zi­lə­ri­miz­də in­san al­ve­ri, nar­ko­tik mad­də­lə­rin ye­tiş­di­ril­mə­si, ter­ror­çu qrup­la­rın ha­zır­lan­ma­sı ki­mi bə­şə­riy­yət əley­hi­nə olan ci­na­yət­lə­rin da­vam et­di­ril­mə­si də qa­çıl­maz ola­caq. Əs­lin­də, Dağ­lıq Qa­ra­bağ və ona bi­ti­şik 7 ra­yo­nun nə­za­rət­siz qal­ma­sı­nın məhz be­lə ci­na­yət­lə­rin da­ha da ge­niş­lən­mə­si­nə şə­ra­it ya­rat­ma­sı bir sı­ra bey­nəl­xalq təş­ki­lat­la­rın da he­sa­bat­la­rın­da öz ək­si­ni ta­pıb. Yə­ni nə­za­rət­siz qa­lan Qa­ra­bağ­da iri nar­ko­tik plan­ta­si­ya­la­rı­nın ol­ma­sı bey­nəl­xalq miq­yas­da da ar­tıq qə­bul olu­nur. Bu iş­lə­rin ba­şın­da in­di­ki Er­mə­nis­tan rəh­bər­li­yi­nin, zəbt olun­muş əra­zi­lər­də ya­ra­dı­lan se­pa­rat­çı re­ji­mə rəh­bər­lik edən şəxslə­rin da­yan­dı­ğı da heç ki­mə sirr de­yil. Nə­ti­cə də ona gə­ti­rib çı­xa­rıb ki, bu gün nə­za­rət­siz zo­na olan Dağ­lıq Qa­ra­bağ həm də dün­ya­da nar­ko­tik va­si­tə­lə­rin, de­mək olar, ən bö­yük tran­zit mə­ka­nı­na çev­ri­lib. Öl­kə­mi­zin əl­də et­di­yi mə­lu­mat­lar, top­la­nan in­for­ma­si­ya­lar çox ay­dın gös­tə­rir ki,  nar­ko­ta­cir­lə­rin bu gün is­ti­fa­də et­di­yi ən təh­lü­kə­siz marşrut məhz Er­mə­nis­tan əra­zi­sin­dən ke­çir. Bu marşrut­lar Əf­qa­nıs­tan-İran-Er­mə­nis­tan-Ru­si­ya, Qa­ra­bağ-İran-Azər­bay­can-Ru­si­ya, Qa­ra­bağ-Er­mə­nis­tan-Ru­si­ya­dan iba­rət­dir. Azər­bay­can rəs­mi nü­ma­yən­də­lə­ri də də­fə­lər­lə Qa­ra­bağ əra­zi­si­nin nar­ko­tik va­si­tə­lə­rin əsas tran­zit mə­ka­nı ol­du­ğu­nu bil­di­rib. Tə­əs­süf ki, bə­zi bey­nəl­xalq təş­ki­lat­lar bu mə­sə­lə­yə də iki­li stan­dartlar­la ya­na­şır. Yə­ni ya­ra­nan təh­lü­kə­yə gö­rə Er­mə­nis­ta­na qar­şı əmə­li ad­dım­lar atıl­mır, iş­ğal si­ya­sə­ti­nə son qo­yul­ma­sı üçün zə­ru­ri təd­bir­lər gö­rül­mür. Nə­ti­cə də odur ki, in­di­nin özün­də də Dağ­lıq Qa­ra­bağ həm nar­ko­tik va­si­tə­lə­rin be­cə­ril­mə­si, həm tran­zi­ti, həm də ter­ror­çu qrup­laş­ma­lar ha­zır­la­yan dü­şər­gə­lə­rin yer­ləş­di­yi əsas əra­zi­lər­dən bi­ri ola­raq qa­lır. Hal­bu­ki, Azər­bay­can əra­zi­lə­ri­nin Er­mə­nis­tan tə­rə­fin­dən hə­lə də iş­ğal al­tın­da sax­lan­ma­sı və bu əra­zi­lər­dən müx­tə­lif transmil­li mü­tə­şək­kil ci­na­yət­kar məq­səd­lər üçün is­ti­fa­də edil­mə­si fak­tı nə­in­ki öl­kə­mi­zin, elə­cə də bü­tün Av­ro­pa­nın təh­lü­kə­siz­li­yi­ni cid­di təh­did edir. Be­lə və­ziy­yət­də mil­li və bey­nəl­xalq nə­za­rət­dən kə­nar əra­zi­lər­də nar­ko­tik­lə­rin be­cə­ril­mə­si, ema­lı və da­şın­ma­sı tək­cə Azər­bay­can de­yil, bə­şə­riy­yət üçün prob­lem ol­du­ğun­dan, bu­nun qar­şı­sı­nın alın­ma­sı üçün əmə­li ad­dım­lar atıl­ma­sı­nı vax­tı çox­dan ça­tıb. Çün­ki yu­xa­rı­da qeyd olun­du­ğu ki­mi, hə­min nə­za­rət­siz əra­zi­lər­dən nar­ko­tik va­si­tə­lər nə­in­ki tran­zit, elə­cə də ora­da emal edil­dik­dən son­ra İran-Azər­bay­can-Ru­si­ya və Er­mə­nis­tan-Gür­cüs­tan marşrut­la­rı üz­rə nar­ko­tik­lə­rin Av­ro­pa­ya, Ru­si­ya­ya və baş­qa is­ti­qa­mət­lə­rə ya­yıl­ma­sı üçün is­ti­fa­də olu­nur. Bu­ra­da bir mə­qa­mı da xü­su­si ola­raq qa­bartmaq la­zım gə­lir ki, vax­ta­şı­rı Er­mə­nis­ta­nın küt­lə­vi in­for­ma­si­ya va­si­tə­lə­ri və bir sı­ra hü­quq mü­da­fi­ə­çi­lə­ri­nin ver­di­yi mə­lu­mat­lar­da da bil­di­ri­lir ki, Azər­bay­can əra­zi­lə­ri­nin iş­ğal edil­mə­sin­də xü­su­si fə­al­lıq gös­tər­miş və qul­dur dəs­tə­si­nə rəh­bər­lik et­miş keç­miş pre­zi­dent Ro­bert Kö­çər­yan, in­di­ki pre­zi­dent Serj Sar­kis­yan, onun bey­nəl­xalq mü­tə­şək­kil ci­na­yət­kar qrup­laş­ma­lar­la or­taq olan "Sa­şik" lə­qəb­li qar­da­şı və di­gər­lə­ri nar­ko­tik mad­də­lə­rin da­şın­ma­sın­da Dağ­lıq Qa­ra­bağ­dan tran­zit ki­mi is­ti­fa­də et­mək­lə bö­yük biz­nes qu­rub­lar. Bir­ba­şa on­la­rın və  nü­ma­yən­də­lə­ri­nin rəh­bər­li­yi və bi­la­va­si­tə təş­ki­lat­çı­lı­ğı ilə  Əf­qa­nıs­tan­dan da­şı­nan he­ro­in İran əra­zi­sin­dən keç­mək­lə bir­ba­şa Dağ­lıq Qa­ra­ba­ğa, ora­dan isə İrə­va­na çat­dı­rı­lır. Da­ha son­ra yük ha­va və qu­ru yo­lu ilə Av­ro­pa və Ya­xın Şərq öl­kə­lə­ri­nə ötü­rü­lür.

Da­ha bir təh­lü­kə­li mə­qam isə nar­ko­tik mad­də­lə­rin döv­riy­yə­sin­dən əl­də olu­nan gə­lir­lə­rin ha­ra­da is­ti­fa­də olun­ma­sı­dır. Araş­dır­ma­lar gös­tə­rir ki, hə­min o qa­nun­suz döv­riy­yə­dən əl­də olu­nan gə­lir­lər se­pa­ra­tiz­min, ter­ro­riz­min da­ha da ge­niş miq­yas­da ya­yıl­ma­sı­na xid­mət gös­tə­rir. Bu sə­bəb­dən də tək Azər­bay­can de­yil, qon­şu döv­lət­lər, elə­cə də bey­nəl­xalq təş­ki­lat­lar, dün­ya ic­ti­ma­iy­yə­ti na­ra­hat­lı­ğı­nı ifa­də edə­rək bu is­ti­qa­mət­də da­ha cid­di təd­bir­lər hə­ya­ta ke­çir­mə­li­dir. Ar­tıq mə­lum hə­qi­qət­dir ki, Dağ­lıq Qa­ra­bağ əra­zi­sin­dən da­şı­nan nar­ko­tik­lər­dən əl­də edi­lən gə­li­rin bir his­sə­si iş­ğal­çı döv­lə­tin si­lah­lı qüv­və­lə­ri­nin sax­lan­ma­sı­na, si­lah və ər­zaq­la təc­hi­za­tı­na sərf edi­lir. Be­lə və­ziy­yət, öz növ­bə­sin­də, Dağ­lıq Qa­ra­bağ mü­na­qi­şə­si­nin dinc yol­la həl­li­ni də ən­gəl­lə­yir. Çün­ki in­di­ki Er­mə­nis­tan rəh­bər­li­yi ilk ola­raq iş­ğal al­tın­da­kı əra­zi­lər­də qu­ru­lan ci­na­yət­kar ma­hiy­yə­tə ma­lik biz­ne­si­ni itir­mək is­tə­mir. Di­gər tə­rəf­dən nar­ko­tik sa­tı­şın­dan əl­də olu­nan pul­lar son nə­ti­cə­də həm də zəbt olun­muş əra­zi­lər­də ya­ra­dı­lan se­pa­rat­çı re­ji­min ayaq­da qal­ma­sı­na sərf olu­nur.

Qeyd olun­du­ğu ki­mi, təh­did ya­ra­dan da­ha bir mə­qam, nar­ko­tik­lər­lə ya­na­şı, er­mə­ni­lə­rin zəbt olun­muş əra­zi­lər­də ter­ror­çu qüv­və­lər cəm­ləş­dir­mə­si­dir. Əs­lin­də, məhz er­mə­ni­lə­rin sa­yə­sin­də iş­ğal al­tın­da­kı əra­zi­lər ter­ror­çu­lar üçün çox cəl­be­di­ci mə­kan­lar­dan bi­ri­nə çev­ri­lib. Mə­sə­lən, sirr de­yil ki, er­mə­ni­lə­rin sa­yə­sin­də PKK ter­ror təş­ki­la­tı­nın təm­sil­çi­lə­ri vax­ta­şı­rı Qa­ra­ba­ğa gə­lir. Də­fə­lər­lə olub ki, PKK ya­raq­lı­la­rı Qən­dil da­ğın­dan Ağ­rı da­ğı­na doğ­ru hə­rə­kət edib və bu­ra­dan da Er­mə­nis­ta­na ke­çib­lər. On­la­rın son­ra­kı marşrut­la­rı isə məhz Qa­ra­bağ olub. PKK ya­raq­lı­la­rı­nın La­çın, Şu­şa, Kəl­bə­cər, Ağ­dam, Cəb­ra­yıl, Zən­gi­lan və Fü­zu­li­də­ki er­mə­ni möv­qe­lə­ri­nə get­dik­lə­ri haq­da da müx­tə­lif vaxtlar­da mə­lu­mat­lar ya­yı­lıb. Bun­dan baş­qa, PKK-nın Su­ri­ya qa­na­dı olan PYD-nin tər­ki­bin­dən er­mə­ni əsil­li ter­ror­çu­lar da vax­ta­şı­rı iş­ğal olun­muş Azər­bay­can əra­zi­lə­ri­nə gə­lir. Ter­ror­çu-se­pa­rat­çı "Sad­val" təş­ki­la­tı üzvlə­ri­nin də vax­ta­şı­rı Qa­ra­bağ­da pey­da ol­duq­la­rı bir­mə­na­lı hə­qi­qət­dir. On­la­rın əsas hi­ma­yə­dar­la­rı qis­min­də isə məhz Er­mə­nis­tan xü­su­si xid­mət or­qan­la­rı çı­xış edir. Ümu­miy­yət­lə, məhz er­mə­ni xü­su­si xid­mət or­qan­la­rı hə­lə ötən əs­rin 90-cı il­lə­ri­nin əv­vəl­lə­rin­dən eti­ba­rən bey­nəl­xalq ter­ror­çu qrup­la­rın li­der­lə­ri­nin re­a­bi­li­ta­si­ya­sı­na ça­lış­maq­la on­la­rın Qa­ra­ba­ğa gə­ti­ril­mə­si is­ti­qa­mə­tin­də də ge­niş fə­a­liy­yət gös­tə­rib­lər. "Daş­nak­sut­yun", ASA­LA, MAQ, "Er­mə­ni bir­li­yi", "Er­mə­ni Azad­lıq cəb­hə­si" və di­gər ter­ror təş­ki­lat­la­rı fə­al­la­rı­nın iş­ğal olun­muş əra­zi­lər­də müx­tə­lif vaxtlar­da top­lan­ma­sı da bu­nun sü­bu­tu­dur. Elə in­di­nin özün­də də er­mə­ni tə­rə­fi bu fə­a­liy­yə­ti­ni da­vam et­di­rir.

Bü­tün bun­lar zəbt olun­muş tor­paq­la­rın ter­ror­çu­lar üçün cəl­be­di­ci­li­yi­ni da­ha da ar­tı­rır. Ən əsas amil­lər­dən bi­ri odur ki, əra­zi­yə gə­lən ter­ror­çu­lar bu­ra­da həm re­a­bi­li­ta­si­ya ke­çir, həm də ha­zır­lıq­la­rı­nı ar­tı­rır­lar. Bu­nun­la on­lar da­ha bö­yük təh­lü­kə mən­bə­yi­nə çev­ri­lir­lər. Am­ma ən bö­yük təh­lü­kə ter­ror­çu­la­rın bu­ra­da fə­a­liy­yə­ti­nə şə­ra­it ya­ra­dan Er­mə­nis­tan və onun hə­lə də da­vam et­dir­di­yi iş­ğal si­ya­sə­ti­dir. Gö­rün­dü­yü ki­mi, bu si­ya­sət tək­cə Azər­bay­can yox, bü­tün re­gi­on, Qərb, MDB öl­kə­lə­ri üçün də bö­yük təh­lü­kə­yə çev­ri­lib. Bu mə­na­da ya­ra­nan təh­did­lə­rin miq­ya­sı vax­ta­şı­rı ola­raq Azər­bay­can tə­rə­fin­dən dün­ya ic­ti­ma­iy­yə­ti­nin, mü­va­fiq bey­nəl­xalq təş­ki­lat­la­rın, döv­lət­lə­rin diq­qə­ti­nə çat­dı­rı­lır. İn­di dün­ya ic­ti­ma­iy­yə­ti də bu­na qar­şı qə­tiy­yət­li təd­bir­lər gör­mə­li­dir. Əks hal­da Qa­ra­bağ­da er­mə­ni­lə­rin hə­ya­ta ke­çir­di­yi fə­a­liy­yət, yu­xa­rı­da qeyd olu­nan­lar­dan da gö­rün­dü­yü ki­mi, dün­ya­nın özü­nə də cid­di təh­lü­kə­lər ya­ra­dır. Çün­ki bu­ra­dan nar­ko­tik, ter­ror təh­di­di ki­fa­yət qə­dər ge­niş coğ­ra­fi­ya­ya ya­yı­lır. 

Na­hid SA­LA­YEV

Ya­zı Azər­bay­can Res­pub­li­ka­sı­nın Pre­zi­den­ti ya­nın­da Küt­lə­vi İn­for­ma­si­ya Va­si­tə­lə­ri­nin İn­ki­şa­fı­na Döv­lət Dəs­tə­yi Fon­du­nun ma­liy­yə dəs­tə­yi­lə çap olu­nur.

Son xəbərlər