27/03/2017 16:32
728 x 90

Er­mə­nis­tan or­du­su­na ça­ğı­rış­çı əs­gər­lər prob­le­mi sü­rət­lə də­rin­lə­şir...

img

Azər­bay­ca­nın, di­gər sa­hə­lər­lə ya­na­şı, hər­bi müs­tə­vi­də də Er­mə­nis­tan­dan ki­fa­yət qə­dər bö­yük üs­tün­lü­yə ma­lik ol­du­ğu bir­mə­na­lı hə­qi­qət­dir. Özü də bu üs­tün­lük tək­cə or­du­nun mad­di-tex­ni­ki tə­mi­na­tı ilə məh­dud­laş­mır. Or­du­nun şəx­si he­yət­lə tə­min edil­mə­si sah­sin­də də Er­mə­nis­tan bö­yük fərqlə Azər­bay­ca­na udu­zur.

Araş­dır­ma­lar gös­tə­rir ki, Er­mə­nis­tan­da or­du­ya ça­ğı­rış­çı prob­le­mi ge­də­rək da­ha da kəs­kin­lə­şir. Bu­nun əsas sə­bəb­lə­rin­dən bi­ri isə öl­kə­ni tərk edən­lə­rin sa­yı­nın artma­sı­dır. Öl­kə par­la­men­tin­də də açıq vur­ğu­la­nır ki, miq­ra­si­ya ha­zır­da Er­mə­nis­tan üçün ən kəs­kin prob­lem­lər­dən bi­ri­nə çev­ri­lib və tək­cə son bir il­də Er­mə­nis­ta­nı 60 min in­san tərk edib. De­pu­tat­lar miq­ra­si­ya tem­pi­nin sü­rət­lən­mə­si­nin Er­mə­nis­ta­na bö­yük fə­la­kət­lər gə­ti­rə­cə­yi­ni də bə­yan edir. Ümu­mi rə­qəm­lə­rə diq­qət çə­kən Er­mə­ni Mil­li Konqre­si frak­si­ya­sı­nın ka­ti­bi Aram Ma­nuk­yan de­yir ki, 2015-ci il­də öl­kə­dən ge­dən və­tən­daş­la­rın 57 mi­ni, 2016-cı il­də isə 60 mi­ni Er­mə­nis­ta­na ge­ri qa­yıt­ma­yıb. Ümu­mi­lik­də, son beş il­də Er­mə­nis­ta­nı tərk edən­lə­rin sa­yı 230 mi­ni ke­çib. Bu sta­tis­ti­ka öl­kə­də­ki Şrak və Zvartnots ae­ro­portla­rın­dan alı­nan he­sa­bat əsa­sın­da ha­zır­la­nıb. Küt­lə­vi miq­ra­si­ya­nın qar­şı­sı­nı al­maq üçün hə­lə bir ne­çə il əv­vəl proq­ram ha­zır­la­nıb. Bu proq­ram­da sər­həd mü­ha­fi­zə­si­nin güc­lən­di­ril­mə­si, ni­zam­sız miq­ra­si­ya­nın ida­rə olun­ma­sı, xa­ric­də­ki er­mə­ni­lə­rin ge­ri dö­nü­şü və di­gər mə­sə­lə­lər ək­si­ni ta­pıb. Er­mə­nis­tan par­la­men­ti­nin de­pu­tat­la­rı bil­di­rir­lər ki, bü­tün bun­la­ra bax­ma­ya­raq, miq­ra­si­ya­nın qar­şı­sı­nı al­maq müm­kün ol­ma­yıb. İş­siz­lik, yox­sul­luq in­san­la­rı öl­kə­dən get­mə­yə məc­bur edir. Baş­qa bir sə­bəb isə öl­kə­nin pis ida­rə olun­ma­sı ilə bağ­lı­dır.

Er­mə­nis­ta­nın sa­biq baş na­zi­ri Qrant Baq­rat­yan isə iq­ti­sa­di və­ziy­yə­tin da­ha da ağır­la­şa­ca­ğı­nı və bu fon­da miq­ra­si­ya­nın da­ha da ar­ta­ca­ğı­nı bil­di­rir: "Er­mə­nis­tan­da iq­ti­sa­di tə­nəz­zül qar­şı­da­kı il­lər­də də da­vam edə­cək. Pul eh­ti­yat­la­rı­nın, transfertlə­rin həc­mi­nin azal­ma­sı nə­ti­cə­sin­də öl­kə­nin da­ha bö­yük prob­lem­lər­lə üz­lə­şə­cə­yi proq­noz­laş­dı­rı­lır. Ha­ki­miy­yə­tin sə­riş­tə­siz­li­yi üzün­dən Er­mə­nis­tan­da əha­li­nin so­si­al və­ziy­yə­ti gün­dən-gü­nə çə­tin­lə­şir. Ar­tıq öl­kə məhv ol­maq həd­din­də­dir".

Sa­biq baş na­zir Er­mə­nis­tan iq­ti­sa­diy­ya­tın­da ye­ni il­də də dir­çə­liş göz­lə­nil­mə­di­yi­ni de­yib. Bil­di­rib ki, hö­ku­mət tə­rə­fin­dən bü­tün faktlar for­mal ola­raq ka­ğız üzə­rin­də gös­tə­ri­lir. Da­xil­də isə ta­mam baş­qa ab-ha­va hökm sü­rür: "Ha­zır­da Er­mə­nis­tan iq­ti­sa­di cə­hət­dən ge­ri­lə­mə cəd­və­li üz­rə MDB döv­lət­lə­ri ara­sın­da son pil­lə­lər­də qə­rar­la­şıb. Qiy­mət­li ka­ğız­la­rı sa­bit sax­la­maq məq­sə­di­lə xa­ric­dən və­sa­it alı­nır. Bu be­lə prob­lem­lə­ri azaltmır. Ək­si­nə, əha­li əziy­yət çə­kir, məh­ru­miy­yət­lər­lə üz­lə­şir, borclar isə ar­tır. Çün­ki Er­mə­nis­ta­nın pul eh­ti­yat­la­rı hər il aza­lır. Bu­nun­la ya­na­şı, transfertlə­rin həc­mi də bir ne­çə də­fə aşa­ğı dü­şüb". Qrant Baq­rat­yan he­sab edir ki, bü­tün bun­lar öl­kə­nin tə­nəz­zü­lü ilə nə­ti­cə­lə­nə­cək. İrə­van ge­o­si­ya­si klu­bu­nun şərhçi­si Alek­sandr Qa­yents də bil­di­rir ki, Er­mə­nis­ta­nın bü­tün sa­hə­lər­də if­la­sa uğ­ra­ma­sı miq­ra­si­ya tem­pi­ni də sü­rət­lən­di­rib. Onun fik­rin­cə, bu ge­diş­lə miq­ra­si­ya Er­mə­nis­tan­da hə­lə uzun il­lər bir nöm­rə­li prob­lem ola­raq qa­la­caq: "Müs­tə­qil­lik il­lə­rin­də Er­mə­nis­ta­nı 2 mil­yo­na ya­xın in­san tərk edib. Ha­zır­da öl­kə­də fak­ti­ki ola­raq 1 mil­yon 127 min nə­fər qey­diy­yat­da­dır". "Jo­xo­vurd" qə­ze­ti ya­zır ki, Er­mə­nis­ta­nın if­la­sı­na sə­bəb olan ci­na­yət­kar re­jim əha­li­nin ya­şa­yış sə­viy­yə­si­ni mi­ni­mu­ma en­di­rib: "Apa­rı­lan qey­ri-konstruk­tiv si­ya­sət nə­ti­cə­sin­də bü­tün bey­nəl­xalq ener­ji, neft-qaz la­yi­hə­lə­rin­dən kə­nar­da qa­lan Er­mə­nis­tan in­di yal­nız ia­nə­lə­rə ümid bəs­lə­yir. Əya­lət sa­kin­lə­ri de­yir ki, dün­ya­da­kı ma­liy­yə böh­ra­nı sə­bə­bin­dən xa­ric­də ya­şa­yan ya­xın­la­rın­dan da yar­dım­lar kə­si­lib. Bu fak­tı sta­tis­ti­ka xid­mə­ti də təs­diq­lə­yir. Mə­lu­ma­ta əsa­sən, Er­mə­nis­ta­na pul transfertlə­ri­nin həc­mi üç il­dir aza­lan temp üz­rə da­vam edir". Be­lə­lik­lə, miq­ra­si­ya prob­le­mi Er­mə­nis­tan­da kəs­kin­lə­şir və bu, qeyd olun­du­ğu ki­mi, or­du­ya çağ­rış­çı­la­rın da sa­yı­nı azal­dır.

Di­gər tə­rəf­dən or­du­da baş ve­rən öz­ba­şı­na­lıq­lar fo­nun­da bu­ra­da xid­mət­dən ya­yın­maq is­tə­yən­lə­rin sa­yın­da da ar­tım qey­də alı­nır. Rəs­mi sta­tis­ti­ka­ya əsa­sən, tək­cə ötən bir il ər­zin­də Er­mə­nis­tan or­du­sun­da 33 qətl, 21 in­ti­har ha­lı qey­də alı­nıb. "Jo­xo­vurd" qə­ze­ti or­du­da­kı in­si­dentlər­dən ya­za­raq bil­di­rir ki, baş ve­rən in­si­dentlə­rin əsas sə­bə­bi sis­tem­də hökm sü­rən öz­ba­şı­na­lıq­dır: "Hər­bi his­sə­lər­də əs­gər­lər tez-tez zo­ra­kı­lı­ğa mə­ruz qa­lır. Bu isə ək­sər hal­lar­da qətl və in­ti­har­lar­la nə­ti­cə­lə­nir. So­nun­cu in­si­dent za­ma­nı əs­gər Hay­kaz Ba­be­yan bö­lük ko­man­di­ri Mes­rop Aşot­yan və tə­mi­nat man­qa­sı­nın ko­man­di­ri gi­zir Ma­sis Sar­kis­yan tə­rə­fin­dən dö­yü­lə­rək cid­di bə­dən xə­sa­rə­ti alıb. Fi­zi­ki təz­yiq­lə­rə mə­ruz qa­lan əs­gər gi­zi­ri və di­gər əs­gər yol­daş­la­rı­nı gül­lə­lə­yib. Hər­bi his­sə ko­man­dan­lı­ğı ha­di­sə­ni giz­lət­mək və mə­su­liy­yət­dən ya­yın­maq məq­sə­di­lə baş ver­miş fak­tı ic­ti­ma­iy­yə­tə bəd­bəxt ha­di­sə ki­mi təq­dim edib". Sta­tis­ti­ka­ya əsa­sən, Er­mə­nis­tan or­du­sun­da bu ki­mi hal­lar son bir il­də da­ha çox mü­şa­hi­də olu­nub. Ötən ilin son­la­rın­da növ­bət­çi­lik qay­da­la­rı­nın ko­bud su­rət­də po­zul­ma­sı nə­ti­cə­sin­də əs­gər Var­dan Ara­kel­yan ki­çik ça­vuş tə­rə­fin­dən açı­lan atəş­dən ye­rin­də ölüb. Bu ha­di­sə­dən əv­vəl isə qa­ro­vul xid­mə­tin­də olar­kən iki hərbçi ara­sın­da qar­şı­dur­ma olub. Ba­şın­dan gül­lə ya­ra­sı alan əs­gər­lər­dən bi­ri hə­lə də İrə­van­da­kı mər­kə­zi hər­bi hos­pi­ta­lın re­a­ni­ma­si­ya şö­bə­sin­də mü­a­li­cə alır. Be­lə və­ziy­yət isə er­mə­ni or­du­su­nun du­ru­mu­nu da­ha da ağır­laş­dı­rır.

Na­hid SA­LA­YEV

Son xəbərlər