Liviyada baş verən məlum hadisələr bu ölkənin adının indi dünya gündəmində getdikcə daha çox hallanmasına səbəb olmaqdadır. Xalq ölkənin 42 illik rəhbəri olan Qəddafinin devrilməsində artıq iradəsini ortaya qoysa da, Liviya lideri buna müqavimət göstərməkdə davam edir. Hətta bu məqsədlə insanların qanının axıdılmasına getməkdən də çəkinmir. Elə bu səbəbdən dünya miqyasında Liviya rəhbərinin şəxsiyyətinə, onun kimliyinə, həyat yoluna da maraq getdikcə artmaqdadır.

   Tam adı Müəmmər ben Məhəmməd Əbu Menyar Əbdül Səlim ben Həmid əl-Qəddafi olan Liviya rəhbəri 1942-ci il iyunun 7-də Siirt şəhərində anadan olub. Onun atası köçəri çoban, anası isə evdar qadın idi. Qəddafi orta məktəbə 9 yaşında gedib və ailəsində ilk təhsil alan şəxs olub. Babası 1911-ci ildə italyan işğalçıları tərəfindən öldürülüb. Atası kimi yeni və məhsuldar torpaqlar axtarışında olan Qəddafi Sirt, Səbha və Misurat şəhərlərindəki məktəblərdə təhsil alır. Orta məktəbdə oxuyarkən 16 yaşlı Qəddafi gənclərdən ibarət gizli özək yaradır. Bu özəyin əsas məqsədi Liviya İtaliya müstəmləkəçiliyindən azad olunduqdan sonra ölkədə yaradılan kral üsul-idarəsini devirmək idi. Həmin vaxt Liviyaya kral I İdris rəhbərlik edirdi.

   Qəddafinin siyasi baxışlarının formalaşmasında Misir lideri Camal Əbdül Nasirin rolu böyük olub. Elə Qəddafinin yaratdığı gizli təşkilatın niyyəti də Liviyadakı monarxiyanı, Misirdə olduğu kimi, devirmək idi. Hökumət əleyhinə çıxışları isə sonda onun məktəbdən xaric edilməsilə nəticələndi. Bununla belə, Qəddafi ali təhsil almaq niyyətindən daşınmadı. O, Misurat şəhərində yerləşən ali məktəbin hüquq fakültəsinə daxil olub və 1964-cü ilə qədər burada ali təhsil alıb. Ali təhsilini başa vurduqdan sonra Qəddafi hərbi akademiyaya daxil olur. Burada o, 1952-ci ildə Misirdə baş verən inqilabın məramı sayılan "Azadlıq, sosializm, bərabərlik" şüarını gənc zabitlər arasında paylayır və onları bu amal uğrunda mübarizəyə dəvət edir.

   1963-cü ildə orta təhsilini Misurat şəhərində başa vuran Qəddafi iki il sonra Benqazi şəhərindəki hərbi kolleci bitirərək leytenant rütbəsinə yüksəlir. 1966-cı ildə isə o, İngiltərədə hərbi təlimlərdə iştirak etdikdən sonra kapitan rütbəsilə Liviyaya qayıdır. Ərəb dünyası onu ilk dəfə Liviya kralı I İdrisin göstərişi olmadan tabeliyindəki qoşun hissələrini 1967-ci il müharibəsində iştirak edən Misir prezidenti Camal Əbdül Nasirə köməyə göndərdiyi zaman tanıyır.

   1969-cu ildə üç dəfə - martın 12-də, 14-də və avqustun 13-də Liviyada hərbi çevriliş etməyə cəhd göstərən Müəmmər Qəddafi "əl-Qüds" adlandırdığı planı müxtəlif səbəblərdən dolayı təxirə salmaq məcburiyyətində qalır. Elə həmin ilin sentyabr ayının 1-də isə kapitan Qəddafinin rəhbərlik etdiyi xüsusi hərbi briqada Benqazi, Tripoli və ölkənin digər şəhərlərində eyni vaxtda nümayişlərə başlayaraq, kral I İdrisin Türkiyədə müalicə almasından istifadə edərək, dövlət binalarını və hərbi obyektləri nəzarət altına alır. Çevrilişə rəhbərlik edən Qəddafi İnqilab Komandanlığı Şurasının yaradıldığını bəyan edir və ölkənin adı Liviya Ərəb Respublikası kimi dəyişdirilir.

   1970-ci ilin yanvarında artıq polkovnik rütbəsi daşıyan Qəddafi ölkənin baş və müdafiə naziri, elədə də Liviya Hərbi Qüvvələrinin Baş komandanı seçilir. Bundan dərhal sonra isə ölkədəki bütün xarici hərbi kontingentin Liviyadan çıxarılması prosesi başlanır. Elə həmin ilin oktyabrında 20 min italyan Liviyadan qovulur və həmin gün "İntiqam günü" adlanır. "İntiqam günü" Liviyada öldürülən italiyalı əsgərlərin qəbirlərinin açılması ilə də yadda qalır.

   İnqilabdan sonra Qəddafi polkovnik hərbi rütbəsinə layiq görüldü və 1976-cı ildə general-mayor rütbəsi almasına rəğmən, indiyə qədər adətən "polkovnik" - deyə çağrılır. Hakimiyyət dəyişikliyindən sonra İnqilab Komandanlığı Şurasının sədri və ali baş komandan vəzifələrini tutan Qəddafi Misir prezidenti Camal Əbdül Nasirlə sıx əlaqələr saxlamaqda davam edirdi. Hər iki lider islama, vətənpərvərliyə və mənəviyyata əsaslanan sosializm cəmiyyəti yaratmağa çalışırdı. Lakin Nasirin ölümündən sonra Misirlə münasibətlərin pisləşməsi və onun varisi Ənvər Sədatın ABŞ-la, İsraillə daha çox yaxınlaşmağa cəhd etməsi Qəddafinin müstəqil ideologiya formalaşdırması ilə nəticələndi. Məhz bu dövrlərdə Qəddafi özünün "Üçüncü ümumdünya nəzəriyyəsi"ni yaratdığını bildirdi. Onun fikrincə, bu, Adam Smitin kapitalizm və Karl Marksın kommunizm nəzəriyyələrini əvəz etməli idi. Qəddafi öz nəzəriyyəsinin mahiyyətini müəllifi olduğu üçcildlik "Yaşıl kitab"da əks etdirmişdi. O, "Cəmahiriyyə" adlanan sosial quruluşun yaradılmasını istəyirdi ki, burada "çoxluğu, xalq kütlələrinin dövləti" və ya xalq komitələri sistemi əsasında birbaşa demokratiya nəzərdə tutulurdu. Buna qədər mövcud olan bütün dövlət quruluşları isə qeyri-demokratik sayılırdı. "Yaşıl kitab" əsərini bu baxımdan Qəddafi "Yeni əsrin İncili" adlandırırdı.

   Hakimiyyətə gəldikdən sonra Qəddafinin xarici siyasət məsələlərində mövqeyi bir qədər ziddiyyətli olub. Belə ki, o, Fələstində, Uqandada, Şimali İrlandiyada, Mərakeşdə, Sudanda, Anqolada, Mozambikdə, İspaniyada, Kolumbiyada, Türkiyədə bu dövlətlər tərəfindən terrorçu sayılan təşkilatlara dəstək verib. "FƏTH İnqilabi Şurası"nın yaradıcısı və rəhbəri, məşhur terrorçu sayılan Əbu Nidal, həmçinin "Çaqqal Karlos" kimi tanınan venesuelalı İliç Ramires Sançes Qəddafi tərəfindən açıq himayə olunurdu. Qərb ölkələri bildirirdi ki, Liviya ərazisində terrorçuların təlim keçməsi üçün düşərgələr yaradılıb və bu düşərgələrdə dünyanın ən müxtəlif bölgələrindən olan terrorçu qruplaşmalar təlim keçir.

   Siyasi rəqiblərinə qarşı amansız olan Liviya lideri dövlət məmurlarının da daim vəzifə yerdəyişmələrini həyata keçirirdi ki, bu da onların təsir imkanlarının artmasına və polkovniklə rəqabət aparmasına imkan vermirdi. Liviyanın 1973-cü ildə Qərbin İsrailə verdiyi dəstəyə cavab olaraq ərəb dövlətləri tərəfindən tətbiq edilən neft embarqosunda fəal iştirak etməsi Qəddafiyə qarşı Qərbin münasibətlərini daha da sərtləşdirdi. ABŞ-ın İsraili dəstəkləməsi sonda Qəddafinin xarici siyasət kursunda SSRİ-yə meyllənməsinə səbəb oldu. 1975-ci ildən etibarən SSRİ ilə Liviya arasında münasibətlər özünün daha sürətli inkişaf mərhələsinə qədəm qoydu. Qəddafini "Yaxın Şərqin qudurmuş iti" adlandıran ABŞ prezidenti Ronald Reyqan Liviyada olan bütün amerikalıların buranı tərk etməsinə dair göstəriş verdi. Bunun ardınca Amerika administrasiyası Liviya neftinin təchizatına tam embarqo qoydu. Bu addıma cavab olaraq Qəddafi Ronald Reyqanı bütün Amerika hindularını azadlığa buraxmağa çağırdı.

   22 dekabr 1979-cu ildə ABŞ Liviyanı terrorizmə sponsorluq edən ölkələr siyahısına daxil edir, 1980-ci illərin əvvəlində isə Liviya rejimini ən azı 45 ölkənin daxili işlərinə qarışmaqda ittiham edir. Qəddafi isə "Washington Post" qəzetinə verdiyi müsahibədə terrorçuları deyil, milli azadlıq hərəkatlarını dəstəklədiyini bildirir. Həmin müsahibədə o, Nelson Mandelanı və sonradan Namibiya prezidenti olmuş Sem Nuyomanı, həmçinin Fələstin Azadlıq Təşkilatını dəstəklədiyini qeyd edərək, indi həmin şəxslərin Ağ Evdə rəsmi qəbul edilməsinə baxmayaraq, özünün hələ də terrorçu hesab edilməsindən gileylənmişdi.

   Qəddafi birinci dəfə Fəthiyə Nuri Xalidlə evlənir. Bu nikahdan onun Məhəmməd adlı oğlu olur. Ancaq onun bu nikahı uzun çəkmir. İkinci dəfə o, tibb bacısı işləyən Səfiyə Farkaşla ailə qurur. Bu nikahdan isə beş oğlu və bir qızı olur. Uzun müddətdir Qəddafinin yanında bir ukraynalı sarışın xanım da çalışır. Tibb bacısı olan bu qadının Qəddafi ilə hədsiz dərəcədə yaxın münasibətləri olduğu söylənilir. 38 yaşlı Qalina Kolonitskaya Qəddafi ilə o qədər yaxındır ki, Liviya rəhbəri xarici ölkələrə gedəndə də onu özü ilə aparır.

   Ədəbiyyata xüsusi maraq göstərən Qəddafi Tolstoyun əsərlərinə tez-tez müraciət edir, Şekspir haqqında isə onun ərəb immiqrantı, əsl adının isə şeyx Zübeyr olduğunu söyləyir.

   Geyiminə, xarici görkəminə böyük diqqətlə yanaşan, xüsusilə müxtəlif hərbi libaslarda tez-tez görünən Qəddafi İslam dininin bütün qaydalarına ciddi riayət edir. Siqaret çəkmir, spirtli içki qəbul etmir. Ancaq yaraşıqlı görünmək və yaşanmış illərin izini itirmək üçün kosmetikadan istifadə edir. Hündürlüyü sevməyən Müəmmər Qəddafi bu günə qədər çadırda yaşayır. Maraqlısı budur ki, xarici dövlətlərdə rəsmi səfərlərdə olanda da ona çadır qurulur. 2006-cı ildə Müəmmər Qəddafi Liviyanı "Koka-Kola"nın vətəni elan edib.

   2009-cu ilin oktyabrında Qəddafi ölkə parlamenti hesab edilən Milli Konqresə müraciət edərək, oğlu Seyfulislamın işlə təmin edilməsini istəyib. 2009-cu ildə İtaliyaya səfəri çərçivəsində italyan qızlarla görüşən Qəddafi xristianlığın fırıldaqçılıq üzərində qurulduğunu bildirib. Qəddafi 40 qadından ibarət "Amazon Birliyi" adlı xüsusi təhlükəsizlik xidməti tərəfindən mühafizə olunur. Bütün üzvləri bakirə qızlar olan bu birliyin əməkdaşlarını Qəddafi şəxsən seçir.