Bölgələrdə taxılın və buğdanın qiymətinin artması üzündən unun və çörəyin bahalaşması, həmçinin bəzi regionlarda çörəyin çəkisinin azaldılması ilə bağlı KİV vasitəsilə kütləvi məlumatların yayılmasına, eləcə də rəsmi dövlət qurumlarının, millət vəkillərinin, iqtisadçı-ekspertlərin və digər şəxslərin narahatlıqdan və narazılıqdan doğan faktlarına baxmayaraq, İqtisadi İnkişaf Nazirliyi hələ də deyilənləri və yazılanları qəbul etmək istəmir.

   Adıçəkilən qurumun Antiinhisar Siyasəti və İstehlakçıların Hüquqlarının Müdafiəsi Dövlət Xidmətinin rəisi Zahid İsayev jurnalistlərə açıqlamasında bildirib ki, Azərbaycanda taxılın bahalaşması unun və çörəyin qiymətinin qaldırılmasına əsas vermir. Onun dediyinə görə, rəhbərlik etdiyi qurumun bazarlarda apardığı monitorinqlər nəticəsində nə unun, nə də çörəyin qiymətinin artması müşahidə edilib. Xidmət rəisi vurğulayıb ki, buğdanın qiymətində baş verən artımlarla bağlı təhlillər aparılıb: "Hazırda buğdanın qiymətinin çörəyin və unun qiymətinə təsiri barədə deyilənlərin əsası yoxdur".

   Z.İsayev həmçinin bildirib ki, iri çörəkbişirmə müəssisələrində də monitorinqlər aparılıb. Bu zaman nə qiymət artımı, nə də çəkinin azaldılması hallarına rast gəlinib. Xidmət rəisi hesab edir ki, hansısa kiçik müəssisənin qiymətləri artırması isə kütləvi bahalaşma yarada bilməz: "Ölkədə yüzlərlə növ çörək buraxılır. Onların əksəriyyətinin istehsalçısı xırda müəssisələrdir. Onların xüsusi çəkisi böyük deyil. Xüsusi çəkisi böyük olan müəssisələrdə isə monitorinqlərdə çəkidə azalma, qiymətdə artım müşahidə olunmayıb".

   

   İqtisadi İnkişaf Nazirliyinin və Antiinhisar Siyasəti və istehlakçıların Hüquqlarının Müdafiəsi Dövlət Xidmətinin məlumatları ziddiyyət təşkil edir

   

   Qeyd edək ki, İqtisadi İnkişaf Nazirliyinin avqustun 27-də yaydığı məlumatda deyilənlərlə Zahid İsayevin dedikləri arasında ciddi təzadlı məqamlar var. Adıçəkilən nazirliyin məlumatında qeyd olunmuşdu ki, Antiinhisar Siyasəti və istehlakçıların Hüquqlarının Müdafiəsi Dövlət Xidməti ölkə ərazisində taxıl məhsullarının süni qiymət artımının qarşısının alınması məqsədilə çörək və unun qiymətinin gündəlik monitorinqini aparır: "İndiyədək aparılan monitorinqlər zamanı çörək və un qıtlığı müşahidə edilməyib, çörəyin və unun pərakəndə satış qiymətində artım, eləcə də çörəyin çəkisində azalma qeydə alınmayıb. Bundan başqa, respublikada fəaliyyət göstərən iri taxılçılıq subyektlərindən və Dövlət Taxıl Fondundan alınmış məlumatlara əsasən, ölkədə kifayət qədər taxıl, o cümlədən ərzaq buğdası ehtiyatı mövcuddur və bağlanmış müqavilələr üzrə ölkəyə buğda idxalı davam edir. Antiinhisar Siyasəti və istehlakçıların Hüquqlarının Müdafiəsi Dövlət Xidməti çörək və unun süni qiymət artımının qarşısının alınması istiqamətində gündəlik monitorinqlərini davam etdirəcək".

   Ancaq sözügedən Xidmətin rəisi buğdanın qiymətində baş verən artımları dolayısı ilə təsdiqləyərən bu bahalaşmanın çörəyin və unun qiymətinə təsirinin olmadığını vurğulayıb. Üstəlik, Z.İsayev bildirib ki,

   ölkədə yüzlərlə müxtəlif növ çörək istehsal edən obyektlərin əksəriyyəti xırda müəssisələrdir və onların xüsusi çəkisi böyük deyil. Hansısa kiçik müəssisənin qiymətləri artırması isə kütləvi bahalaşma yarada bilməz.

   

   Antiinhisar Siyasəti və İstehlakçıların Hüquqlarının Müdafiəsi Dövlət Xidməti rəisinin məlumatı özünü doğrultmur

   

   Qeyd edək ki, hazırda dünya bazarında 1 kiloqram buğdanın qiyməti 21 qəpikdir. Ölkəmizdə isə taxılın qiyməti günbəgün fərqli rəqəmlərlə özünü büruzə verir. Məlumat üçün bildirək ki, Azərbaycanın buğdaya olan tələbatı təxminən 1,5 milyon ton təşkil edir və bunun da müəyyən hissəsindən heyvandarlıqda, təxminən 1,2 milyon tonundan isə çörəkbişirmə sənayesində istifadə edilir. Təbii ki, çörəkbişirmə sənayesində istifadə olunan buğdaya tələbatın müxtəlif subyektiv və obyektiv səbəblər üzündən yerli istehsal hesabına ödənilməsi mümkün olmadığından, xarici ölkələrdən taxıl idxalına zərurətin olduğu dəfələrlə vurğulanıb. Xatırladaq ki, respublikamızın taxıl tədarükündə və un istehsalında xüsusi çəkisi böyük olan müəssisələr əsasən Dövlət Taxıl Fonduna taxıl alınmasında vasitəçilik edən obyektlərdir. Yəni adıçəkilən fond cari il iyulun 1-dən sentyabrın 1-dək, daha sonra oktyabrın 1-dək "Dəvəçi-Dəyirman" MMC, "Karat-Holdinq", "FATOĞLU", N.Quliyev adına Bakı-Taxıl, "Araz" ASC, "Aveta", "EL" KM, "Bəxtiyar" istehsalat-ticarət və "Neon" firması müəssisələri vasitəsilə taxılın alınması barədə məlumat yayıb. Onu da vurğulamaq yerinə düşər ki, Gəncəbasar bölgəsində ən iri un istehsalçısı olan "FATOĞLU" şirkəti bir neçə gün öncə Qazaxıstandan un alınması prosesini bərpa edib. Həmin şirkətdən verilən məlumata görə, son qiymətlərə əsasən, taxılın bir tonunda 35-40 faiz bahalanma müşahidə olunur. Hazırda buğdanın bir tonunu Qazaxstanda 230 dollara almaq mümkündür. Sifariş olunan buğdanın ölkə daxilinə gətirilməsi bu şirkətə tonu 300-315 dollara başa gəlir. Buğdanın qiymətinin 35-40 faiz artmasına baxmayaraq, un məhsullarının qiyməti cəmi 15 faiz bahalandırılıb. Əvvəllər 15 manat 50 qəpiyə olan 50 kiloqramlıq un kisəsi hazırda 17 manat 50 qəpiyə satılır. Sözügedən şirkətdən həmçinin bildirilib ki, Gəncəbasar zonasında fermerlər tərəfindən taxıl və buğda məhsulları təklif edənlər barmaqla sayılacaq qədər azdır. Həmin məhsulları satmaq istəyənlər isə buğdanı keyfiyyətcə daha yüksək olan Qazaxıstan buğdasından da baha təklif edir və bu qiymət, kiloqrama görə, təxminən 26-30 qəpik civarındadır. Məhz bu səbəbdən də "FATOĞLU" xarici ölkələrdən, xüsusilə də Qazaxıstandan məhsul almağa üstünlük verir. Qeyd etdiyimiz faktlar isə Antiinhisar Siyasəti və İstehlakçıların Hüquqlarının Müdafiəsi Dövlət Xidmətinin rəisi Zahid İsayevin xüsusi çəkisi olan müəssisələrin un və çörək məhsullarının qiymətlərini artırmaması ilə bağlı dediklərini birmənalı şəkildə təkzib edir.

   

   İnhisarçılar taxıl bazarını ələ keçirib?

   

   Sadaladığımız faktlar göstərir ki, xırda müəssisələrin Qazaxıstan və digər xarici ölkələrdən böyük həcmdə taxıl almaq imkanları məhdud olduğundan, taxıl bazarının böyük müəssisələr tərəfindən inhisara alınacağı istisna edilmir. Bu səbəbdən də son günlər Azərbaycanda taxıl məhsullarının inhisara alınması barədə ciddi fikirlər səsləndirilir. Bildirilir ki, ölkəmizə idxal olunan taxıl məhsulları az sayda əllərdə idarə edildiyindən, bazarda inhisar qiymətlərinin müəyyənləşdirilməsinə gətirib çıxarıb. Nəticədə həmin məhsullar inhisarçılar tərəfindən daha yüksək qiymətə alıcılara təklif edilir. Ancaq taxıl məhsullarının qiymətinin artmasının ölkəmizin bu bazarında inhisar və kartel razılaşmalarının olmasına dəlalət etmədiyini iddia edənlər var. İddialara görə, hər hansı bir inhisarçılıq və bazarın bir qrup şəxslər tərəfindən idarə edilməsi haqqında heç bir söhbət ola bilməz.

   Çünki bu gün Azərbaycanda taxıl Rusiya və Qazaxıstandan bahadır. Lakin bununla belə, ölkəmizdə un ucuzdur. Azərbaycanın taxıl bazarındakı acınacaqlı vəziyyəti neftin qiymətinin artması nəticəsində taxıl kimi enerjitutumlu məhsulların qiymətinin artmasının təsiri ilə əlaqələndirənlər də var.

   Bildirilir ki, taxılın qiymət artımı taxıl məhsullarından alternativ enerji mənbəyi kimi istifadə, karbohidrogen xammalın üzvi xammala dəyişdirilməsi, şəkərin bioyanacaq kimi istifadə edilməsinə görə baş verir. Bütün bunlar da taxıl məhsullarına tələbatın və qiymətlərin artmasına gətirib çıxarır.