Azərbaycanda kommersiya bankları hələ də kredit faizlərini yüksək səviyyədə saxlamaqda davam edir. Belə ki, bir sıra bankların faiz dərəcəsi 24-30 faizə çatır. Halbuki, Mərkəzi Bank artıq xeyli müddətdir uçot dərəcəsini 15 faizdən 2 faizədək endirib. Yəni Mərkəzi Bank kommersiya banklarını faiz dərəcələrini aşağı salmağa həvəsləndirmək üçün uçot dərəcəsini 7,5 dəfə aşağı salıb.

   Lakin bu tədbirlərə baxmayaraq, risq amilini əsas gətirən özəl banklar kreditə görə faiz dərəcəsini yuxarı həddə saxlamaqda davam edir. Bu istiqamətdə dəfələrlə danışılıb və yazılar çap olunub. Hətta kommersiya banklarının sözügedən məsələdə yumşalması üçün bir sıra təkliflər də verilib. Məsələn, bir sıra ekspertlər tərəfindən kiçik və orta sahibkarlığın kreditləşməsinə vəsait ayıran banklara vergi güzəştlərinin tətbiq olunması təklifi irəli sürülüb. Burada göstərilirdi ki, hər hansı bankın ayırdığı ümumi kreditdə kiçik və orta sahibkarlığa, eləcə də fermer təsərrüfatına ayrılan kreditlərin miqdarı 25 faizi keçərsə, həmin banka vergi güzəştlərinin tətbiq edilməsi məqsədəuyğun sayılsın. Lakin hələlik banklara vergi güzəştinin tətbiqi sahəsində hər hansı addım atılmayıb. Banklar da, öz növbəsində, kreditlər üzrə faiz dərəcəsini aşağı salmağa həvəsli görünmür. Maraqlıdır, banklar indiki şəraitdə kredit faizini təxminən iki dəfəyə qədər azaltsa nə baş verər?

   İqtisadi və Sosial İnkişaf Mərkəzinin rəhbəri Vüqar Bayramovun fikrincə, belə olarsa, bundan özəl bankların özləri, habelə biznes sahəsi və istehlakçılar xeyir götürəcək: "Faiz dərəcəsinin təxminən iki dəfə azaldılması üçün kommersiya banklarının cəlb etdiyi əmanətlər üzrə dividend faizlərinin də azı eyni həddə qədər aşağı salınması lazımdır. Çünki kommersiya banklarının faiz dərəcəsini iki dəfə azaltması o deməkdir ki, artıq onlar kreditləri orta hesabla 10 faizdən verəcək. Belədə, hazırda 12 faizlə cəlb olunan əmanətlər üzrə faiz dərəcəsinin də 6 faizə qədər endirilməsi vacibdir. Faiz dərəcəcinin azaldılması üçün bütövlükdə bank sektoru və dividend siyasəti kommersiya banklarına bunu etməyə imkan yaratmalıdır. Kommersiya bankları birtərəfli şəkildə kredit üzrə faiz dərəcəsinin azaldılmasına gedə bilməz. Bank sektoru və dividend məsələcində aparılan siyasətdə dəyişikliklərin edilməsinə ehtiyac var. Həmin siyasət kommersiya banklarına kredit üzrə faiz dərəcəsini endirməyə imkan versə, bundan təkcə iqtisadiyyat və biznes deyil, eyni zamanda özəl bankların özləri də udacaq. Belədə, kommersiya bankları ilk növbədə, potensial olaraq, problemli kreditlərlə gələcəkdə üzləşə bilmə təhlükəsini aradan qaldıracaq. Artıq qaytarıla bilməyən problemli kreditin həcmi 4 yüz milyon manata çatıb. Problemli kreditin çox olmasının səbəblərindən birinin məhz faiz dərəcəsinin yüksək olması ilə əlaqədar olduğunu nəzərə alsaq, belədə faiz dərəcəsinin aşağı salınmasından qazanan tərəf birmənalı şəkildə kommersiya banklarının özləri olacaq. Bu halda kommersiya bankları problemli kredit məsələsini həll etmiş olacaq. Təbii ki, kredit faizi iki dəfəyə qədər endirilsə, bundan iqtisadiyyat da qazanacaq. Biznes sektoru daha uğurlu və şanslı kredit əldə edəcək. Nəticədə də onlar daha yaxşı işləmək imkanına sahib olacaq. Belə olarsa, adi vətəndaşlar, istehlakçılar da qazanacaq. Çünki kredit üzrə faiz dərəcəsinin aşağı düşməsi bazarda qiymətlərin azalmasına və istehlakçılara daha ucuz qiymətlə malların təklif olunmasına gətirib çıxaracaq. Yəni prosesdən həm kommersiya banklarının özləri, həm də biznes sektoru və istehlakçılar xeyir əldə edəcək".

   Müstəqil iqtisadçı-ekspert Qadir İbrahimli isə düşünür ki, indiki məqamda atılan bu addımın özü belə kredit bazarında pozitiv mənada ciddi dəyişikliyə gətirməyəcək: "Bank faizlərinin iki dəfə aşağı düşməsi baş versə belə, indiki şərait və maliyyə göstəriciləri daxilində Azərbaycanın kredit bazarında vəziyyət heç də iki dəfəyə qədər yaxşılaşmayacaq. Yəni proses tam həcmdə adekvat olmayacaq. Çünki ölkəmizdə bank sektoru və kredit bazarının özünün ciddi problemləri var.

   Həmin problemlər həll olunmasa, çətin ki, bu sahədə hansısa bir normal inkişaf tendensiyası baş versin. Kredit hələ də çoxsaylı insanlar üçün əlçatan deyil. Onu əldə etmək üçün çoxsaylı mürəkkəb prosedurdan, bürokratik əngəllərdən keçməlisən. İkinci bir tərəfdən, kredit verilərkən "şapka" alınması tendensiyası da aradan qalxmayıb. Belədə, avtomatik olaraq, kredit faizləri rəsmi faizlərdən də yüksək olur. Azərbaycanda kredit real müştəriyə, ona real ehtiyacı olana verilmir. Maaşı yüksək olan dövlət məmuru krediti daha rahat ala bilir. Halbuki, xırda biznesmenin gəliri məmurun maaşından daha yüksəkdir və belədə onun krediti qaytarmaq şansı daha realdır. Belə məsələlər həllini tapmayınca, Azərbaycanın kredit bazarında faizlərin iki dəfəyə kimi aşağı salınması ciddi pozitiv dəyişikliklərə gətirməyəcək".