Bilindiyi kimi, BMT-nin ardınca Avropa İttifaqı da İrana qarşı neft-qaz sahəsində geniş sanksiyalar tətbiq edib. Sanksiyalara əsasən, neft-qaz sahəsində investisiyalara, eləcə də neftin təmizlənməsi və qazın sıxılması texnologiyalarının ötürülməsinə qadağa qoyulub. Hazırda İranda xüsusi maraq dairəsində olan məsələ qonşu dövlətlərin bu sanksiyalara nə dərəcədə qoşulacağıdır.

   Xüsusən də İranı maraqlandıran əsas məsələ onunla eyni dinə malik Azərbaycan və Türkiyənin tutacağı mövqedir. Rusiyanın "Pressentr" mətbu orqanı bu məsələnin İran üçün prinsipial əhəmiyyət kəsb etdiyini bildirir.

   Xatırladaq ki, Azərbaycanın İranla birbaşa neft-qaz sahəsində əlaqələri yoxdur. Azərbaycan 2006-cı ildən İrandan, tranzit ölkə kimi, Naxçıvanın 300 milyard kub metr qazla təmin edilməsi üçün isifadə edir, əvəzində isə İrana Avropada 5-7% çərçivəsində olan 15% tranzit haqqı ödəyir.

   Azərbaycanla İran arasında pik vaxtlarda enerji paylaşımı olsa da, bu, qeyri-kommersiya əlaqələrinə söykənir.

   İqtisadçı-ekspert İlham Şaban deyir ki, bu sanksiyalar neftayırma və neft emalı sahələrinə aid olduğundan və Azərbaycan İrandan özünün bir bölgəsini qazlaşdırmaq məqsədilə istifadə etdiyi üçün iki ölkə arasındakı əməkdaşlığa təsir edə bilməz. Politoloq Rasim Musabəyovun fikrincə, Avropa İttifaqı Azərbaycana İranla əməkdaşlıq barəsində qadağa qoya bilməz. Azərbaycanın Avropada əhəmiyyətli iş əlaqələri olmadığından, bu məsələ heç bir narahatlıq və narazılıq doğura bilməz. Türkiyə isə İran üzərinə yeni BMT sanksiyalarının əleyhinə səs vermişdi. Ankara diplomatik çözümü üstün tutduğunu vurğulayır.

   İki ölkə arasında 500 kilometr uzunluğunda sərhəd var. Ötən il onlar arasında ticarət mübadiləsi 10 milyard dollara çatmışdı. Lakin Avropa İttifaqı Türkiyə üçün bundan da iri ticarət partnyoruna çevrilməkdədir. Hələlik Türkiyə son BMT qətnamələrinə əməl edəcəyini deyir. Bu səbəbdən İran üçün Türkiyə və Azərbaycanın sonrakı mövqeyi xüsusi diqqətlə izlənir.

   Hələlik isə, Birləşmiş Ştatlar Dövlət Departamentinin hesablamalarına görə, son bir neçə ildə sanksiyalar nəticəsində İranın enerji sektoru 50-60 milyard dollar həcmində investisiyadan məhrum olub. Bu arada bəzi siyasi analitiklər qadağaların bir nəticə verməyəcəyini və ABŞ-ın bu ilin oktyabrında İrana hücum edəcəyini deyir. Birləşmiş Ştatlar və İsrailin İrana qarşı hərbi müdaxiləyə başlayacağı ilə bağlı ehtimallar hər ötən gün daha da artır. "Günaz TV"nin məlumatına görə, hücum iki faktorla bağlıdır. Əvvəla, Vaşinqton Tehranın nüvə silahına malik olmasını qəti istəmir. Digər məsələ isə Barak Obamanın nüfuzunun sürətlə aşağı düşməsilə əlaqədardır. Belə ki, demokratlar noyabrdakı Konqres seçkisi öncəsi amerikalıların vətənpərvərlik hisslərinə təsir edərək səs qazanmaq istəyir. ABŞ və İsrailin birgə hücumunun əsas hədəfi isə İranın nüvə obyektləri olacaq. Hücum Əfqanıstan və Fars Körfəzindən gerçəkləşdiriləcək. Bunun üçün həmin ərazilərdə Amerikanın kifayət qədər hərbi potensialı var.

   Bu arada isə xüsusi diqqət mərkəzində olan məsələlərdən biri İrana qarşı yeridilən sanksiyaların bu ölkənin ordusunun döyüş qabiliyyətinə hər hansı təsir göstərməsidir. Xatırladaq ki,İran regionda ən böyük orduya malikdir. Silahlı qüvvələrdə yarım milyondan çox adam xidmət edir.

   Bi-Bi-Si radiosunun müdafiə və təhlükəsizlik məsələləri üzrə müxbiri Nik Çayldz deyir ki, bu rəqəm heç də əsl mənzərəni tam və dolğun əks etdirmir: "İran liderləri yaxşı hərbi parad keçirməyi sevir. Lakin onilliklər ərzində davam edən ABŞ sanksiyaları İranın adi silahlı qüvvələrinə böyük təsir göstərib.

   1980-ci illərdə İran-İraq müharibəsindən bəri İranın Fars körfəzindəki qonşuları qeyri-məhdud surətdə ən yeni silahların alınmasına nəhəng məbləğlər xərcləyib. İran isə bunu etməyib" Vaşinqtondakı Beynəlxalq Strateji Araşdırmalar Mərkəzindən Entoni Kordesmən bununla bağlı qeyd edir: "İran indiyə kimi şah dövründə ölkəyə gətirilmiş hərbi avadanlıqdan çox asılıdır. Bu köhnəlmiş, nasazlıqlara məruz qalan, istismardan çıxarılmalı sistemlərdir. Hər il onlar daha da yaşa dolur və müasir tələblərdən geri qalır". Bu problemi bir qədər yüngülləşdirmək üçün Tehran texnologiyadan az asılı olan çözüm yollarına üz tutub. Buna assimmetrik və ya qeyri-nizami müharibə metodları deyirlər. Londondakı Kral Tədqiqatlar İnstitutundan professor Malkolm Çarmer bildirir: "Siyasi maraqlarını qorumaq və genişləndirmək üçün Tehran rejimi müxtəlif metodlara əl atır. Elə də müasir olmayan avadanlıq və metodlardan istifadə edir

   Məsələn, İranın "Hizbullah", HƏMAS və ya "Taliban"a dəstəyindən danışarkən, söhbət hərbi təyyarələrdən yox, adi "yer-yer", "yer-hava" tipli sadə raketlərdən gedir."

   Eləcə də, özünün köhnəlmiş müdafiə sistemlərinin hazırlığını təmin etmək üçün, Entoni Kordesmənin dediyinə görə, İran ölkəyə qaçaqmal kimi ehtiyat hissələr gətirir: "Bu, İran üçün son dərəcə vacib məsələdir. Hələ bu hissələri ölkəyə gətirməklə İran öz uçaqlarının 40-60 faizini havaya qaldıra bilir. Qaçaqmalçılıqla məşğul olmasa, heç bir təyyarəsi uça bilməz."

   Əlbəttə, vaxt keçdikcə silah embarqolarının təsiri zəifləməyə başlamalıdır. Malkolm Çarmer qeyd edir: "Silah embarqosunun uzunmüddətli effekti o olur ki, ölkə öz resurslarına daha çox bel bağlamağa başlayır, özünün istehsal gücünü artırır. Biz bunu tarixən görmüşük.

   Məsələn, Cənubi Afrikanın nümunəsində. Aparteid dövründə həmin ölkə hərbi sənayesini genişləndirməklə özünün müdafiə qabiliyyətini xeyli möhkəmlədə bildi. Embarqo olmasaydı, bu baş verməzdi."

   Rusiya və Çin isə uzun illər boyunca İrana o qədər də müasir olmayan silahlar satmağa hazır olduqlarını nümayiş etdirib. Amma belə sövdələşmələr daim diplomatik şəraitin girovuna çevrilir. Son sərt sanksiyalardan sonra Rusiyanın İrana S-300 havadan müdafiə sistemləri satmaq planı da alt-üst ola bilər. Moskvalı hərbi ekspert Vladimir Orlov qeyd edir: "Hazırda heç bir qadağa Rusiyaya S300 sistemlərini İrana satmağı yasaqlamır. Rusiya belə bir öhdəlik götürməyib. Amma Rusiyanın İrana adıçəkilən avadanlığı satmaq niyyəti də yoxdur.

   Belə ki, son zamanlarda Tehran Kremllə münasibətlərdə kifayət qədər aqressiv mövqe tutur."