Ölkəmizin hər yerində, xüsusən Bakıda geniş və yaraşıqlı ticarət yarmarkalarının, alış-veriş mərkəzlərinin, mağazaların sayı durmadan artır. Paytaxtımızda adam başına düşən ticarət obyektlərinin sayı qədər, bəlkə də, dünyanın heç bir yerində satış nöqtəsi yoxdur.

   Alver fəaliyyəti üçün yaradılan bütün bu əlverişli şərait, eyni zamanda, respublikamızda əhaliyə göstərilən satış xidmətinin keyfiyyətinin artırılmasını da diqtə edir. Bunun üçün isə ticarətdə satıcı mədəniyyətinin səviyyəsinin yüksəldilməsi mühüm əhəmiyyətə malikdir. Xüsusən ona görə ki, satıcılar vətəndaşların hər gün rastlaşdığı və ünsiyyət qurduğu insanlar sırasındadır.

   Bu yerdə bir incə məqamı xatırlatmaq yerinə düşər ki, müstəqillik əldə etdikdən sonra el arasında belə psixologiya formalaşıb ki, iş axtaranda əlin hər yerdən üzülsə, sonda gedib satıcı işləmək olar.

   Yəni universitetə qəbul ola bilməyən və ya orta təhsili yarımçıq qalan vətəndaşlar dövlət müəssisələrində, iri şirkətlərdə və s. iş tapa bilməyəndə son nəticədə pul qazanıb ailə dolandırmaq üçün çox vaxt məhz satıcı işləməyə qərar verir. Onların əksəriyyəti elə fikirləşir ki, satıcılıq dünyada ən asan işdir. Bunun üçün insandan heç nə tələb olunmur. Eləcə tapşırılan malları deyilən qiymətə satırsan, vəssalam.

   Halbuki, alver özü qulluq sahəsi olduğundan, satıcı işləyənlər ticarət xidməti sahəsində müəyyən savada, səriştəyə sahib olmalı, alıcı psixologiyasını yaxşı bilməli, dükana girən hər bir müştərinin şəxsiyyətinə hörmət etməlidir.

   Bundan əlavə, satıcılar yüksək əxlaqi dəyərlərə, gülər üzə, səliqəli əyin-başa mədəni danışıq qabiliyyətinə, rahat ünsiyyət qurmaq bacarığına və s. malik olmalı, alıcılara mallara baxmaqda və seçməkdə maksimum rahatlıq verilməlidir. Sevindirici haldır ki, bizdə bu tələblərə cavab verən, öz işinin ustası olan bacarıqlı satıcılar az deyil. Onların xidmətindən müştərilər həmişə razı qalır. Və alver etmək alıcının ovqatına xoş təsir bağışlayır.

   Lakin təəssüflər olsun ki, alver mədəniyyətindən xəbəri olmayanlar da çoxdur. Ona görə də bu gün biz ticarət obyektlərinə, xüsusən paltar, geyim, məişət əşyaları satılan dükanlara daxil olanda bir sıra problemlərlə rastlaşırıq.

   Ən birincisi, mağazanın qapısından içəri ayaq qoyan kimi satıcılar alıcının üstünə elə qaçır ki, adam özünü itirir. Müştərinin qabağını kəsib, ona dükana belə nəzər yetirməyə imkan verməyərək başlayırlar ki, "ağsaqqal və ya müəllim, eşidirəm!".

   Bu, mağazada alıcılara edilən birinci müraciətdir. Bir balaca kənara çəkilmək istəyirsən ki, vitrinə baxasan, satıcılar yenə adamın qabağını kəsirlər ki, "eşidirəm!". Daha sonra satıcılar qırsaqqız olub yapışırlar adamın yaxasından ki, "Ağsaqqal nə istəyirsən? nə lazımdır? nə köməklik edək?".

   Guya alıcılar balaca uşaqdır, özünün seçimi yoxdur və onun alış problemlərinin hamısını indiyə kimi satıcılar həll edib. Yeri gəlmişkən, satıcıların alıcılara "Siz" deyərək yox, "Ağsaqqal", "Müəllim" deyə müraciət etməsi bu anlayışların dəyərinə çox mənfi təsir edir. Alıcıdan beş-on manat artıq pul qoparmaq xatirinə süni şəkildə, uyğun gəldi-gəlmədi hər müştəriyə "ağsaqqal" və "müəllim" demək nə dərəcədə doğrudur?

   Çox vaxt alıcıya "ağsaqqal" və ya "müəllim" deyə-deyə ona ən keyfiyyətsiz malı elə baha qiymətə sırıyırlar ki, necə deyərlər, adamın heç ruhu da incimir. Ən pisi odur ki, bu zaman alıcını inandırmaq üçün bəzi satıcılar uşaqlarının canına and içməkdən belə çəkinmirlər. Bu çür eybəcərliklər isə bəlkə də heç bir yerdə yoxdur.

   Bəzən ticarət obyektlərində satıcılar ya müdirlərinin iş yerində olmamasından, ya da elə onların dəstəyindən istifadə edərək özünü istədiyi kimi aparır, istehlakçının şəxsiyyətinə hörmət etmir. Soruşanda ki, filan malı niyə baha satırsınız, yaxud köhnə, xarab məhsulu niyə yığışdırmırsınız, kobudcasına deyirlər ki, bizdə belədir. Xoşun gəlmir, get başqa yerdən alver et! Satıcılar bəzən o dərəcə həddini aşır ki, dükandan nə isə almayıb çıxan irsanların arxasınca nə gəldi danışır.

   Özü də bunu digər müştərilərin yanında edirlər. Adam fikirləşir ki, dükandan alver etməsəm, yüz faiz mənim də dalımca söyəcəklər.

   Göründüyü kimi ticarətdə, xüsusən satıcı-alıcı münasibətlərində xeyli problemlər var. Ona görə də bu sahədə əməlli-başlı qayda-qanun yaradılmalıdır. Dükan sahibləri öz işlərinə nəzarət etməlidir. Bununla bərabər, həm də onlara bu günün tələblərinə uyğun maaş verilməlidir.

   Bəli, bu gün bizim bazarların estetik görünüşündə problemlər yaşanmasa da, etik təzahüründə bir sıra çatışmazlıqlar öz əksini tapır. Hər halda sizlər də bunun şahidi olursunuz. Ancaq "Riyad" Ticarət Mərkəzində başqa problemlər yaşanmaqdadır. Bunu oraya etdiyimiz səfər zamanı müşahidə etdik. Belə ki, bu ticarət mərkəzində fəaliyyət göstərən əksər mağaza sahibləri mövcud şəraitin son həddə çatdığından, burada alış-verişin ağır getməsindən şikayətlənənlərin dediklərindən belə qənaətə gəlmək olur ki, burada müştəri qıtlığı var. Aldıqları malları ya yaxşı sata bilmirlər, ya da üstlərində qalır. Mağazanın arenda haqqı da bir tərəfdən. "Di gəl, dolan görüm" deyən mağaza sahibləri bunun nə vaxtacan belə davam edəcəyini bilmir. Elə biz də onlar kimi...

   Ancaq dürüstlüyə qalanda, deyə bilərik ki, reportajı hazırlayarkən satıcıların şikayətlərinin haqlı olduğunun şahidi olduq. Ticarət mərkəzinin xarici görünüşü müştəriləri "Bakı-Sumqayıt" şossesindən cəlb edir. Daxilində olan səliqə-sahman, alıcı və satıcı arasındakı mədəni ünsiyyət bizi də qane etdi. Lakin bir məqam var idi ki, gözəl ansamblı layiqincə tamamlamırdı. O da alıcıların olmaması idi.

   Satıcılar isə soruşur: milyardlarla pul qoyulan, minlərlə dükanı olan "Riyad" Ticarət Mərkəzinin perspektivi varmı, bu Mərkəz işləyəcəkmi, alıcı kütləsi olacaqmı?