Elnur Kələntərli: "Prosedurun sərtləşdirilməsi saxta əlilliyin qarşısının alınmasına görədir"

   

   Qəzetimizin ötən sayında əlillərin problemlərinə toxunaraq, onların üzləşdiyi çətinliklərdən söz açmışdıq. Burada qeyd olunurdu ki, 1 milyondan çox qaçqını və 18 il müharibə vəziyyətində olan Azərbaycanda əlillərin sayı Yaponiyada və ya Almaniyada olduğundan azdır.

   Almaniyada bu göstərici 7, Yaponiyada 5,5 faiz təşkil etdiyi halda, Azərbaycanda 4,9 faizdir. Ümumdünya Səhiyyə Təşkilatının (ÜST) rəyinə görə isə, əlillərin sayı əhalinin ümumi sayının 6-10 faizi nisbətində olarsa, bu normal hal sayılır. Rəsmi məlumata görə, hazırda ölkədə 430 mindən çox əlil var ki, onların da 11 mini Qarabağ müharibəsi zamanı yaralananlardır. Hazırda I qrup üçün müavinətlər 110 manat, II qrup üçün 70 manat, III qrup üçün isə 41 manat təşkil edir. Həmçinin qeyd edilirdi ki, əlillər dərəcəni almaq üçün süründürməçiliklə üzləşir. Əhalinin əksəriyyətinin yoxsul olması səbəbindən onların əlillik dərəcəsi almaq üçün tələb olunan prosedurları adlaması problemə çevrilir. Mövcud qaydalara görə, əlillik dərəcəsi almaq üçün işləyən şəxslər 6, işləməyənlər 3 ay müddətinə stasionar müalicə almalıdır. Ölkədə 75 inzibati rayon olduğu halda, əlillik dərəcəsi vermək üçün 22 tibbi-sosial ekspert komissiyası fəaliyyət göstərir. Bu isə insanların bir sənəddən ötrü uzun və yorucu məsafə qət etməsi deməkdir. Əlillərin sayının Azərbaycanda belə az olması heç cür başadüşülən deyil. Deyilənlərdən belə nəticəyə gəlmək olar ki, Azərbaycanda əlillərin sayı reallıqda çox olsa da, əlillik dərəcəsi almağa qoyulan prosedur şərtləri ağır olduğundan, vətəndaşlar məsələnin həllinə elə də həvəslə qoşulmur.

   Qəzetdə gedən bu materiala Əmək və Əhalinin Sosial Müdafiəsi Nazirliyinin mətbuat xidmətinin rəhbəri Elnur Kələntərlinin də fikirlərini öyrəndik. O, materialda gedən məlumatlarla qətiyyən razı olmadığını bildirdi: "Buradakı yazı ilə qətiyyən razılaşmırıq. Öncə onu qeyd edim ki, əlillərin sayı ilə bağlı müxtəlif rəqəmlər səslənir. Onların sayının 410 min, 395 min, 400 min və ya 405 min civarında olduğu barədə fikirlər var. Bunun da bəzi obyektiv və subyektiv səbəbləri mövcuddur. Çünki elə əlil vətəndaş var ki, pensiyanı Dövlət Sosial Müdafiə Fondundan alır, bəziləri də bizim nazirlik tərəfindən alır. Digərləri hərbi xidmətdə olarkən xidməti vəzifəsini yerinə yetirərkən sağlamlığını itirib. Əlillər haqqında daha ətraflı məlumata yiyələnmək üçün onların ailə vəziyyəti, yaş qrupları və sosial demoqrafik qruplarla bağlı məlumatları özündə birləşdirən əlillər barədə respublika üzrə vahid məlumat bazası hazırlanır. Hazırda 410 minə yaxın əlillə ayrı-ayrılıqda, təkbətək görüş keçirilir. Onların hamısı bizim tibbi sosial ekspert komissiyaları və yerlərdəki əhalinin sosial müdafiə mərkəzlərinə dəvət olunur. Bütün sənədlər yenidən araşdırılır. Ümid edirik ki, ilin sonuna qədər hesabatlar başa çatacaq və respublikada konkret nə qədər əlilin olduğunu biləcəyik. Onlardan neçəsinin birinci, ikinci və ya üçüncü qrup olduğu da aydınlaşacaq. Bu günə olan məlumata görə, bazada 50 min əlil haqda müfəssəl məlumat var. Lakin elə vətəndaşlar var ki, 15-20 il əvvəl ömürlük olaraq əlillik dərəcəsi alıb. Buna görə də biz həmin vətəndaşlar barədə dəqiq məlumata malik deyilik. Məlumat bazası hazır olan kimi müddətsiz əlillər barədə də tam məlumat əldə edəcəyik. E.Kələntərli əlillərin sayının az olmasını sevindirici məqam kimi qiymətləndirdi. O, belə vəziyyəti vətəndaşlarımızın daha çox gümrah olmaları ilə əlaqələndirdi: "Əlillərin say göstəricisinin Avropa ölkələrilə müqayisədə bizdə az olmasına gəldikdə, əksinə, bu sevindirici haldır. Həmin məqam ölkə vətəndaşlarının sağlamlıq göstəricisinin yüksəkliyindən irəli gəlir. Respublikamızda demoqrafik göstəricilər digər Avropa ölkələrilə müqayisədə daha yaxşıdır. Ölkədə əmək qabiliyyətli cavan nəsil çoxluq təşkil edir ki, əlillərin sayının az olmasına bunun da təsiri var. Qarabağ müharibəsi olmasaydı, sözsüz ki, bizdə əlillərin sayı bir qədər də az olardı. Əlillərlə bağlı say göstəricinin az olması sevindirici haldır. Ölkədə əlillərin 14 reabilitasiya mərkəzi fəaliyyət göstərir. İlbəil də belə mərkəzlərin sayı artır. Məqsəd əlilləri reabilitasiya etmək, yenidən həyata qaytarmaqdır". Nazirliyin sözçüsü qeyd etdi ki, faiz nisbəti müəyyənləşərkən reabilitasiya göstəricilərini də mütləq qeydə almaq lazımdır: "Çünki hər reabilitasiyaya gələn əlildə kifayət qədər yaxşı nəticələr alınır. Ötən ilin altı ayı ilə müqayisədə bu ilin yarısı ərzində tam reabilitasiya göstəriciləri 2,4 faiz artaraq, 3,6 faizdən 6 faizə çatıb. Tam reabilitasiya edilmiş vətəndaşların sayı da analoji dövrdə 2740 nəfər artaraq 6655 nəfər olub. Nəticədə bu qədər vətəndaşın üstündən əlillik dərəcəsi götürülüb. İlkin əlilliyin təyinatında da azalma müşahidə olunur. Bu il ilkin əlilliyin artımı sıfıra endirilib. 2009-cu ildə 12573 nəfərə ilkin əlillik verilmişdisə, cari ilin müvafiq dövrü ərzində 11686 nəfərə endirilib. Yəni ilkin əlilliyin artım dinamikası sıfıra endirilib. Burada əsas məqsəd əlil vətəndaşla işin düzgün aparılmasıdır. Elə xəstəliklər var ki, onların müalicəsi tibbi nöqteyi-nəzərdən mümkünsüzdür. Lakin onların qismən də olsa cəmiyyətə inteqrasiya olunması, məşğulluğun təmin edilməsi kimi məsələlər var ki, bu istiqamətdə reabilitasiya mərkəzlərinin fəaliyyəti danılmazdır. Bizdə məqsəd əlillik dərəcəsini hamıya verib əhalinin süni, saxta əlillik faizini artırmaq deyil. Əksinə reabilitasiya oluna biləcək xəstələri cəmiyyətə sağlam şəkildə qaytarmaqdır. Reabilitasiya mərkəzləri də məhz bunun üçün fəaliyyət göstərir. Təəssüf ki, bəzi vətəndaşlar bununla razılaşmaq istəmir. Onlar, sadəcə əlil qalaraq, dövlətdən daim müavinət almaq istəyir. Onlara qarşı barışmaz mövqe tutulur. Belə olan halda şikayətlər gəlir. Bunlar arasında əsassız və bəzən də əsaslı şikayətlər olur. Bizdə Əlillərin Sosial Müdafiəsi Baş İdarəsi fəaliyyət göstərir. Bundan başqa, Parolimpiya Komitəsi mövcuddur. Əlillər hər il Ukraynanın Simferopol diyarının Saki şəhərindəki pansionata göndərilir. Hər il prezidentin xüsusi fərmanına uyğun olaraq biz ora əlilləri aparırıq. Bu, beynəlxalq sanatoriyadır. Bu il 70 nəfər ora göndərilib. Əsasən aşağı ətraflarından məhrum olan birinci qrup əlillər ora götürülür. Bununla yanaşı, ölkəmizdə də beynəlxalq standartlara cavab verən reabilitasiya mərkəzləri tikilir. Əlillərin əl işləri sərgiləri, idman, musiqi yarışları keçirilir". E.Kələntərli əlilliyin təyin edilməsinin yeni meyarları üzərində işlədiklərini də diqqətə çatdırdı: "Əlilliyin təyin olunma kriteriyası var ki, o da bir neçə il bundan əvvəl təsdiq olunub. Lakin bu gün elə xəstəliklər var ki, 15 il əvvəl həmin xəstəliklərə az rast gəlinirdi, indisə artıb. Eyni zamanda, 15-20 il əvvəl müalicəsi qeyri-mümkün olan xəstəliklər artıq müalicə oluna bilir. Əlilliyin yeni meyarları üzərində iş gedir və bununla bağlı təkliflərimizi hazırlamışıq. Yaxın gələcəkdə yeni meyarlar təsdiq olunacaq. Belə olan halda, sözsüz ki, xəstəliklərdə də fərqlər olacaq". Onun sözlərinə görə, əlillik dərəcəsi almaq üçün vətəndaşın heç də özünün komissiyalara ayaq açmasına ehtiyac yoxdur: "Onu da qeyd edim ki, 88 nömrəli arayışı vətəndaşlar poliklinikadan alır və sənədlərə tibb sosial ekspert komissiyalarında baxılır. Mətbuatda vurğulandığı kimi, əhali heç də bu komissiyalara ayaq açmır. Bu düzgün informasiya deyil. Əksinə, komissiyanın həkimləri özləri bu quruma aid rayonlara ezam olunur ki, vətəndaş problemini həll edərkən öz rayonunu tərk etməsin. Bəzən əlillik dərəcəsinin verilməsində süründürməçiliyin olması barədə, az olsa da, bizə də siqnallar gəlir. Buna mərkəzi aparat tərəfindən dərhal reaksiya verilir. Belə hallara yol verən bir neçə komissiya rəhbəri işdən azad olub. 10-a yaxın əməkdaşımız məhz belə hərəkətə yol verdiyindən işdən uzaqlaşdırılıb".

   Həmsöhbətimiz əlillik dərəcəsi almaq üçün qoyulan prosedur şərtlərinin ağır olması ilə də razılaşmır: "Elə xəstəliklər var ki, indi onun tam sağaldılması mümkünləşib, onlara əlillik dərəcəsi vermək düzgün deyil. Digər tərəfdən, əlillik dərəcəsi almaq belə asan olsaydı, o hər bir cüzi xəstəliyə şamil edilsəydi, onda rəqəmlər də daha çox olacaqdı. Əlillik dərəcəsi verməyin özü vətəndaşı bir qədər cəmiyyətdən təcrid edir. Vətəndaşların bəziləri bunu anlamaq istəmir. Məqsədimiz o deyil ki, hansısa əlili mütləq saxlayıb, ona əlillik dərəcəsi verməyək. Kiminsə səhhətində həqiqətən də əlillik dərəcəsinə düşəcək problem yaranıbsa, biz o dərəcələri verəcəyik. Lakin bunun prosedur qaydaları var, o dəqiq aparılmalı, həkim-ekspert öz fikrini bildirməlidir. Daha sonra bu rəy Mərkəzi Tibbi Sosial Ekspert komissiyasına təqdim olunur və son qərar burada verilir. Prosedurun sərtləşdirilməsi ona görədir ki, saxta əlilliyin qarşısı alınsın".