"Diplomat üçün ən böyük nöqsan şöhrətpərəstlikdir..."

   Bunu məşhur ingilis diplomatı Nikolson deyib.

   Dünya diplomatiyasının tarixi çox qədimlərə gedib çıxır. Dövlətlər yaranandan sonra onlar arasında münasibətlərin qurulmasında iştirak edən şəxslər ilk ibtidai diplomatlar olub.

   Hələ XVII əsrdə İspaniya kralının qəbulunda Fransa səfirinə məclisin aşağı hissəsində yer göstərilir. Fransa səfiri Melan Berner oturmaqdan imtina edir. Deyir ki, mən adi adam kimi lap stolun altında da otura bilərəm. Amma Fransanı təmsil etdiyimdən layiq olduğum yerdə oturmalıyam". Kral məcbur olub, diplomatı yuxarı başa dəvət edir.

   Xalq şairi Bəxtiyar Vahabzadənin oğlu İsfəndiyar Vahabzadə hələ bir neçə il öncə yazırdı ki, bizi xaricdə təmsil edənlər heç öz dilində düz-əmməli danışa bilmir.

   Əlbəttə ki, müstəqillik qazandığımız ilk illərdə Azərbaycan diplomatiyasında ağır böhranlı vəziyyət yarandı. Humanitar, hətta texniki sahədə tanınmış şəxslərə diplomatik korpuslarda müxtəlif vəzifələr verildi. Vəzifəsindən uzaqlaşdırılan siyasətçilər, məmurlar da həmin korpuslardakı vakant yerlərə göndərilməklə Azərbaycandan uzaqlaşdırılırdı. Azərbaycan diplomatlarının peşəkarlığının aşağı səviyyədə olması rəsmi qaydada da etiraf olunurdu.

   Xarici İşlər nazirinin müavini, Diplomatiya Akademiyasının rektoru Hafiz Paşayev dəfələrlə bəyan edib ki, Azərbaycanda diplomat çatışmazlığı var. Azərbaycanın ali məktəblərdə təhsilin səviyyəsindən da narazı olan rektorun fikrincə, lkriteriyalar olduqca yüksəkdir, peşəkar kadrlar isə yoxdur".

   Son iki ildə xaricdəki Azərbaycan səfirliklərinin sayı iki dəfə artırılaraq, 52-yə çatdırılıb. Hafiz Paşayev deyir ki, bu, peşəkar diplomatlara tələbatı artırıb: "Məndən məsləhət istəyəndə ki, xaricə kimi göndərək, cavab verməkdə çətinlik çəkirəm. Kriteriyalar olduqca yüksəkdir, peşəkar kadrlar isə yoxdur".

   Qeyd edək ki, Azərbaycanda peşəkar diplomatların hazırlanması üçün bir neçə il öncə Diplomatiya Akademiyası yaradılıb.

   Təəssüflər olsun ki, bu günə qədər Azərbaycanda diplomat ixtisası olmadığından bu sahənin peşəkarları da az olub. Bəzi ekspertlər düşünürlər ki, diplomatiya ürəkdən gələn bir peşədir və bu peşəyə yiyələnmək üçün bu sahə ilə bağlı xüsusi biliklər əldə etmək lazımdır. Həmçinin qeyd olunur ki, Diplomatiya Akademiyası bu gün peşəkar kadrlar yetişdirmək gücündədir. Bu Akademiya qısa müddətə özünü nəinki Azərbaycanda, həm də bütün dünyada tanıtmağa müvəffəq olub. Beynəlxalq konfranslar, elmi tədqiqatlar, eyni zamanda təhsil prosesi bunları deməyə imkan yaradır. XİN-ə qəbul olunan bütün gənc diplomatlar dövlət imtahanlarını keçəndən sonra 6 ay ərzində Akademiyada ixtisaslaşma kurslarında iştirak edirlər. Bu da artıq kadr potensialına arxayın olmağa imkan yaradır.

   Azərbaycanın İrandakı keçmiş səfiri Əliyar Səfərliyə görə, diplomat hər şeydən əvvəl vətənpərvər olmalıdır: "Son vaxtlar diplomatlarımız arasında peşəkarların sayı artıb.

   Getdikcə bu proses daha da güclənəcək. Çünki Diplomatiya Akademiyası fəaliyyətə başlayıb və öz işini yüksək səviyyədə qurub. Onun rektoru, Azərbaycanın ABŞ-dakı keçmiş səfiri Hafiz Paşayev də öz işinin peşəkarı sayılır. Akademiya xarici diplomatlarla sıx əməkdaşlıq edir. Dünya şöhrətli diplomatlar Azərbaycana dəvət olunur və onlarla hərtərəfli söhbətlər aparılır, müzakirələr həyata keçirilir. Mən arzu edərdim ki, Diplomatiya Akademiyası Azərbaycanın təcrübəli diplomatlarının da bilik və bacarıqlarından istifadə etsin, yararlansın. Sovet dövründə peşəkar diplomatiya ilə məşğul olan və Heydər Əliyev məktəbinin yetirməsi sayılan Vəfa Quluzadənin tələbələrlə görüşünün təşkil edilməsi çox yaxşı olardı. Diplomat olmaq o demək deyil ki, yalnız ingilis diplomatlarını dinləməlisən, onların kitablarını oxumalısan. Xarici diplomatlar Azərbaycan haqqında bizim qədər məlumatlı ola bilməzlər. Azərbaycanın siyasi, ictimai vəziyyətilə bağlı öz diplomatlarımızın bilikləri tələbələrə çatdırılmalıdır".

   Ə.Səfərli qeyd edir ki, tədricən xaricdəki diplomatik korpuslarımızda ixtisarlar aparılmalı və peşəkarlar önə çəkilməlidir: "Elə səfirlərimiz, diplomatlarımız var ki, Azərbaycan dilini bilmirlər. Yalnız qonaq qəbul edib-yola salmaqla məşğuldurlar. Amma diplomatlar öz ölkələri barədə kitablar yazmalı, nüfuzlu nəşrlərdə məqalələrlə çıxış etməlidirlər. Bu sahədə ciddi islahatların aparılmasına ehtiyac var. Elə səfirlərimiz var ki, onlar siyasi fəaliyyətlə deyil, bizneslə məşğuldurlar".