Son illər Azərbaycanda hərbi xidmətdən yayınma hallarında ciddi azalmalar qeydə alınıb. Fərarilik hallarının azalması artıq statistik rəqəmlərdə də öz əksini tapıb.

   Bundan başqa, hərbidə cinayət hallarının faizlərində də ciddi azalmalar var. Ötən il hərbi xidmət əleyhinə cinayətlər 2,4 faiz, hərbi hissəni və ya xidmət yerini özbaşına tərk etmə cinayətləri 9,9 faiz, hakimiyyətdən sui-istifadə etmə, hakimiyyət həddini aşma və ya hakimiyyətdən istifadə etməmə 27,8 faiz, qeyri-hərbi cinayətlər 25,1 faiz, mülkiyyət əleyhinə olan cinayətlər 5,8 faiz, özünü öldürmə həddinə çatdırmaq 52,6 faiz, qəsdən adam öldürmə 13,6 faiz, ağır cinayətlər 58,5 faiz, xüsusilə ağır cinayətlər 29,4 faiz azalıb.

   Qeyd edək ki, hərbi hissələrdə cinayət faktlarının, xüsusilə də intihar hallarının sayının azalması aparılan islahatlar, nizam-intizamın gücləndirilməsilə bağlıdır. Bu mənada, əsgərlərlə aparılan fərdi söhbətləri xüsusilə qeyd etmək lazımdır. Məsələn, Dövlət Sərhəd Qoşunlarında zabitlərin əsgərlərə münasibətini xüsusilə qeyd etmək yerinə düşər.

   Gənc əsgərlərlə tez-tez fərdi söhbətlər aparılır, onların problemləri dərindən öyrənilir. Bəlkə də, təkcə Sərhəd Qoşunlarıdır ki, gənc əsgərlərin ailələrilə telefon və poçt vasitəsilə əlaqə saxlamasına şərait yaradılır. Burada zabit-əsgər arasında "kontur söhbəti" yığışdırılıb. Arzuolunmaz halların baş verməməsi üçün təlim-tədris müddətində gənc əsgərlərlə təlim prosesini başa vurmuş əsgərlərin görüşünə icazə verilmir. Gənc sərhədçilərin səhhəti hər gün yoxlanır. Problemləri, şikayətləri öyrənilir. Əsgərin üzləşdiyi istənilən neqativ hal araşdırılır və ciddi tədbirlər görülür. Təbii ki, belə olan halda, intihar hadisələri və digər cinayət faktları da olmaz.

   Hərbidə xidmətdən yayınma və intihar hallarının azalması ilə bağlı fikirlərini bölüşən ekspertlər qeyd edir ki, əsgərlər müxtəlif ailələrdə böyüyüb və onların psixoloji durumları da fərqlidir. Ailə şəraitilə bağlı olaraq əsgərlərin hər biri düşdüyü hərbi mühiti fərqli şəkildə qəbul edir. Əsgərlərin hərbi rejimə öyrəşməsi üçün, Müdafiə Nazirliyi başda olmaqla, hər bir hərbi hissə müvafiq tədbirlər görür. Aparılan kompleks tədbirlərin nəticəsi olaraq, cinayət faktlarının, fərarilik hallarının, o cümlədən intiharların faizi aşağı düşüb.

   Qeyd olunur ki, Müdafiə Nazirliyinin şöbə müdirləri, aidiyyəti orqanların rəhbərləri orduda əsgərlərin üzləşdiyi neqativ halların minimuma düşməsi üçün çalışmalıdır. Bunun üçün Nazirliyin əməkdaşları, hərbi hissə komandirləri səylərini gücləndirib. Hərbidə cinayət hallarının mövcudluğu həm də "dedovşina"nın əlamətidir. Yuxarı "prizıv", yaxud zabit tərəfindən incidilən əsgər təzyiqlərə, təhqirlərə dözməyib intihar edir. Hərbi ekspertlər isə bildirir ki, hazırda Azərbaycan ordusunda "dedovşina" yoxdur. "Dedovşina" sovet dövründən qalma bir haldır. O zaman əsgərlər müxtəlif respublikalardan gəlirdi və aralarında xoşagəlməz hallar yaranırdı. Həm də sovet dövründə hərbi xidmətə çağırış altı aydan biri idi. Yəni arada fasilə yaranırdı. İndi isə hərbi xidmətə çağırış üç aydan birdir. Yəni arada o qədər də fasilə yaranmır. Əsgərlərin hamısı bir millətin övladıdır. Onlar bir-birilə qardaş münasibətindədir. Amma müəyyən narazılıqların olması da təbiidir. Bir ailənin iki övladı arasında da narazılıq yaranır. Bu mənada əsgərlər arasında narazılıqların olmasını şişirtmək lazım deyil. Bu insan psixologiyasıdır. 18-19 yaşlı gənc öz liderliyini, üstünlüyünü göstərmək istəyir. Neqativ hərəkətlərə yol verən əsgərə qarşı əsgərlər arasında mənfi münasibət yaranır. Bu kimi hallar müxtəlif cinayətlərə və fərariliyə gətirib çıxarmamalıdır.

   Başqa bir tərəfdən, fərarilik hallarının azalması hərbi xidmətə çağırışla bağlı son yaş həddinin 35-dən 27-yə endirilməsini də zəruri edir. Qeyd olunur ki, hərbi xidmətdən yayınma halları azaldığı üçün nisbətən yaşlı gənclərin hərbi qulluğa çağırılmasına ehtiyac yoxdur. Digər tərəfdən, gənclik yaşının son həddinin 29 yaş götürülməsi də yuxarı yaşlarda olan gənclərin hərbi xidmətə çağırılmasını lüzumsuz edir.

   Hərbi xidmətə çağırışla bağlı son yaş həddinin 27-yə salınması məsələsi dəfələrlə deputatlar tərəfindən də qaldırılıb. Amma hələ ki, heç bir nəticə yoxdur.

   Hərbi ekspert İldırım Məmmədovun sözlərinə görə, əsgərlik yaş həddinin 35-ə qaldırılması heç də fərariliyin qarşısının alınması məqsədilə edilməyib: "Azərbaycanda əsgərlərdən ucuz işçi qüvvəsi kimi istifadə edirlər. Sovet dövründə bölük komandiri 27, tabor komandiri isə 35 yaşa qədər olmalı idi. Söhbət həmin komandirlərin əsgərlərlə ayaqlaşmasından, fiziki imkan göstəricilərindən gedir. Azərbaycanda isə 35 yaşlı kişini əsgər aparırlar. Bu biabırçılıqdır. Ata ilə oğulun bir yerdə qulluq etməsi heç cür qəbuledilən deyil. Bu qədər çağırışçı ilə heç bir ordunu təmin etmək olmaz".

   İ.Məmmədov hesab edir ki, fərariliyin azalması həm də atəşkəsin elan olunması ilə bağlıdır: "Müharibə yoxdur, deməli təhlükə də azalıb. Başqa bir tərəfdən, indi hər şeyi pulla həll etmək mümkün olduğundan, fərariliyə də ehtiyac qalmır".