Tədqiqatçılar paytaxtla bağlı yeni rəqəmlər barədə ciddi narahatlıqlarını ortaya qoyur
.jpg)
Cari il ərzində Azərbaycan büdcəsinə daxil olacaq vergilərin 92 faizi Bakıda toplanacaq. Bu barədə məlumat "Fineko" agentliyi tərəfindən yayılıb. Ekspertlər isə bunun həyəcanverici bir durum olması qənaətindədir. Belə hesab olunur ki, göstərilən rəqəm hələ də ölkə iqtisadiyyatının əsas aparıcı gücünün məhz Bakıda olduğunu deməyə əsas verir.
Həmçinin o da aydın olur ki, son illərdə regionların inkişafı məqsədilə dövlət tərəfindən xeyli işlər görülsə də, böyük həcmdə investisiyalar yatırılsa da, Azərbaycanın əsas iqtisadi güc mərkəzi kimi hələ də paytaxt Bakı çıxış edir.
İqtisadi və Sosial İnkişaf Mərkəzinin (İSİM) rəhbəri Vüqar Bayramov bununla bağlı qeyd edir ki, paytaxtda biznes qurulması daha rentabelli səciyyə daşıyır. Onun sözlərinə görə, regionlarla müqayisədə paytaxtda bazarın cəmi də böyükdür. Ekspert "Exo" qəzetinə açıqlamasında maraqlı bir məqama da toxunur. Onun fikrincə, ümumi vergilərin 92 faizinin Bakının payına düşməsi burada yaşayan əhalinin sayının rəsmi rəqəmlərdə səsləndiyindən çox olduğunu göstərir: "Rəsmi statistikaya əsasən, Bakıda ölkə əhalisinin 25 faizi yaşayır. Lakin real statistikaya nəzər salsaq, Bakıda 2 milyon insanın yaşadığını demək çətindir. Çünki 2 milyon insan tərəfindən 92 faiz vergi ödənilməsi mümkün görünmür. Yəni Bakıda əhalinin sayı rəsmi rəqəmlərdə göstərildiyindən çoxdur". Ekspertin qiymətləndirməsinə görə, paytaxtda ölkə əhalisinin haradasa 40 faizi yaşayır və onların sayı 3,5 milyon nəfərdən çoxdur.
Qeyd edək ki, paytaxt iş müəssisələrinin sayına görə də regionları hələ çox geridə qoyur. Hesablamalara görə, təkcə Bakıda 50 mindən çox müəssisə var. Ümumiyyətlə, ölkədəki 90 mini keçən müəssisənin 55 mindən çoxu və ya 61 faizi Bakıda və Abşeron yarımadasındadır. Paytaxtdan sonra iqtisadi aktivlik ən çox Sumqayıt, Gəncə, Abşeron, Lənkəran, Cəlilabad və İmişlidə, eləcə də Naxçıvanda müşahidə olunur. Buradakı müəssisələrin sayı 1000-2000 arasındadır. Ötən il ölkədə yeni yaradılan müəssisələrin də əksəriyyəti paytaxtın payına düşür.
Mütəxəssislər bildirir ki, müəssisə və sahibkarların böyük hissəsinin Bakıya toplanması paytaxtda əhalinin sıxlığı ilə bağlıdır. Belə ki, müəssisə və sahibkarların 60 faizdən çoxu ticarət sektorunda fəaliyyət göstərdiyindən, əhalinin sıx olduğu ərazilərdə işləməyə üstünlük verir. Ticarət müəssisələrinin paytaxtda çoxluğunun başqa bir səbəbi burda həyat səviyyəsinin rayonlara nisbətən yüksək olmasıdır. Müəssisələr isə daha yaxşı alıcılıq qabiliyyəti olan müştərilərə yaxın olmaq istəyir. Fərdi sahibkarlıqla məşğul olanlar da ən çox Bakıya üstünlük verir.
Mütəxəssisin sözlərinə görə, bölgələrdə kredit şərtlərinin ağır olması, kredit götürəndə girovlarla bağlı çətinliklər də rayonlardakı şirkətlərə problemlər yaradır. Bakıda çalışan msüəssisələrin isə həm girovları etibarlı olur, həm də banklar adətən belələrinə krediti daha asan verir.
Əvəzində istehsalla məşğul olan müəssisələr getdikcə daha çox rayonlarda işləməyə üstünlük verir. Əvvəla, bölgədə vergi yükü Bakıya nisbətən azdır. Bundan başqa, kənd təsərrüfatı məhsullarının emalı ilə məşğul olanlar xammala yaxın olmalıdır. Üstəgəl, rayonlarda işçi qüvvəsi də Bakıya nisbətən ucuzdur. Nəticədə konserv məhsulları, süd, ümumiyyətlə qida məhsullarının istehsalçıları rayonlarda işləməyə üstünlük verir. Araşdırmalar göstərir ki, iş adamlarının Bakıya üz tutması bir neçə səbəblə bağlıdır. Bakıda mövcud olan iqtisadi imkanlar, bəzi regionlarda iş yerlərinin azlığı və kənd təsərrüfatında gəlirliliyin aşağı olması iş axtaranların və sahibkarların yerlərini dəyişməsinə səbəb olur. Yuxarıda qeyd olunduğu kimi, rəsmi məlumatlara görə, Bakının əhalisi təxminən 2 milyon nəfərdən bir qədər artıqdır, amma bu rəqəm rəsmi olaraq ölkənin başqa yerlərində qeydiyyatda olan, ancaq faktiki Bakıda yaşayan insanları əhatə etmir. Nəticədə, ekspertlərin hesablamalarına görə, Bakının real əhalisi rəsmi rəqəmlərdən iki dəfə artıqdır.
Bundan başqa, araşdırmalar göstərir ki, iş adamlarının əksəriyyəti az pul tələb edən və gəliri tez çıxaran bizneslə məşğul olmağa üstünlük verdiyindən, paytaxt hələ də əsas cəlbedici məkandır. Müşahidələr də göstərir ki, sahibkarların əksəriyyəti işə başlamaq üçün çox pul tələb etməyən və tez gəlir gətirən sahələrdə, xüsusilə ticarətlə məşğuldur. İş adamlarının çox cüzi hissəsi böyük investisiya tələb edən və nisbətən uzun müddətdən sonra gəlir verməyə başlayan istehsalla məşğul olur. Beləliklə məlum olur ki, özəl biznesin böyük hissəsi Bakıda və respublikanın iri şəhərlərində cəmləşib.