Bazar iqtisadiyyatının xarakterik olduğu ölkələrdə media vasitələrinin əsas gəlir mənbəyinin reklam əsasında formalaşması artıq bir aksiom kimi qəbul olunmaqdadır. Hazırda inkişaf etmiş Qərb ölkələrinin təcrübəsinə diqqət yetirilsə, burada da medianın əsas gəlirinin məhz reklamdan formalaşdığı aydın müşahidə edilər.

   Özü də bu reklamın, elektron və ya çap mediasından asılı olmayaraq, proporsional nisbətdə paylandığı da müşahidə olunan məqamlar sırasında yer alır. Bunun nəticəsidir ki, Qərbdə media orqanları artıq bir biznes strukturuna çevrilib.

   Azərbaycanda isə çox təəssüf ki, mediada reklam məsələsində heç də xoşa gəlməyən bir şərait formalaşıb. Bunun əsas səbəblərindən biri potensial reklamverici şirkət və müəssisələrin media orqanları ilə işləməmək niyyətidir. Digər tərəfdən, reklamverici şirkət və müəssisələrin elektron və çap media vasitələri arasında fərq qoyması bu sahədə vəziyyəti daha da ağırlaşdırmaqdadır. Danılmaz həqiqətdir ki, medianın müstəqilliyinin əsas meyarı olan reklam bazarı hələ də yazılı mətbuatın üzünə qapalı xarakter daşıyır. Hesablamalara görə, hazırda medianın illik reklam büdcəsi təxminən 40 milyon manat təşkil edir. Lakin bu qədər vəsaitdən yazılı medianın reklam gəlirləri heç 2 milyon manata çatmır.

   Bu vəziyyət isə ölkə rəhbərliyi tərəfindən də müsbət qarşılanmır. Elə bu səbəbdəndir ki, prezident İlham Əliyev bu sahədə vəziyyətin yaxşılaşması üçün müəyyən addımlar atılmasını vacib sayıb. İyulun 22-də İlham Əliyev Mətbuat Şurasının yeni binasının açılışında iştirakı zamanı bununla bağlı olduqca maraqlı bir fikir səsləndirib: "Əfsuslar olsun ki, Azərbaycanda reklam bazarı hələ ki, o qədər də böyük deyil. Ancaq rəqəmlər, əlbəttə, göstərir ki, burada bölgü ədalətsiz aparılır. 40 milyonun ancaq 2 milyonu yazılı mediaya verilirsə, əlbəttə ki, bu, dözülməz haldır. Mən çalışacağam ki, bu məsələ ilə bağlı müəyyən addımlar atılsın. Dövlət tərəfindən müəyyən tövsiyələr veriləcəkdir".

   Məhz dövlətin işə qarışmasından sonra gözlənir ki, reklam bazarı yazılı media vasitələrinin də üzünə açılacaq. Bu, həm də çap və yazılı mediada reklam bölgüsü ilə bağlı ədalətsizliyi aradan qaldırmaq üçün vacibdir. Çünki bu gün elektron medianın mətbuata nisbətən 19-20 dəfə çox reklam verməsi bu sahədə anormal bir durumun göstəricisi kimi qəbul oluna bilər. Halbuki, Qərb dövlətlərində vəziyyət tamamilə fərqlidir. Təkcə bir fakta diqqət yetirək. Qlobal maliyyə böhranının özünün zirvə nöqtəsinə çatdığı 2009-cu ilin birinci rübündə ABŞ-ın çap və onlayn qəzetlərinin reklam gəliri 6,6 milyard dollar olub. İl ərzində isə bu rəqəm az qala 30 milyard dollara çatıb. Ekspertlər hesab edir ki, Azərbaycanda da qəzetlərin əsas gəlirləri məhz reklamlardan gəlməlidir. Açıq iqtisadiyyata malik ölkələrdə mətbuatın əsas gəlir mənbəyi reklamlar, bir də ki, nəşrin satışdan əldə etdiyi gəlirlərdir. Belə ölkələrdə qəzetlərin gəlirlərinin 85%-i reklamlardan, 15%-i isə nəşrin satışının reallaşdırılmasından asılı olur. Azərbaycan mətbuatının isə bu gün ciddi reklam problemi var.

   Hesablamalara görə, ölkəmizdə adambaşına təqribən 3,5 reklam dolları düşür. Baltikyanı ölkələrdə bu rəqəm adambaşına 42 dollar, ABŞ-da isə 950 dollar təşkil edir. Daha bir maraqlı məqam ondan ibarətdir ki, hesablamalar son illər Azərbaycanın reklam bazarının böyüməkdə olduğunu göstərir. Lakin reklamvericilər, nədənsə, qəzetlərlə işləməkdən çəkinir. Halbuki, dövlət də istənilən mətbu orqanda reklam verilməsində heç bir problem görmür. Bundan əvvəl Prezident Administrasiyası ictimai-siyasi şöbənin müdiri Əli Həsənov da bildirib ki, Azərbaycan hakimiyyəti heç bir KİV-ə hansısa şirkətin reklam verməsini qadağan etməyib: "Belə bir prosedur olmayıb və yoxdur. Şirkətlər prezidentin yardım göstərdiyi qəzetlərə reklam verməkdən çəkinməməlidir. Sadəcə, Azərbaycanda reklam bazarı qeyri-normaldır. Mətbuat bu qeyri-normal vəziyyəti qeyd etməli və onun üzərinə getməlidir. Mətbuat bunu müzakirə etməlidir ki, nəyə görə Azərbaycan kimi iqtisadi cəhətdən dinamik inkişaf edən bir ölkədə reklam bazarı, xüsusən də çap mediasının reklam bazarı bu qədər kasaddır? Bunun səbəblərini araşdırıb ortaya qoymaq lazımdır. Dövlət bu sahədə bir iş görə bilərsə, biz bunu mətbuatla müzakirə etməyə hazırıq".

   Onu da qeyd edək ki, bu sahədə qanunvericilikdə də müəyyən çatışmazlıqlar var. Belə ki, mövcud qanunvericiliyə görə, reklama xərclənən pul məhsulun maya dəyərinə daxil edilmir. Belə olan halda şirkətlər mətbuata reklam verməkdə maraqlı olmur. Təbii ki, reklama xərclənən pul məhsulun maya dəyərinə daxil edilsə, şirkətlər özləri mətbuata reklam verməkdə maraqlı olacaqlar. Hər halda, qeyd olunan məsələlərin konkret həllini tapması vacib şərtlərdən biri kimi çıxış edir. Prezidentin artıq bu məsələyə münasibət bildirməsi yaxın perspektivdə sözügedən sahədə ciddi dəyişikliyin olacağını ehtimal etməyə əsas verir.