Dağlıq Qarabağla bağlı proseslər, həllini tapmaq əvəzinə, İrəvanın qeyri-konstruktivliyi üzündən mürəkkəbləşməyə doğru istiqamət almaqdadır. Buradan belə nəticə çıxarmaq olar ki,

   Dağlıq Qarabağ ətrafında gedən danışıqlar prosesi dalana dirənib. Azərbaycan tərəfi "Madrid prinsipləri"nin yenilənmiş variantını qəbul etdiyini dəfələrlə bəyan etsə də, Ermənistan 9 aydır ki, məsələyə hər hansı bir reaksiya göstərmirdi. Bu azmış kimi, indi də o, ortalıqda hansısa Sankt-Peterburq təkliflərinin olduğunu iddia etməyə başlayıb. Ermənistan prezidenti Serj Sarkisyanın bununla bağlı yeni açıqlamaları münaqişənin dinc yolla həllinə olan ümidin də üzərindən xətt çəkir. Onun sözlərinə görə, hazırda Dağlıq Qarabağ münaqişəsinin nizamlanması ilə bağlı danışıqlar masasında "Madrid prinsipləri" var və onların əsasında Sankt-Peterburqda yeni təkliflər təqdim olunub. O, həmçinin, rəsmi Bakının yeni təklifləri qəbul etmədiyini də iddia edib: "Azərbaycan ATƏT-in Minsk Qrupu tərəfindən təqdim olunan təklifləri qəbul etdiyini desə, danışıqlar davam edəcək. Əks təqdirdə başqa yollar seçiləcək. Sankt-Peterburqda edilmiş təkliflər var. Biz deyirik ki, bu sənəd danışıqların davam etdirilməsinə imkan verir. Görək, Azərbaycan nə deyəcək".

   Serj Sarkisyanın sözlərinə görə, ATƏT-in Minsk Qrupunun həmsədr ölkələrinin Almatı bəyanatında Dağlıq Qarabağ münaqişəsinin həllinin üç prinsipə-ərazi bütövlüyü, öz müqəddəratını təyinetmə hüququ və güc tətbiq edilməməsinə əsaslanmalı olduğu göstərilib: "Bundan başqa, qeyd olunub ki, bu prinsiplərin hər üçü bərabər gücdədir və onlardan hər hansı biri digərindən üstün tutula bilməz". Maraqlı situasiya yaranıb. Bir tərəfdən, ortalıqda Minsk Qrupu həmsədrlərinin təklif etdiyi "Madrid prinsipləri"nin yeniləşmiş variantı var. Digər tərəfdən də, Sankt-Peterburqda Minsk Qrupunun digər həmsədrlərinin iştirak etmədiyi görüşdə, ermənilərin dediyinə görə, yeni təkliflər səsləndirilib. Hansı ki, həmin təkliflərə İrəvan "hə" deyir və onun da məhz "Madrid prinsipləri" əsasında formalaşdığını iddia edir. Görəsən bu nə deməkdir? Həmin məqam ona dəlalət etmirmi ki, Minsk prosesi artıq tam şəkildə iflasa uğrayıb?

   "Ayna-Zerkalo" qəzetinin siyasi şərhçisi Rauf Mirqədirov zənn edir ki, bu mövqeyə Minsk prosesinin iflasa uğraması kimi yanaşmaq doğru deyil: "Minsk prosesi 1992-1993-cü illərdə başlayıb. Əslinə qalsa, danışıqlar prosesini bir neçə mərhələyə bölmək olar. İndiki mərhələ Praqa mərhələsidir. Hazırda gedən proses Praqa danışıqlarından sonra cərəyan edən mərhələdir. Bunun əsasında da "Madrid prinsipləri" meydana çıxıb. Rusiya prezidentinin Sankt-Peterburqda hansısa yeni təkliflərlə çıxış etdiyini istisna etmirəm. Görünür, bu təkliflər Azərbaycanı qane etmədiyindən, o həmin təkliflərin yalnız istək kimi irəli sürüldüyünü bəyan edir. Bakı, əsasən ABŞ, Rusiya və Fransa prezidentlərinin Torontoda keçirilən görüşündəki bəyanatına istinad edərək "Madrid prinsipi"ni qəbul etdiyini bildirir. Sankt-Peterburqda hansı təkliflərin irəli sürüldüyünü hələlik bilmirik. Bu təkliflər üç həmsədr dövlətin rəhbərləri tərəfindən irəli sürülsəydi, öz əksini Torontoda qəbul edilən bəyanatda tapardı. Deməli, Sankt-Peterburq təklifləri, sadəcə olaraq, Rusiya tərəfindən təkbaşına irəli sürülən təkliflərdir". Həmsöhbətimiz düşünür ki, Sankt-Peterburqdakı təkliflər "Madrid prinsipləri"nin mübahisəli müddəalarını əhatə edə bilər: "Görünür, həmin təkliflər "Madrid prinsipləri"nin mübahisəli müddəalarını əhatə edir. Həmin mübahisələr isə ilk növbədə Dağlıq Qarabağın gələcək statusu, qismən də Laçın dəhlizi ilə bağlıdır. Görünür, Moskvanın təklif etdiyi variant Azərbaycanı ümumiyyətlə qane etmir. Bu halın Minsk prosesinin iflası olub-olmadığı isə məqsəddən asılıdır". R.Mirqədirov onu da bildirdi ki, Kremlin məqsədi danışıqların daha çox uzadılmasına şərait yaratmaqdan ibarətdir: "Belə vəziyyət Rusiyanın Minsk Qrupunun digər həmsədr ölkələrilə siyasi maraqlar çərçivəsində guya alver etməsinə imkan yaradacaq. Rusiya, sözsüz ki, birbaşa danışıqlara aludə olduğu xətti yeridə bilməz. Ona görə də Ermənistana danışıqları uzatmaq üçün şərait yaradır. Yeni təkliflərin irəli sürülməsi onu göstərir ki, İrəvan da məhz bunda maraqlıdır. Azərbaycan tərəfi, hətta Almatı danışıqlarından sonra da bəyan edir ki, danışıqları davam etdirməyə hazırdır. Moskva ilə Vaşinqton arasında gedən alverin nəticəsindən asılı olaraq proses hər iki tərəfin marağına cavab verdikdə Minsk Qrupunun Dağlıq Qarabağ məsələsində müsbət nüanslar əldə edəcəyinə ümid etmək olar. Əks təqdirdə, tərəflərdən biri, ilk növbədə də Rusiya hər şey edəcək ki, danışıqlar uzansın. Eyni zamanda, düşünmürəm ki, yaxın perspektivdə hərbi əməliyyatlara başlamaq Azərbaycanın maraqlarına cavab verir. Bunu Azərbaycanın ali rəhbərliyi də gözəl başa düşür. Hətta iflasa uğrayan Almatı danışıqlarından sonra həmin prosesin davam etdirilməsi bəyanatları da məhz bununla səslənir, Çünki indiki halda, düşünmürəm ki, beynəlxalq əhval-ruhiyyə Azərbaycana hərbi əməliyyatları müvəffəqiyyətlə başa çatdırmağa imkan verir. Xaricdə elə qüvvələr var ki, Bakını cəzalandırmaq üçün indiki halda Azərbaycanın hərbi əməliyyatlara başlamasında maraqlıdır. Bunun nəticəsinin necə olacağı ilə bağlı Gürcüstanın taleyi parlaq nümunədir".

   Digər politoloq Aydın Mirzəzadənin fikrincə, İrəvan son hərəkətlərilə əslində əvvəlki razılaşmalardan imtina yolunu tutduğunu büruzə verir: "Konfliktin həlli istiqamətində müxtəlif baxışlar mövcuddur. Rusiya, Minsk Qrupu həmsədrlərindən biri olaraq, problemin həlli istiqamətində daim fəallıq göstərir. Ancaq bununla belə, Rusiyanın təklifi Minsk Qrupunun təklifi sayıla bilməz. Yalnız üç tərəfin razılığı əsasında bu baş verə bilər. Uzun müddət Minsk Qrupunun "Madrid prinsipləri" əsasında təklifləri həyata keçirilirdi. Lakin Ermənistan növbəti dəfə özünün dövlət məsuliyyətsizliyini ortaya qoydu.

   Yəni razılaşdırılmış məsələlərin bir sıra mövqelərindən geri çəkilərək, Sankt-Peterburqda verilən təklif üzərində israr etməyə başlayıb. Sankt-Peterburq təkliflərinin nədən ibarət olması barədə ictimaiyyətin və politoloqların məlumatı yoxdur. Ancaq Sarkisyanın bəyanatı göstərir ki, o, əvvəlki razılaşmalardan imtina yoluna daha çox üstünlük verir. İnanmıram ki, belə addımlar Ermənistan üçün perspektivdə sərfəli olar. Çünki problemin həlli uzandıqca İrəvan konfliktdə uduzur və bir dövlət olaraq inkişafdan qalır". Ekspert belə durumun Minsk prosesinin tamamilə iflasa uğraması kimi başa düşülməsilə isə razılaşmır: "Bununla belə, indiki situasiya göstərir ki, problemin həlli heç də asanlıqla getmir. Hər halda müəyyən problemlər var. Amma ümumilikdə bu hal problemin dalana dirəndiyini deməyə əsas vermir. Hər halda çalışılır ki, həll üçün müxtəlif variantlar nəzərdən keçirilsin. Lakin bunun hansının daha effektli olacağını gələcək göstərəcək".