Baki - Xəbər Qəzeti

Azərbaycanın yaşayış məskənlərinin artıq 85 faizi qazla təmin olunub. Ucqar kəndlərin qazla təmin olunması istiqamətində hazırda da işlər aparılır. Amma ucqar kəndlərin qazlaşdırılmasının əleyhinə çıxanlar da var.
   Bəziləri bunu qaza qənaət kimi izah etsə də, bir qisim, xüsusilə odun biznesilə məşğul olanlar bazarlarının ölməsinin qarşısını almaq üçün ideyanın əleyhinə çıxır.
   Qeyd edək ki, hələ ötən il Milli Məclisin sədr müavini Valeh Ələsgərov bildirmişdi ki, Azərbaycanın ucqar kəndlərinə qaz çəkmək düzgün deyil. Ucqar kəndlərdə bioenerjidən istifadəni yetərli sayan V.Ələsgərov dünyanın bir çox inkişaf etmiş ölkələrində bu üsuldan geniş istifadə olunduğunu deyib.
   Azərbaycan böyük neft və qaz ixracına başladıqdan sonra bütün ölkənin qazlaşdırılması proqramına start verildi. Xaricdən qaz idxalı dayandırıldı və daxili tələbatın yerli istehsal hesabına təmin olunmasına başlandı. Hətta rəsmi səviyyədə ən ucqar dağ kəndlərinə də "mavi" yanacaq veriləcəyi vəd olunurdu. Sovet dövründə qaz yanmayan Lerik rayonuna belə qaz kəməri çəkildi.
   Ancaq indi paradoksal vəziyyət müşahidə olunur və vitse-spiker buna ehtiyac olmadığını bildirir. Bölgələrdə isə əhalinin mavi yanacağa olan böyük tələbatı hələ tam təmin olunmayıb. Bir sıra rayonlarda, xüsusilə kənd yerlərində qış vaxtı qaz ya olmur, ya da çox aşağı təzyiqlə verilir. Ona görə də əhali odundan istifadə etmək məcburiyyətində qalır. Problemi aradan qaldırmaq üçün ya həmin kəndlərə qaz çəkilməli, ya da alternativ enerji mənbələri təşkil olunmalıdır. Bunların isə heç biri mövcud deyil. Bəzi ekspertlər isə təklif edir ki, Azərbaycanın Türkiyə və Gürcüstana satdığı qaz daxili istehlak qiymətlərinə yaxın olduğuna görə, həmin yanacaq ilk növbədə ölkə əhalisinin tələbatının ödənilməsinə yönəldilsin. Onların fikrincə, bu yolla bölgələrin qaz problemini həll etmək olar. Amma son vaxtlar Azərbaycanda alternativ enerjidən istifadə məsələsi gündəmə gəlib və bu variantı daha optimal hesab edənlər var. V.Ələsgərovun təklifi isə bu baxımdan nə qədər aktual olsa da, mütəxəssislər hesab edir ki, yenə də xərci hökumət çəkməlidir.
   Beynəlxalq Ekoenergetika Akademiyasının prezidenti Fəqan Əliyev "Bakı-Xəbər"ə açıqlamasında bildirdi ki, təbii qazın alternativ enerji formaları ilə əvəz edilməsi mümkündür. Onun fikrincə, buna nail olmaq üçün dövlət investisiyalarının həyata keçirilməsi vacib olsa da, bu, yüksək gəlir də gətirə bilər: "Alternativ enerji mənbələrinin yaradılması qaz çəkilişindən də baha başa gəlir. Amma bunun mənfəəti ondadır ki, qaz tükənir, bu isə daimidir. İkincisi, ətraf mühiti çirkləndirmərik, insanlar təmiz hava şəraitində yaşayar. Biz bir neçə il bundan əvvəl 8 rayonda belə qurğular yerləşdirdik. Amma təcrübə göstərir ki, bu, mərkəzləşmiş olsa yaxşıdır. Məsələn, bir kənddə 500 ailə yaşayırsa, orada bioqaz anbarı yaratmaqla əhalinin yanacağa olan tələbatını təmin etmək olar. Amma biz hesab edirik ki, yalnız biokütlədən deyil, digər alternativ enerji mənbələrindən də istifadə etmək olar. Yəni günəş enerjisi, külək enerjisindən də yararlanmaq lazımdır. Yanmış peyindən qaz almaqla ətraf mühiti təmizləmək olar. Azərbaycan prezidenti də 2010-cu ili alternativ enerjinin inkişafı ili adlandırdı. Amma kəndlilər bunu özləri edə bilməyəcək. Buna xeyli vəsait ayrılmalıdır, həmin avadanlıqları almaq, qurmaq, mütəxəssislər lazımdır. Buna dövlət dəstəyi lazımdır. Neft gəlirlərindən alternativ enerji mənblərinin inkişafına sərmayə ayrılmalıdır. Bunlar tikilməli, həmin kəndin sakinləri bu sahədə maarifləndirilməli, təcrübə keçməlidir, ona ştat ayrılmalı, mühəndislər yetişdirilməlidir. Yalnız bundan sonra deyə bilərik ki, bəli, biz Lerikin kəndlərini qazlaşdırdıq. Onu da deyim ki, bu işə maneçilik edən adamlar olacaq. Meşələri qırıb odun satmaqla məşğul olan xüsusi adamlar var ki, onlar alternativ enerjinin inkişafında maraqlı deyil və buna mane olmağa çalışır. Qaz alveri edənlər də bunu istəmir. Biz kəndlərdə alternativ enerji almaq üçün avadanlıq quraşdıranda həmin adamlar bizə mane olmağa çalışırdı. Yəni bu asan olmayacaq. Amma bölgələrə qaz çəkməkdənsə, alternativ enerjidən istifadə daha məqsədəuyğundur. Çünki dünya bazarında qaz gündən-günə bahalaşır. Dövlət daxili tələbatı alternativ enerji hesabına təmin etməklə təbii qazı dünya bazarında yüksək qiymətə satıb yaxşı gəlir götürə bilər. Avropanın kəndlərində, şəhərlərində əhaliyə təbii qaz verilmir.
   Qazın hesabına elektrik enerjisi alınır və həmin enerji əhaliyə satılır. Azərbaycanda da 1000-1500 nəfər əhalisi olan kəndi alternativ enerjilə təmin etmək üçün 1 meqavatt enerji lazımdır ki, bu da 1,5-2 milyon manat pul tələb edir. Amma bu, 30 il müddətində əhalini enerji ilə təmin edəcək. İlkin kapital qoyuluşu böyük olsa da, sərfəlidir. Onsuz da bu gün Azərbaycan əhalisi istehlak etdiyi enerjinin haqqını tam ödəyə bilmir. Dövlət də bu ziyanın qarşısını subsidiyalarla alır. Həmin subsidiyalar kəsilib alternativ enerjinin inkişafına yönəldilməlidir. Belə olarsa, əhali də kəndi kütləvi surətdə tərk etməz".