İlham Hüseynli bunu dünya bank sektorunda yaranan maliyyə böhranı və bunun yerli banklara təsirilə əlaqələndirir

   

   Beynəlxalq maliyyə qurumlarının hesabatlarında, Azərbaycanda bank sektorunun əsas problemlərindən biri kimi, etibarlılıq sisteminin zəifliyi göstərilir. Qeyd olunur ki, MDB ölkələrində, o cümlədən Azərbaycanda vətəndaşlar banklarla uzunmüddətli əməkdaşlıqda maraqlı deyil. Yaxın keçmişin bank təcrübəsinin acı nəticələri hazırda özəl banklarla daimi əməkdaşlığa imkan vermir.

   Bir vaxtlar vətəndaşlar "Əmanətbank"a övladlarının adına pul yatırmışdı. Nəticəni izah etməyə ehtiyac duymuruq. Yaxud da "Vahidbank"da yaşanan problemlər. Bütün bunlara görə, vətəndaşlar öz pullarının taleyini təhlükə altına qoymaq istəmir.

   Mətbuatda gedən məlumatlara görə, bu gün əksər banklar vətəndaşların cəlb etdiyi əmanətlərin illik faizlərini ödəmir və bunu müxtəlif bəhanələrlə əlaqələndirir. Düzdür, həmin bankların adları açıqlanmayıb, amma qeyd olunur ki, son vaxtlar belə banklar ortaya çıxıb.

   Ekspertlərə görə, Azərbaycanda bank sektoru ilə bağlı nə qədər inkişaf layihələri həyata keçirilsə də, etibarlılıq sistemi zəifdir. Bazarda bankların sayının kifayət qədər olmasına baxmayaraq rəqabətlilik, etibarlılıq problemləri var. Beynəlxalq təşkilatların hesabatında göstərilən reytinq cədvəllərində Azərbaycanın bank sektoru sonuncu yerləri tutur ki, bu da təsadüfi deyil. Təəssüflər olsun ki, əhalinin banklara olan inamını hələ də bərpa edə bilməmişik. "Əmanətbank" və "Vahidbank" zərbələrinin təsirindən tam xilas ola bilməyən vətəndaşlar mövcud banklarla uzunmüddətli əməkdaşlıq etməkdə ehtiyatlılıq göstərir. Ekspert İlham Hüseynliyə görə, bu gün Azərbaycan bankları ciddi maliyyə qıtlığı ilə üzləşib. Onun sözlərinə görə, Qərbdə qlobal maliyyə böhranının başa çatdığını bəyan etsələr də, gedən iqtisadi proseslər hələlik bunun tam əksini göstərməkdədir. Belə ki, ABŞ-ın daha 9 bankı maliyyə imkansızlığı ucbatından bağlanıb.

   Ekspertlər isə bildirir ki, Qərbdəki bankların müflis olması dünyanın digər ölkələrinə, o cümlədən MDB dövlətlərinə və burada yerləşən Azərbaycana da təsir edib. Çünki MDB ölkələri kredit şəklində verdikləri pulların böyük hissəsini elə ABŞ banklarından daha aşağı faizlə kredit kimi alırdı. Qeyd olunduğu kimi isə, bu vəziyyət digər ölkələrə də təsirsiz ötüşməyəcək və bu ölkələr sırasına Azərbaycan da aid oluna bilər. İlk növbədə ona görə ki, Qərb banklarının düşdüyü vəziyyət üzündən Azərbaycan bankları, çətin ki, bu ölkədən ucuz faizlə kredit cəlb edə bilsin. Deməli, Azərbaycan bankları xarici maliyyə mənbələrinin birindən məhrum olur və bu, ölkənin kredit bazarında maliyyə çatışmazlığı yaradır, sonuncu isə, öz növbəsində, kreditlərin faiz dərəcələrinin qalxmasına səbəb olur".

   İ.Hüseynliyə görə, Azərbaycandakı bankların vətəndaşlara əmanət faizlərini vaxtlı-vaxtında ödəməməsi və ya vaxtı uzatması maliyyə qıtlığı ilə bağlı ola bilər: "Digər tərəfdən, belə vəziyyət bank sistemində risqlərin artımına da gətirib çıxarmaqdadır. Elə əksər banklar da, risqlərin qaldığını əsas gətirərək, kreditlərin verilməsini məhdudlaşdırıb. Halbuki, Mərkəzi Bankın mütəxəssisləri də öz növbəsində bildirir ki, Azərbaycanda risq səviyyəsi elə də böyük deyil. Məsələn, Mərkəzi Bankın kredit təşkilatlarına nəzarət departamentinin direktoru Rəşad Orucov bildirib ki, böhranın əsas mərhələsi arxada qalıb və bankların risq dərəcəsi bir qədər aşağı düşüb. İndi bankların risq səviyyəsi həm region, həm də Avropa ölkələrinə nisbətən daha azdır. Buna səbəb kredit təşkilatlarının risqli sahələrə investisiya qoymamasıdır. Amma faktdır ki, bu gün Azərbaycan banklarının xarici bazarlardakı resursları azalıb. Yerli kommersiya banklarının bir çoxu da etiraf edir ki, hər şey onlar üçün heç də rəvan getmir. Belə ki, banklar, xarici mənbələrdən kredit cəlb etməyə çətinlik çəkdiyi bir vaxtda, həm də böhrandan əvvəl götürdüyü xarici borcları tam qaytara bilməməsindən əziyyət çəkir. Qeyd edək ki, bu il banklar xarici borcların qaytarılması üçün 1 milyard manata yaxın vəsait xərcləyib. Əvəzində bu il xaricdən cəmi 400 milyon dollar vəsait cəlb olunub. Həmin vəsaitlərin faiz dərəcəsi 7-9 faiz arasında dəyişsə də, bu, daxili bazarda kreditlərin ucuzlaşmasına səbəb olmayıb. Əksinə, indi ABŞ-ın bank sektorunda yaranan vəziyyət, Avropada da durumun bundan yaxşı olmaması Azərbaycan bankları üçün iki problemə yol açır".

   İ.Hüseynli hesab edir ki, əvvəla, Azərbaycan banklarının bundan sonra xaricdən daha yüksək faizlə kredit götürmək məcburiyyətində qalacağı gözlənir: "Çünki Qərbdə yaranan vəziyyət və bunun dünya iqtisadiyyatına təsiri fonunda ölkəmizə kredit verən xarici bankların faiz dərəcələrini artıracağı gözlənir. Digər tərəfdən, belə vəziyyətdə xarici mənbələrdən alınacaq vəsaitlərin həcminin daha da azalacağı gözlənir. Hər iki məsələ isə sonda Azərbaycanda kreditlərin faiz dərəcələrinin bir qədər də bahalaşmasına xidmət edir.

   Lakin Qərbdən gələn sürprizlər bununla bitmir. Amerikanın "Morgan Stanley" bankının hesabatına görə, həm də dünya iqtisadiyyatı güclü inflyasiya astanasındadır. "Morgan Stanley" hesab edir ki, aparıcı Qərb ölkələrinin hökumətləri iqtisadiyyatda depressiyanın qarşısını almaq üçün antiböhran proqramının reallaşdırılması nəticəsində yaranmış böyük həcmdə dövlət borclarını azaltmaq yollarını axtarır. Dövlət borcu ilə bağlı yaranmış vəziyyət uzun sürən müharibə dövründəki maliyyə vəziyyətilə müqayisə oluna bilər. Elə bu səbəbdən sözügedən bank yaranan vəziyyətin güclü inflyasiyaya gətirib çıxaracağını düşünür.

   Mənim fikrimcə, Azərbaycan banklarının əmanətçilərin faizlərini vaxtlı-vaxtında verə bilməməsi onlarda yaranın ciddi maliyyə qıtlığı ilə bağlıdır. Mən hələ ötən il bildirmişdim ki, maliyyə böhranının təsiri bir il sonra özünü büruzə verəcək. Artıq proqnozlarım özünü doğrultmaqdadır".