Bilindiyi kimi, son günlərdə bəzi məhkəmələrin fəaliyyəti ölkənin rəsmi dairələrində ciddi narazılıq doğurub. Xüsusən də hakimlər tərəfindən qanunsuz olaraq həbs qərarlarının çıxarılması daha qabarıq şəkildə gündəmə gəlib. Məsələyə yenidən münasibət bildirən Məhkəmə-Hüquq Şurasının sədri, ədliyyə naziri Fikrət Məmmədov "İnterfaks-Azərbaycan" agentliyinə müsahibəsində belə hallardan yayınmaq üçün ilk olaraq bəzi qanunvericilik aktlarına toxunub:

   "İnsan hüquqları üzrə vacib beynəlxalq sənədlər, həmçinin Avropa İnsan Hüquqları Konvensiyası, habelə Avropa Məhkəməsinin presedentləri, Avropa Şurasının Nazirlər Komitəsinin tövsiyələri bu məsələyə diqqətli yanaşmanın vacibliyindən xəbər verir.

   Beləliklə də Nazirlər Komitəsinin "Məhkəməyə qədər həbsə alınma haqqında" R (80) 11 saylı Tövsiyəsində qeyd edilir: "Günahı sübut olunmayana qədər günahsız hesab edilərək, cinayət törətməkdə təqsirləndirilən heç bir şəxs ciddi zəruri əsaslar olmadıqda məhkəməyə qədər həbsə alına bilməz. Buna görə də ciddi qətimkan tədbiri olaraq məhkəməyə qədər həbsə alınma tədbirinə müstəsna tədbir kimi baxılmalıdır və o heç zaman mütləq olmamalı və cəza məqsədləri üçün istifadə edilməməlidir".

   Digər "Həbsxanaların həddindən artıq dolması və həbsdə olan insanların sayının artması problemi barədə" (99) 22 saylı Tövsiyə ilkin həbsə alınmanın və ədalət məhkəməsinin maraqlarına uyğun olaraq onun müddətinin minimuma qədər azaldılmasının tətbiqini tələb edir və ölkəni tərk etməmə barədə iltizam, ölkəni tərk etmənin və ölkəni xüsusi icazə olmadan tərk etmənin məhdudlaşdırılması, girov qoymaqla azadlığa buraxılma, habelə məhkəmənin verdiyi səlahiyyətlə orqan tərəfindən nəzarət kimi alternativ təsiretmə tədbirlərinin son dərəcə geniş istifadə edilməsini tövsiyə edir. Bununla əlaqədar olaraq konkret yerdə olma ərzində elektron nəzarət qurğularından istifadə imkanlarının araşdırılması təklif edilir.

   Biz bu yaxınlarda bu məsələni ətraflı araşdırdıq. Ölkənin Ali Məhkəmə plenumu xüsusi sessiyasını bu problemin müzakirəsinə həsr edib. Lakin təssüf ki, burada qanun pozuntuları aşkarlanıb. Bununla əlaqədar olaraq Məhkəmə-Hüquq Şurası tərəfindən inzibati icraata başlanıb. Müəyyən edilib ki, bəzi hakimlər effektiv məhkəmə nəzarəti həyata keçirməyib, insan hüquqlarına diqqətli münasibət əvəzinə qanunun elementar tələblərini nəzərə almadan, əsassız olaraq cəza qismində həbs qətimkan tədbiri seçiblər". Onun sözlərinə görə, belə hallara laqeyd yanaşmaq olmaz: "Çünki Məhkəmə-Hüquq Şurası insan hüquqlarını kobudcasına pozan 3 hakimin səlahiyyətlərinə vaxtından əvvəl xitam verilməsi barədə qərar qəbul edərək, bu barədə ölkə prezidenti üçün təqdimat hazırlayıb. Qeyd etmək istəyirəm ki, bu məsələ təkcə MDB məkanında deyil, Avropanın ən inkişaf etmiş ölkələrində də indiyədək aktualdır. Məsələn, Norveçdə həbsxanaların və xüsusilə də istintaq təcridxanaların həddindən artıq dolması problemi mövcuddur. Bu barədə bizə 2010-cu il fevralın əvvəlində Azərbaycana səfər edən Norveçin ədliyyə və polis naziri söyləyib. Biz onunla bir sıra məsələləri, həmçinin alternativ tədbirlərin, probasiya institutu və elektron izlənmənin tətbiqini müzakirə etmişik, bu sahədə əməkdaşlıq barədə razılığa gəlmişik".

   Azərbaycanda hakimlərin məsuliyyətə cəlb edilməsi prosesinin necəliyinə gəlincə, nazir bildirib: "Əvvəllər hakimlərin inzibati məsuliyyətə cəlb edilməsi Ali Məhkəmənin İnzibati Kollegiyası tərəfindən həyata keçirilirdi. Belə səlahiyyətlərin bilavasitə ali instansiya məhkəməsi tərəfindən həyata keçirilməsi, əlbəttə, korporativ münasibətlərin yaranmasına və inzibati tədbirlərin effektivliyinin azalmasına səbəb olub. Bununla əlaqədar olaraq hakimlərin məsuliyyətə cəlb edilməsi proseduruna yenidən baxılıb və bu funksiya Məhkəmə-Hüquq Şurasının müstəsna səlahiyyətlərinə verilib. Hakimlər barəsində inzibati icraatın başlanmasına dair müraciət hüququna malik subyektlər, dairəsi genişlənib. Bu səlahiyyətlər Ali Məhkəmə sədri və ədliyyə nazirilə yanaşı, apelyasiya məhkəmələrinin sədrlərinə də verilib, fiziki və hüquqi şəxslərin korrupsiya ilə əlaqədar olaraq qanun pozuntularına yol verilməsi barədə Şuraya müraciət hüququ təsbit edilib.

   Bu prosedurların hazırlanması zamanı məhkəmə hakimiyyətinin müstəqilliyinin təmin edilməsinə xüsusi diqqət yetirilib. Beləliklə də hakimlərin barəsində inzibati icraatın başlanmasına dair kifayət qədər əsas olduqda, Məhkəmə-Hüquq Şurası müvafiq qərar çıxarır. İnzibati icraat üzrə faktların araşdırılması isə yalnız hakim olan Məhkəmə-Hüquq Şurasının üzvü tərəfindən aparılır. Üç aya qədər davam edə bilən belə araşdırma zamanı barəsində inzibati icraat başlanan hakim bütün materiallarla tanış olur, öz izahatlarını verir və Şuranın iclasına müfəssəl məruzə hazırlanır. Məhkəmə-Hüquq Şurasının iclasında barəsində inzibati icraat məsələsinə baxılan hakimin onun seçdiyi vəkil və ya Şura üzvlərinin seçiminə əsasən həmkarı olan hakim tərəfindən müdafiə edilməsi hüququ var. Səsvermədə yalnız Şura üzvləri olan hakimlər iştirak edə bilər".

   Nazir bildirir ki, qəbul edilmiş qərar barəsində Ali Məhkəmə plenumuna şikayət verilmə hüququ təsbit olunur: "Bu çox vacib və mütərəqqidir, çünki bir çox Avropa ölkələrində ümumiyyətlə şikayət verilmə hüququ yoxdur. Bütün bunlar inzibati icraat prosedurunun obyektivliyi üçün əlavə şəraitlər yaradır.

   Eyni zamanda qeyd etmək lazımdır ki, hakimlərin barəsində başlanan inzibati icraatlar həmişə cəzalandırılma ilə bitmir. Hakimin fəaliyyətində onun məsuliyyətə cəlb edilməsi üçün əsas olan pozuntu faktları aşkarlanmırsa, icraat dayandırılır".