Azərbaycan Cənubi Qafqazda yeganə ölkədir ki, Dünya Ticarət Təşkilatının (DTT) üzvü deyil. Halbuki, Gürcüstan 1999-cu ildə, Ermənistan isə 2000-ci ildə sözügedən təşkilata üzv qəbul olunub. Azərbaycan rəsmi olaraq 1997-ci ildə DTT-yə üzvlüklə bağlı müraciət edib. Ancaq müxtəlif səbəblərdən bu üzvlük yubadılır.

   Məlumat üçün qeyd edək ki, Şərq Tərəfdaşlığı Proqramı çərçivəsində Azərbaycanla Avropa Birliyi arasında əməkdaşlığın əsas maddələrindən biri də ticarət məhdudiyyətlərinin aradan qaldırılmasıdır. Avropa Birliyi də o ölkələrlə ticarət məhdudiyyətlərini ortadan qaldırır ki, həmin ölkələr DTT-nin üzvü olsun.

   Bəzi mütəxəssislər hesab edir ki, Azərbaycan hazırkı şəraitdə DTT-yə üzv olmağa hazır deyil. Bunu onunla əsaslandırırlar ki, ölkədə kənd təsərrüfatı və digər sahələrə dövlət tərəfindən xeyli miqdarda subsidiya ayrılır. DTT-nin də əsas tələblərindən biri ondan ibarətdir ki, dövlət kənd təsərrüfatında subsidiyalaşma siyasətindən əl çəkməlidir. Digər tərəfdən, ölkə təşkilata üzv olduqdan sonra tətbiq olunan idxal rüsümlarının miqdarı azaldılmalıdır. Bunun da nəticəsində istehsalçılar ciddi zərərə uğrayacaq və ölkəyə daxil olan ucuz məhsullarla rəqabət apara bilməyəcək.

   Sözügedən məsələ ilə bağlı "Bakı-Xəbər"ə açıqlama verən İqtisadi Təşəbbüslərə Yardım İctimai Birliyinin eksperti Samir Əliyev hesab edir ki, DTT-yə üzv olmaq ölkəyə müəyyən üstünlüklər verməklə yanaşı, problemlər də yarada bilər: "Problemlər əsasən ondan ibarətdir ki, DTT-nin üzvü olandan sonra hər bir dövlət öz istehsalçılarının müdafiəsini götürmüş olur. Yəni bir sıra gömrük rüsumları ləğv olunur və idxal olunan məhsullar gömrük rüsumu ödənmədən ölkəyə daxil olur. Bu da yerli rəqabət mühitini pozur. Azərbaycanda hələlik istehsal olunan məhsulların keyfiyyəti xaricdə istehsal olunan məhsullarla rəqabət aparmaq imkanında deyil. Hər bir ölkə də öz daxili istehsalını qorumaq üçün idxal olunan məhsullara müəyyən rüsumlar tətbiq etməklə onların qiymətini şişirdir. Nəticədə yerli istehsal ucuz qiymət hesabına rəqabət apara bilir. Bu zaman imkanı az olan istehlakçılar yerli, imkanı çox olan isə idxal olunan daha keyfiyyətli məhsulu alır. Deməyim odur ki, DTT-yə üzv olandan sonra dövlət bu rıçaqlardan məhrum olacaq. Ona görə də hansısa ölkə DTT-yə üzv olanda dəfələrlə götür-qoy edir. Hətta DTT-yə üzv olarkən müəyyən şərtlər qoyur və bir müddət həmin şərtlərin təmin olunmasını istəyirlər. Məsələn, hansısa məhsul üzrə müəyyən rüsumların saxlanması və sair. Bunu da ona görə edirlər ki, heç olmasa bir müddət istehsalçıların maraqlarını qoruya bilsinlər. Deməyim odur ki, burada ən böyük zərbə istehsalçıya dəyir".

   Bununla belə, S.Əliyev DTT-yə üzv olmağın xeyirli tərəflərinin də olduğunu bildirdi: "Bütün bunlara baxmayaraq, bu zaman ən böyük üstünlüyü istehlakçı qazanır. Çünki bunun qarşılığında istehlakçı xaricdən idxal olunan ucuz məhsulu ala bilir. Müqayisə üçün qeyd edək ki, qonşu Gürcüstan sözügedən təşkilatın üzvüdür və orada istehsal olunan avtomobillər bizdən qat-qat ucuzdur. Hətta Azərbaycandan Gürcüstana gedib avtomobil alırlar. Bu nəyin nəticəsidir? Bu onun nəticəsidir ki, orada gömrük rüsumu yoxdur. Digər tərəfdən, bütün bunlar onu göstərir ki, DTT-yə üzvlük qloballaşmağa aparan bir prosesdir. Bunun nəticəsi ona gətirib çıxarır ki, artıq ölkələr arasında sərhədlər yavaş-yavaş götürülür. Ona görə də, bunun üstünlüyü istehlakçı üçün, ziyanı isə istehsalçı üçündür. Mənə elə gəlir ki, DTT-yə üzv olsaq, bunun ən çox ziyanı aqrar sektorda çalışan fermerlərə dəyə bilər".

   S.Əliyev hesab edir ki, Azərbaycanda bəzi qüvvələr ölkəmizin DTT-yə üzv olmasında maraqlı deyil: "Ona görə də sözügedən təşkilata üzv olmağımız süni surətdə yubanır. Ancaq bütün bunlara baxmayaraq, ora üzv olmağımız qaçılmaz prosesdir. Fikrimcə, bu proseslərin getdiyi bir zamanda Azərbaycan hökuməti paralel olaraq bir sıra addımlar atmalıdır. Addım ondan ibarət olmalıdır ki, yerli istehsal mütləq gücləndirilməlidir. Belə ki, müvafiq kreditlərin verilməsi, rəqabət mühitinin yaradılması vasitəsilə yaranan bir sıra çətinlikləri dəf edə bilərik".