Bilindiyi kimi, dünyanın maliyyə bazarlarında son dövrlərdə ən çox diqqət cəlb edən məsələlərdən biri də avronun ucuzlaşmasıdır. Bu məsələ Azərbaycana da təsir göstərdiyindən, avro ətrafında baş verənlər ölkəmizdə də xüsusi diqqətlə izlənir. Düzdür, bu proses sadə əhali üçün kifayət qədər qabarıq şəkildə özünü büruzə verməsə də, dövlət olaraq, Azərbaycana müəyyən həddə təsir edir və bu da, ilk növbədə, valyuta ehtiyatlarının bir hissəsinin məhz avro ilə saxlanması ilə əlaqədardır.
   Məhz belə bir vaxtda məlum olub ki, dünyada maliyyə əməliyyatlarının gedişinə nəzarət edən bir neçə tanınmış fond Nyu-Yorkdakı restoranların birində avronun taleyilə bağlı müzakirə aparmaq üçün qapalı görüş keçiriblər. "The Wall Street Journal" qəzetinin yazdığına görə, Yunanıstandakı böhran şəraitində avronun ucuzlaşmasından narahat olan görüş iştirakçıları bu valyutaya qarşı gizli sövdələşməyə girib.
   Qəzetin məlumatına görə, görüşdə "SAC Capital Advisors", "Soros Fund Management" və başqa fondlar iştirak edib. Görüşdə iştirak edən fond rəhbərləri avronun ucuzlaşma ssenarilərini müzakirə edib və qərara gəliblər ki, Avropa valyutası dolların səviyyəsinə düşə bilər.
   Görüşdə, həmçinin, dünya iqtisadiyyatının mövcud durumu müzakirə edilib. "SAC Capital Advisors" fondunun rəhbəri Aaron Koenin sözlərinə görə, yunan böhranının istənilən nəticəsi avronun ucuzlaşmasını şərtləndirəcək. "Brigade Capital" fondunun rəhbəri Donald Morqan, öz növbəsində, qeyd edib ki, Yunanıstandakı böhran Amerikanın bələdiyyə və xəzinə kağızlarına təsir göstərəcək. "Greenlight Capital" prezidenti Devid Anxorn hesab edir ki, inflyasiyanın güclənməsi fonunda qızıl bahalaşacaq. Hazırda isə avronun taleyilə bağlı dünyanın tanınmış maliyyə institutları müxtəlif proqnozlar verir.
   Məsələn, "Deutsche Bank"ın analitiklərinin fikrincə, növbəti aylarda Federal Ehtiyat Sisteminin uçot dərəcələrini qaldıracağı ehtimalının artması fonunda Avropa valyutası dollara nisbətdə 6% ucuzlaşa bilər. "İqtisadi forum" jurnalının məlumatına görə, Almaniyanın maliyyə agentliyinin direktoru Karl Haynz Daubanın fikrincə, Avrozonanın üzv ölkələrindən biri müflis olarsa, avronun onillik təcrübəsi sona yetər, birlik isə dağılar. Daubanın fikrilə həmrəy olduğunu bildirən Nyu-Yorkdakı "Westpac Banking Corp"un baş valyuta strateqi Riçard Franuloviç bu hadisələrin ağır olacağını, o cümlədən, avronun taleyinin ürəkaçan olmayacağını deyərək, Yunanıstanın xilasının vacib olduğu qeyd edib. Qeyd edək ki, ötən ilin noyabrından bəri Yunanıstandakı maliyyə problemləri fonunda avro 10% ucuzlaşıb
   Yuxarıda qeyd olunduğu kimi isə, avro ətrafında baş verənlər Azərbaycana da təsirsiz ötüşmür. Çünki Azərbaycanın valyuta ehtiyatları dollar, avro və digər xarici dövlətlərə məxsus pullarla diversifikasiya olunur. Lakin hələlik görünən odur ki, Azərbaycan valyuta ehtiyatlarının strukturunda radikal dəyişiklik etməyə tələsmir. Mərkəzi Bankın sədri Elman Rüstəmov bununla bağlı aşağıdakıları qeyd edib: "Bu gün valyuta ehtiyatlarının, o cümlədən investisiyaların strukturunda radikal dəyişiklik gözlənilmir. Bunun üçün fundamental əsas da yoxdur". Elman Rüstəmovun sözlərinə görə, hazırda hökumətdə və Mərkəzi Bankda valyuta ehtiyatlarının strukturu haqqında müzakirə aparılır.
   Mərkəzi Bankın sədri nin qlobal maliyyə böhranının hələ başa çatmadığını da vurğulayıb: "Bunun Azərbaycana təsiri də var. Amma bu təsiri neytrallaşdırmaq üçün ölkənin kifayət qədər makroiqtisadi dayaqları var". Xatırladaq ki, Mərkəzi Bankın valyuta ehtiyatının strukturunda ABŞ dolları 85%, avro 10%, ingilis funtu isə 5% paya malikdir.
   Hələlik isə dünya miqyasında müşahidə olunan proses odur ki, avro yaxın perspektivdə tam sıradan çıxa bilər. Onu da bildirək ki, artıq avrozona ölkələrində maliyyə böhranı dözülməz həddə çatıb. Avropa İttifaqına üzv ölkələr durumdan çıxış yolları axtarır. Çünki mart ayında qlobal maliyyə böhranının ikinci dalğası gözlənir. Bununla yanaşı, dünyada bir çox ölkələrin mərkəzi bankları tərəfindən avronun alışının kəskin azalmasının ardınca investorlar öz aktivlərindəki avrodan imtina etməyə başlayıb.
   Mərkəzi bankların ehtiyatlarında avro nominalında olan vəsaitlərin artım tempi ötən ilin III rübündə 12 faizdən 6 faizə düşüb. Analitiklərin fikrincə, mərkəzi banklar tərəfindən avroya tələbatın azalması bazar iştirakçılarına da təsirini göstərib.
   Avronun ucuzlaşması, qeyd olunduğu kimi, əsas etibarilə, avrozonada Yunanıstanın timsalında baş verən problemlərlə bağlıdır. Hökumətin büdcə xərclərinin ixtisarı ilə bağlı planları epizodik olaraq avronun bahalaşmasını təmin etsə də, ümumilikdə bu valyutanın məzənnəsində ucuzlaşma müşahidə edilir.
   

Qlobal maliyyə böhranının özü ilə gətirdiyi fəsadlardan biri də problemli kreditlərin həcminin durmadan artmasıdır ki, bu hal Azərbaycanda da öz kəskinliyilə seçilir. Həmin məqam banklarla müştərilər arasında ziddiyyətlərin çoxalmasına gətirib çıxarır.
   Adətən banklar aldığı krediti qaytara bilməyən müştəriyə qarşı sərt tədbirlərilə yadda qalır. Onlar hər vəchlə çalışır ki, nəyin bahasına olursa-olsun, kreditin qaytarılmasına nail olsunlar. Bu baş vermədikdə müştərinin girov qoyduğu əmlak satışa çıxarılır. Amma böhran şəraitində sözügedən cəza tədbirləri heç də tam uğurlu sayıla bilməz. Çünki kirov alınan əmlakın indiki situasiyada satılmasının özü böyük bir problemdir. Hazırda əhalinin alıcılıq qabiliyyəti zəif olduğundan, həmin əmlakı alanı belə tapmaq müşkül məsələyə çevrilib. Bankların müştərilərinin sürətlə azalması da nəticə etibarilə onların qazancına təsirsiz ötüşmür. Mətbuatın yazdığına görə, elə bu səbəbdən son dövrlər bəzi banklar problemli krediti olan, lakin potensial sayılan müştərilərə daha loyal yanaşmağa üstünlük verməyə başlayıb. Onlar da anlayırlar ki, böhran şəraitində sahibkarların da işi heç də hamar getmir və belə şəraitdə kreditlərin geri qaytarılmasına nail olmaq üçün təzyiqlərin sərtləşdirilməsinin effekti də yoxdur. İndi əmlakın özünü pula çevirmək o qədər də asan deyil, banka isə kredit yalnız pul şəklində qayıtmalıdır. İkincisi, bankirlər etiraf edir ki, müştərinin günahı yoxdursa, yəni, məsələn, o məsuliyyətlidir, amma problem böhrana görə yaranıbsa, bank belə müştərini itirmək istəmir. Onsuz da ondan yaxşısını tapmayacaq. Ona görə də, krediti qaytara bilməyənlərə güzəştlər edilir. Kreditin müddəti uzadılır, işlərini qaydaya salmaq üçün onlara vaxt verilir.
   Qeyd edək ki, Azərbaycanda məbləği 5 mindən artıq olan kreditlər üçün girov qoyulmalıdır. 10 mindən artıq kreditlərdə isə daşınmaz əmlakın girov qoyulması şərtdir.
   Banklarda o da bildirilir ki, hazırda problemlər ən çox biznes kreditlərində, yəni 10 min manatdan yuxarı olan məbləğlərdə yaşanır. Problemli kreditə münasibətdə banklarda yaranan yeni təmayül, heç şübhəsiz, birinci növbədə bankların özünün çətinliklərdən çıxmasına hesablanıb. Yəni bəzi banklar indiki məqamda çıxış yolunu borclu olan müştəriyə yalnız yeni münasibətin formalaşmasında görür. Bununla onlar müştərini də özündən narazı salmaqdan yan keçməyə çalışır.
   Görəsən, yeni təmayülə ekspertlərin münasibəti necədir, bu hal bankların vəziyyətdən çıxmasına nə kimi təsir göstərə bilər?
   Müstəqil iqtisadçı ekspert Akif Nəsirli zənn edir ki, sözügedən yenilik hazırkı dönəmdə banklar üçün ən optimal variantdır. Çünki onlar indiki halda əmlakı pula çevirməkdə çətinliklə üzləşir, bu yolla isə müştəridən pulunu, az miqdarda olsa da, geri ala bilər. Amma həmsöhbətimiz bunun bankların vəziyyətdən çıxmasına təsir edəcəyini düşünmür: "Burada məsələ başqadır. Düşünmürəm ki, bununla kommersiya bankları mövcud vəziyyətdən çıxmaq, müştəri cəlb etmək üçün xüsusi bir tendensiyaya yol açır. Burada çox sadə bir məqam var. Bu gün Azərbaycanın daşınmaz əmlak və digər bazarları olduqca zəifləyib, aktivlik burada çox aşağıdır. İndi əmlakı pula çevirmək o qədər də asan məsələ deyil. Banklar başa düşür ki, indi qoyulan girovu öz əmlaklarına çevirsələr, onu yenidən pula çevirib aktivləşdirmək imkanları olduqca məhduddur. Yəni hazırda passiv kapitalı aktiv kapitala çevirmək müşkül məsələdir. Çünki bazarda alıcı yox səviyyəsindədir. Banklar müştəri cəlb etmək fikrinə düşməklə mövcud durumdan çıxmağa səy etsəydi, gecikmələrə görə qoyulan penyaları aradan qaldıra bilərdi. Düzdür, bəzi banklarda bu hal, zəif də olsa, hiss olunur. Bir sıra banklar həmin peniyaları ya sıfıra endirib, ya da aradan qaldırıblar. Həmin banklar indiki iqtisadi şəraitin nəzərə alaraq, zamanın nəbzini tutmağa cəhd edir. Amma əmlak məsələsində problem onun realizə olunmasının çətinliyilə bağlıdır. Ona görə də onlar əmlakı almaqda elə də maraqlı deyil, çalışırlar ki, müştəri imkan daxilində krediti pul şəklində ödəsin. Axı əmlakı götürəndə ümumiyyətlə pul ödənişi dayanacaq. Banklar isə əmlakı pula çevirməkdə çətinlik çəkir. Yəni özləri üçün ən optimal variantı seçiblər. Banklar, az da olsa, müştəridən pulu alır, müştəri isə əmlak hüququnu itirmir. Bu pis deyil".