Qlobal maliyyə böhranının başlanmasından sonra problemli kreditlərin həcminin durmadan artmasının yaratdığı fəsadlardan biri də banklar və müştərilər arasında ziddiyyətlərin çoxalmasıdır. Söhbət, konkret olaraq, götürdüyü krediti qaytara bilməyən müştərilərə banklar tərəfindən göstərilən müxtəlif təsirlərdən, eyni zamanda bankların kredit şərtlərini xeyli sərtləşdirməsindən gedir.

   Lakin aparılan araşdırmalar göstərir ki, belə vəziyyət indi bankların özünə də xeyir etmir. Çünki hər iki halda bankların müştəriləri sürətlə azalır ki, bu da nəticə etibarilə bankların qazancına təsirsiz ötüşmür. Elə bu səbəbdən son dövrlər bəzi banklar problemli krediti olan, lakin potensial sayılan müştərilərə daha loyal yanaşmağa üstünlük verməyə başlayıb.

   Bunun digər səbəbləri haqda danışmazdan əvvəl bildirək ki, son illər Azərbaycanda formalaşan praktikaya görə, məbləği 5 mindən artıq olan kreditlər üçün girov qoyulmalıdır. Bank eksperti Elnur Ağayev bildirir ki, 5 min manata qədər lombard kreditləri, qızıl və zinət əşyaları, eyni zamanda hər hansı hüquqi şəxslərin qiymətli kağızları, avtokreditlərdə avtomobillər, 10 mindən artıq kreditlərdə isə daşınmaz əmlakın girov qoyulması şərtdir.

   Kredit normal qaytarılırsa, girovu yada salan olmur, müddət başa çatan kimi əmlak girovluqdan çıxır və narahatlıq başa çatır. Amma bu, necə deyərlər, müsbət ssenaridir. Reallıqda isə dünyadakı böhran və satışların azalması sahibkarların işini çətinləşdirib və ölkədə iş adamlarının kredit qaytarmasında çətinliklər hələ ötən ilin əvvəlindən başlayıb.

   Respublika Xammal-Əmtəə Birjasının baş direktoru Telman Allahverdiyev İctimai Televiziyaya açıqlamasında bildirir ki, kreditlərin qaytarılmasında zaman-zaman problemlər yaranır: "Böhranla bağlı malların dəyərinin və istehsalın dəyərinin aşağı düşməsi, alıcılığın aşağı düşməsi səbəbindən problemlər yarandı ki, həmin kreditləri qaytara bilmədilər. İş adamları gözlədiyi gəliri əldə edə bilmir, ona görə də kreditlərin qaytarılmasında müəyyən problemlər yaranır".

   Amma qeyd olunduğu kimi, indi bankların bir hissəsi girovu ələ keçirməyə tələsmir. Əvvəla, indi əmlakın özünü pula çevirmək o qədər də asan deyil, banka isə kredit yalnız pul şəklində qayıtmalıdır. İkincisi, bankirlər etiraf edir ki, müştərinin günahı yoxdursa, yəni, məsələn, o məsuliyyətlidir, amma problem böhrana görə yaranıbsa, bank belə müştərini itirmək istəmir. Onsuz da ondan yaxşısını tapmayacaq. Ona görə də, krediti qaytara bilməyənlərə güzəştlər edilir. Kreditin müddəti uzadılır, işlərini qaydaya salmaq üçün onlara vaxt verilir.

   Bəzən hətta məhkəmədə barışıq sazişi imzalanır. Məsələn, məlumatlara görə, banklardan biri girov kimi öz sərəncamına keçirdiyi evi il yarımdan sonra yenidən həmin müştəriyə qaytarıb, təbii ki, kredit tam bağlanmaq şərtilə. Amma bu baş verməsə, iş hərracadək uzanır. Bəziləri əmlakın doğrudan da əldən çıxacağını görüb, bu mərhələdə krediti qaytarmağa başlayır.

   Yeri gəlmişkən, banka girov qoyulan əmlakın satılması nə qədər xoşagəlməz olsa da, faciə deyil. Xüsusilə də onu sahibkarın özü sata bilirsə. Bank müştərisi, krediti qaytara bilmədiyinə görə, banka çatası əmlakı özü də sata bilər - bir şərtlə ki, krediti tam qaytarsın. Qanuna görə, bu məsələdə seçim hüququ bankların əlində olsa da, ölkə banklarının əksəriyyəti pullarını geri almaq xatirinə müştərinin öz əmlakını satmasına mane olmur.

   Banklarda o da bildirilir ki, hazırda problemlər ən çox biznes kreditlərində, yəni 10 min manatdan yuxarı olan məbləğlərdə yaşanır. Kreditin qayıtmayacağından şübhələnən bank müştəriyə müxtəlif vasitələrlə təsir etməyə başlayır.

   Ona bildiriş göndərilir və banka dəvət olunur. Bundan sonra da müştəri vəziyyəti düzəltməsə, əvvəlcə ona xəbərdarlıq məktubu göndərilir və sonra müştəri müvafiq qanunlara əsasən məhkəməyə verilir.

   Burda çətini məhkəmənin borcu təsdiqləməsidir. Bundan sonra qətnamənin icrasına başlanır və müştərinin qoyduğu əmlak hərraca çıxarılaraq satılır.

   Ən maraqlı problem kiçik, yəni girovsuz kreditlərdə yaranır. Bu zaman bankın davranışı fərqli olur. Belə olanda müştərinin iş yerinə xəbər verilir və işlədiyi orqana kredit borcları barəsində məlumat ötürülür, müştərinin gəlirlərinin birbaşa kreditə yönəlməsi barədə həmin təşkilata müraciət olunur.

   Amma qeyd edildiyi kimi, bəzən krediti qaytarmaq üçün müştəriyə vaxt verilir. Bu zaman bankın problemli kreditlər komitəsi məsələni araşdırır. Qərar müsbət olarsa, müştəriyə 1 aydan 6 aya kimi və maksimum 3 dəfə vaxt verilə bilər. Belə güzəştlər ən çox mövsümi bizneslə məşğul olanlara verilir.