Bilindiyi kimi, son bir neçə ayda ölkə gündəmində dəfələrlə qaldırılan məsələlərdən biri də çörəyin qiymətinin aşağı salınması olub. Bu təklif həm də onunla əsaslandırılıb ki, dünya bazarında taxılın qiyməti ucuzlaşıb. Lakin həm dünya bazarlarında taxılın ucuzlaşmasına, həm də ölkə daxilində bu məhsulun istehsalının artmasına baxmayaraq, indiyə qədər çörəyin qiyməti hələ də aşağı salınmayıb.
   Bu arada isə məlum olub ki, yaxın 12-18 ayda dünya bazarlarında buğda təklifi artacaq və bununla da qiymətin aşağı düşməsi davam edəcək. BMT-nin Ümumdünya Ərzaq və Kənd Təsərrüfatı Təşkilatının (FAO) ekspertləri qeyd edir ki, ümumilikdə yeni məhsulun yığılması da nəzərə alınmaqla, buğdanın dünya üzrə ehtiyatlarının gələcəkdə artımı müşahidə ediləcək. Artıq Hindistan, Çin, AB və Cənubi Amerika ölkələrində istehsal edilən məhsulların yaxın vaxtlarda bazara daxil olması gözlənir. 2010-cu ilin iyun ayının yekunları üzrə buğda ehtiyatı 2008-ci ilin müvafiq dövrü ilə müqayisədə 28% artaraq 183,5 milyon tona çata bilər.
   Qeyd edək ki, yaxın bir neçə ildə dünyanın əsas ticarət məkanı olan Çikaqonun SWOT birjasında buğdanın bir buşelinin qiyməti 4,8 dollardan 4-4,25 dollara düşə bilər FAO ekspertlərinin hesablamalarına görə, cari il yanvar ayının yekunlarına əsasən, buğdanın qiymət indeksi hər ton üçün 2009-cu ildəki 174 dollardan 170 dollara düşüb. Xatırladaq ki, 2008-ci ildə buğdanın bir tonunun orta qiyməti bundan, növündən asılı olaraq, 2-3 dəfə baha olub. Lakin ötən dövr ərzində qiymət əhəmiyyətli dərəcədə ucuzlaşıb və indi də ucuzlaşmaqda davam edir. Məhz bu da, ekspertlərə görə, Azərbaycanda yenidən çörəyin qiymətinin aşağı salınması məsələsini gündəmə qaytaracaq əsas faktor olacaq.
   Xatırladaq ki, ötən ilin son rübündə bu məsələ kənd təsərrüfatı naziri İsmət Abbasov tərəfindən gündəmə gətirilib. Həmin vaxt nazir qeyd edib ki, çörəyin ucuzlaşması məsələsi gündəmdədir və çörəkbişirmə sənayesində çalışan sahibkarlar qiymətlərə yenidən baxmalıdır. Belə mövqedən çıxış edən nazir dediklərini əsaslandırmaq üçün kifayət qədər tutarlı arqumentlər də səsləndirib: "Dünya bazarında və Azərbaycanda istehsal olunan buğdanın qiyməti təxminən 2 dəfə ucuzlaşıb. Belə olan halda çörəyin də qiymətinin ucuzlaşması üçün ciddi əsaslar var".
   Lakin ötən il bu istiqamətdə edilən təşəbbüslər hər hansı ciddi nəticə vermədi. Onu da xatırladaq ki, Azərbaycanın ərzaq buğdasına tələbatı 1 milyon 600 min tondur. Ötən il isə 2 milyon 130 min tondan çox ərzaq buğdası istehsal olunub. İndi ölkənin xeyli buğda ehtiyatı var və yuxarıda qeyd olunduğu kimi, dünya bazarlarında taxıl get-gedə ucuzlaşmaqdadır. Məhz bütün bunlara əsasən ekspertlər çörəyin qiymətinin aşağı salınmasını zəruri hesab edir.
   Araşdırmalar göstərir ki, indi Azərbaycana gətirilən taxılın da qiymətində ucuzlaşma müşahidə olunur. Bu şəraitdə çörəyin qiymətinin aşağı düşməməsini isə əksər çörəkbişirmə sexlərində çörəyin maya dəyərinin artması ilə izah edirlər. Bildirirlər ki, taxıl ucuzlaşsa da, unun topdansatış qiyməti bahalaşan xətt üzrə inkişaf edib. Ekspertlər qeyd edir ki, əslində burada da kifayət qədər paradoks var. Çünki həm idxal olunan, həm də yerli buğda xeyli aşağı qiymətə alınırsa və ucuzlaşırsa, deməli, unun və beləliklə də çörəyin qiyməti müvafiq olaraq enməlidir. Lakin son dövrlərdə ölkəmizdə unun yalnız bahalaşması müşahidə olunub. Digər məlumatlara görə, bir müddət əvvəl çörək istehsalı ilə məşğul olan zavodlar qiymət endiriminə getməyə hazır olsalar da, analoji işlə məşğul olan digər hüquqi və fiziki şəxslər bunun qəti əleyhinə çıxıb.
   
   Ekspertlər isə qeyd edir ki, istənilən halda, məsələyə dövlət səviyyəsində müdaxilə olunmasına ehtiyac yaranıb. İlk növbədə ona görə ki, normal iqtisadi prosesdə taxıl bazarında qiymətlər ucuzlaşırsa, bu, çörək sənayesinə də təsir etməlidir.
   Belə mövqedən çıxış edən iqtisadçılar qiymətlərin xronikasına xüsusi diqqət yetirir. Qeyd olunur ki, hələ 2008-ci ilin birinci yarısının sonlarına yaxın dünya bazarında taxılın qiyməti maksimum həddə - 1 tonu 350-400 ABŞ dollarına çatmışdı. Lakin qlobal iqtisadi böhrandan sonra indi dünya bazarında, növündən asılı olaraq, taxılın son qiymətləri orta hesabla 60-170 dollar arasındadır. Yəni qiymətdə əhəmiyyətli enmə baş verib və bu proses təbii olaraq Azərbaycana da təsirsiz ötüşməməlidir.
   Hələlik isə faktdır ki, yuxarıda göstərilənlər fonunda unun bahalaşması və çörəyin qiymətinin ucuzlaşmaması daha çox süni xarakter daşıyır. Onu da bildirək ki, hökumət hələ də yerlərdə taxıl istehsalı ilə məşğul olan fermerlərə müxtəlif subsidiyalar verir.
   Bu isə elə fermerlər üçün də taxılın istehsalının ucuz başa gəlməsinə şərait yaradır. İndi isə əsas məsələ yaradılan taxıl bolluğundan sadə əhalinin faydalanmasını təmin etməkdir və bunun əsas yolu da unun, çörəyin qiymətinin aşağı salınmasından keçir. Çörəyin hökumət tərəfindən qiymətinin də tənzimlənən mallar siyahısına salınması məsələsi müxtəlif vaxtlarda gündəmə gətirilib və bu, bu gün də aktualdır.
   

Qlobal maliyyə böhranının başlanmasından sonra problemli kreditlərin həcminin durmadan artmasının yaratdığı fəsadlardan biri də banklar və müştərilər arasında ziddiyyətlərin çoxalmasıdır. Söhbət, konkret olaraq, götürdüyü krediti qaytara bilməyən müştərilərə banklar tərəfindən göstərilən müxtəlif təsirlərdən, eyni zamanda bankların kredit şərtlərini xeyli sərtləşdirməsindən gedir.
   Lakin aparılan araşdırmalar göstərir ki, belə vəziyyət indi bankların özünə də xeyir etmir. Çünki hər iki halda bankların müştəriləri sürətlə azalır ki, bu da nəticə etibarilə bankların qazancına təsirsiz ötüşmür. Elə bu səbəbdən son dövrlər bəzi banklar problemli krediti olan, lakin potensial sayılan müştərilərə daha loyal yanaşmağa üstünlük verməyə başlayıb.
   Bunun digər səbəbləri haqda danışmazdan əvvəl bildirək ki, son illər Azərbaycanda formalaşan praktikaya görə, məbləği 5 mindən artıq olan kreditlər üçün girov qoyulmalıdır. Bank eksperti Elnur Ağayev bildirir ki, 5 min manata qədər lombard kreditləri, qızıl və zinət əşyaları, eyni zamanda hər hansı hüquqi şəxslərin qiymətli kağızları, avtokreditlərdə avtomobillər, 10 mindən artıq kreditlərdə isə daşınmaz əmlakın girov qoyulması şərtdir.
   Kredit normal qaytarılırsa, girovu yada salan olmur, müddət başa çatan kimi əmlak girovluqdan çıxır və narahatlıq başa çatır. Amma bu, necə deyərlər, müsbət ssenaridir. Reallıqda isə dünyadakı böhran və satışların azalması sahibkarların işini çətinləşdirib və ölkədə iş adamlarının kredit qaytarmasında çətinliklər hələ ötən ilin əvvəlindən başlayıb.
   Respublika Xammal-Əmtəə Birjasının baş direktoru Telman Allahverdiyev İctimai Televiziyaya açıqlamasında bildirir ki, kreditlərin qaytarılmasında zaman-zaman problemlər yaranır: "Böhranla bağlı malların dəyərinin və istehsalın dəyərinin aşağı düşməsi, alıcılığın aşağı düşməsi səbəbindən problemlər yarandı ki, həmin kreditləri qaytara bilmədilər. İş adamları gözlədiyi gəliri əldə edə bilmir, ona görə də kreditlərin qaytarılmasında müəyyən problemlər yaranır".
   Amma qeyd olunduğu kimi, indi bankların bir hissəsi girovu ələ keçirməyə tələsmir. Əvvəla, indi əmlakın özünü pula çevirmək o qədər də asan deyil, banka isə kredit yalnız pul şəklində qayıtmalıdır. İkincisi, bankirlər etiraf edir ki, müştərinin günahı yoxdursa, yəni, məsələn, o məsuliyyətlidir, amma problem böhrana görə yaranıbsa, bank belə müştərini itirmək istəmir. Onsuz da ondan yaxşısını tapmayacaq. Ona görə də, krediti qaytara bilməyənlərə güzəştlər edilir. Kreditin müddəti uzadılır, işlərini qaydaya salmaq üçün onlara vaxt verilir.
   Bəzən hətta məhkəmədə barışıq sazişi imzalanır. Məsələn, məlumatlara görə, banklardan biri girov kimi öz sərəncamına keçirdiyi evi il yarımdan sonra yenidən həmin müştəriyə qaytarıb, təbii ki, kredit tam bağlanmaq şərtilə. Amma bu baş verməsə, iş hərracadək uzanır. Bəziləri əmlakın doğrudan da əldən çıxacağını görüb, bu mərhələdə krediti qaytarmağa başlayır.
   Yeri gəlmişkən, banka girov qoyulan əmlakın satılması nə qədər xoşagəlməz olsa da, faciə deyil. Xüsusilə də onu sahibkarın özü sata bilirsə. Bank müştərisi, krediti qaytara bilmədiyinə görə, banka çatası əmlakı özü də sata bilər - bir şərtlə ki, krediti tam qaytarsın. Qanuna görə, bu məsələdə seçim hüququ bankların əlində olsa da, ölkə banklarının əksəriyyəti pullarını geri almaq xatirinə müştərinin öz əmlakını satmasına mane olmur.
   Banklarda o da bildirilir ki, hazırda problemlər ən çox biznes kreditlərində, yəni 10 min manatdan yuxarı olan məbləğlərdə yaşanır. Kreditin qayıtmayacağından şübhələnən bank müştəriyə müxtəlif vasitələrlə təsir etməyə başlayır.
   Ona bildiriş göndərilir və banka dəvət olunur. Bundan sonra da müştəri vəziyyəti düzəltməsə, əvvəlcə ona xəbərdarlıq məktubu göndərilir və sonra müştəri müvafiq qanunlara əsasən məhkəməyə verilir.
   Burda çətini məhkəmənin borcu təsdiqləməsidir. Bundan sonra qətnamənin icrasına başlanır və müştərinin qoyduğu əmlak hərraca çıxarılaraq satılır.
   Ən maraqlı problem kiçik, yəni girovsuz kreditlərdə yaranır. Bu zaman bankın davranışı fərqli olur. Belə olanda müştərinin iş yerinə xəbər verilir və işlədiyi orqana kredit borcları barəsində məlumat ötürülür, müştərinin gəlirlərinin birbaşa kreditə yönəlməsi barədə həmin təşkilata müraciət olunur.
   Amma qeyd edildiyi kimi, bəzən krediti qaytarmaq üçün müştəriyə vaxt verilir. Bu zaman bankın problemli kreditlər komitəsi məsələni araşdırır. Qərar müsbət olarsa, müştəriyə 1 aydan 6 aya kimi və maksimum 3 dəfə vaxt verilə bilər. Belə güzəştlər ən çox mövsümi bizneslə məşğul olanlara verilir.