Rusiya və ABŞ arasında uzun müddətdən bəri ziddiyyət predmeti olaraq dəyərləndirilən Raket Əleyhinə Müdafiə Sistemi (RƏMS) ətrafında tərəflər, nəhayət ki, razılığa gəlmək üzrədir.

   Bu razılığın nəticəsi olaraq, artıq ABŞ-ın Qəbələ RLS-dən Rusiya ilə birgə istifadə etmək ehtimalı da kifayət qədər yüksəlib. Bu barədə danışmazdan öncə qeyd edək ki, ABŞ-ın dövlət katibi Hillari Klinton Rusiyanı ABŞ və NATO ilə birlikdə raket əleyhinə müdafiə sistemi qurmağa dəvət edib. Moskva da öz növbəsində bildirirlər ki, müvafiq təkliflə əvvələr Rusiya da çıxış edib. Hillari Klinton isə bəyan edib ki, NATO Rusiya üçün təhlükə deyil. O bildirib ki, alyansın yaxın illərdəki məqsədlərindən biri Moskvanı NATO-nun genişlənməsinin Rusiya üçün heç bir təhlükə yaratmayacağına inandırmaqdır. Dövlət katibinə görə, alyansla Moskva əməkdaşlığı genişləndirməlidir. Əməkdaşlığın bir istiqaməti də birgə raket əleyhinə sistemin yaradılması ola bilər.

   Moskvada rəsmi səviyyədə hələlik işə geniş izahlı cavab verilməyib, bununla belə, ekspertlərə görə, problemlər detallarda və təhlükələrin təyin edilməsində yarana bilər. Təhlükəsizlik məsələləri üzrə ekspert Fyodor Lukyanov bununla bağlı qeyd edir: " Elə təəssürat yaranır ki, bütün bu söhbət sırf siyasidir və dialoqun aparılması illüziya xarakteri daşıyır ancaq konkret heç nə baş vermir. Belə ki, hətta Rusiya ilə ABŞ-ın yarada biləcəyi sistemin hansı hədələrə qarşı nəzərdə tutulduğu təyin edilməyib". Digər ekspert Aleksandr Xramçixin təhlükələr məsələsini daha da konkretləşdirir: "Rusiya İran və Şimali Koreyadan gələn təhlükəni ciddi qəbul etmir. Belə ki, doğrudan da bu təhlükələr bir qədər şişirdilir". Bəzi mülahizələrə görə, ABŞ-ın təklifinə Rusiyanın strateji hücum silahları haqda müqaviləyə münasibəti də təsir edə bilərdi. Belə ki, Moskva raket əleyhinə sistemi yaxınlarda imzalanması gözlənən strateji hücum silahları haqqında müqaviləyə bağlayır. Bunu birmənalı şəkildə ABŞ-da olan Rusiya Dumasının beynəlxalq əlaqələr komitəsinin başçısı Konstantin Kosaçov bir daha təsdiq edib. Ehtimal edilir ki, birgə raket əleyhinə sistemin qurulması məsələsi strateji hücum silahları haqqında müqavilənin imzalanmasını daha hamar edə bilər.

   ABŞ-ın müdafiə nazirinin sabiq köməkçisi, Pentaqon başçısının öhdəliklərini yerinə yetirən və Vaşinqtonda Müdafiə İnformasiyası Mərkəzinin məsləhətçisi Filip Koyl isə bildirib ki, Moskva və Vaşinqtonun Azərbaycanda yerləşən Qəbələ RLS-dən birgə istifadəsi məsələsi açıq olaraq qalır: "Hesab edirəm ki, Rusiya ilə əməkdaşlıq yaxın zamanlarda mümkün olacaq. Ola bilsin ki, Armavirdə və Azərbaycanda yerləşən radiolokasiya stansiyalarından birgə istifadə olunacaq". Xatırladaq ki, ötən ay Rusiyanın xarici işlər naziri Sergey Lavrov ölkəsinin Qəbələ RLS-dən ABŞ-la birgə istifadəsi məsələsinin həll edilə biləcəyini deyib. O, bunun üçün raket təhlükələrinin müəyyənləşdirilməli olduğunu söyləyib. Lavrov hesab edir ki, əvvəlcə konkret hansı rayonların risq altında olduğu müəyyənləşdirilməlidir: "Bundan sonra Rusiya və digər dövlətlərin iştirakı ilə həmin təhlükələri diqqətlə izləmək üçün hansı hərbi-texniki imkanlardan istifadə edilməsi ətrafında düşünüləcək".

   Qeyd edək ki, Azərbaycanın şimal-qərb hissəsində yerləşən Qəbələ RLS Sovet dönəmində SSRİ-nin raket əleyhinə müdafiə sisteminin vacib elementi qismində inşa edilib. Azərbaycanın müstəqillik qazanmasından və RLS-in onun mülkiyyətinə keçməsindən sonra Rusiya ondan istifadəni davam etdirib. Qəbələ RLS-nin icarə müddəti 2012-ci ildə bitir. Bu baxımdan bir sıra rusiyalı ekspertlər, hətta rəsmilər bildirirdi ki, texniki baxımdan bu müddətdən sonra Moskvanın stansiyaya elə bir ehtiyacı olmayacaq. Ölkənin Müdafiə Nazirliyi hələ əvvəllər bəyan etmişdi ki, Moskva üçün prioritet öz ərazisində radiolokasiya stansiyalarının tikilməsidir. Son bir neçə ildə Moskva bir neçə belə stansiya tikib və onlardan sonuncusu-Şimali Qafqazda yerləşən Armavir RLS artıq istifadəyə verilib. Ancaq mətbuat və ekspertlərə görə, Qəbələ Moskva üçün siyasi məna daşıyır və o, ABŞ-la siyasi alverdə çox vacib bir məqam ola bilər. Ekspert Aleksandr Qriqoryevə görə, Qəbələ RLS-nə bağlı müəyyən suallar olsa da, Obama hökuməti hələ öz birmənalı cavabını verməyib: "Avropadakı raket əleyhinə sistemin taleyi məlum deyil. Bu çox bahalı layihədir. Bu səbəbdən Qəbələ stansiyasına üstünlük vermək məsələsi gündəmdən düşməyib". Moskvalı ekspert Aleksey Vlasov da Rusiyanın Qəbələyə marağını ABŞ-la bağlayır: "Rusiya raket əleyhinə sistemlə bağlı ABŞ-la danışıqların davam etdirilməsi istiqamətində iş aparır. Bu arada bir çox şərhlərə görə, ABŞ-la birgə sistem qurulsa da, qurulmasa da Rusiya Azərbaycanda maksimum şəkildə öz təmsilçiliyini saxlamağa çalışacaq. Çünki Azərbaycanda bir çox ölkələrin geosiyasi maraqları kəsişir və Qafqaz hələ uzun illər planetin ən fəal diplomatik nöqtələrindən biri olaraq qalacaq".