Azərbaycanın siyasi mühitində zaman-zaman gündəmə gələn hadisələrdən biri də iqtidar və müxalifət arasında dialoqun keçirilməsidir. Maraqlıdır ki, bu vaxta qədər hər iki düşərgənin təmsilçiləri belə dialoqun baş tutmasında heç bir problem olmadığını bəyan etsələr də, son 5 ildə tərəflər bir dəfə də olsun masa arxasında əyləşməyib.
   Xatırladaq ki, iqtidarla müxalifət arasında dialoq sonuncu dəfə 2005-ci ilin parlament seçkiləri ərəfəsində ATƏT-in Bakı ofisinin vasitəçiliyilə baş tutub. Həmin vaxt baş tutan bir neçə belə görüşdə müxalifət, hakim və hakimiyyətyönlü partiyalar iştirak edib. Sonradan isə, edilən müxtəlif cəhdlərə rəğmən, dialoqu davam etdirmək mümkün olmayıb.
   Siyasi ekspertlər isə belə hesab edir ki, son illərdə irəli sürüləqn təşəbbüslərə baxmayaraq, dialoqun baş tutmamasının əsas səbəbi daha çox müxalifət düşərgəsində baş verənlərlə bağlıdır. İndi heç kimə sirr deyil ki, bu düşərgədə kifayət qədər rəngarəng qüvvələr təmsil olunur. Digər tərəfdən, konkret olaraq kimin müxalifət adına iddia etməsilə bağlı bu düşərgədə yer alan qüvvələrin özləri arasında gündən-günə genişlənməkdə olan fikir ayrılıqları mövcuddur. Bu səbəbdən iqtidarın konkret olaraq kimlərlə masa arxasına əyləşməsinin müəyyən olunması indi olduqca çətin məsələ sayıla bilər. Daha bir önəmli faktor isə ötən dövr ərzində müxalifətin əhəmiyyətli dərəcədə zəifləməsi, elektoratının böyük əksəriyyətini itirməsidir. Danılmaz həqiqətdir ki, artıq ölkə müxalifətinin baş verən ictimai-siyasi hadisələrə təsir imkanları yoxdur. Əksinə, siyasi arenanın bu düşərgəsində yaşanan daxili çəkişmələr müxalifəti daha sürətlə sıradan çıxarır. Bu səbəbdən, iqtidarın müxalifətlə dialoqa hər hansı maraq nümayiş etdirməməsi tam təbii sayıla bilər.
   Məhz sadalananlar fonunda ekspertlər bildirir ki, proseslər indiki məcrada davam edərsə, yaxın perspektivdə iqtidar və müxalifət arasında dialoqun keçirilməsini gözləməyə dəyməz. Demokratik İslahatlar Partiyasının (DİP) sədri, millət vəkili Asim Mollazadə də bu il iqtidar müxalifət arasında siyasi dialoq məsələsində hər hansı irəliləyiş olacağını düşünmür. Onun sözlərinə görə, siyasi dialoqun alınması üçün, ilk növbədə, tərəflərdə istək olmalıdır: "Belə bir istək olmadığı üçün mən hər hansı dialoq gözləmirəm".
   DİP sədri "milli.az" xəbər portalına açıqlamasında vurğulayıb ki, dialoq üçün, istəkdən əlavə, həm də tərəflər müəyyənləşməlidir: "İqtidar bəllidir, müxalifətin tərkibi isə geniş və çoxşaxəlidir. Görürsünüz ki, müxalifət düşərgəsində kimin müxalifət olması haqqında ciddi fikir ayrılığı gündəmə gəlib. Ona görə də çox yaxşı olardı ki, siyasi dialoq əvəzinə, ictimai müzakirə formatı seçilsin, ölkənin problemləri və bu problemlərin həlli istiqamətində axtarışların müzakirə edildiyi görüşlər keçirilsin. Bu daha düzgün olardı".
   İctimai müzakirəyə hansı problemlərin çıxarılmasına gəlincə, A.Mollazadə "İlk növbədə taleyüklü məsələlərdən başlamaq olar" deyib. "Ölkəmizə təcavüz və bu təcavüzün yaratdığı problemləri, bir sıra iqtisadi, sosial, mədəni məsələləri birgə müzakirə etmək olar. Təbii ki, demokratiya, söz azadlığı, insan hüquqları məsələsi də bu müzakirələrin mövzusuna çevrilə bilər. Yaxşı olardı ki, müzakirələrdə, siyasi partiyalarla yanaşı, vətəndaş cəmiyyətinin nüməyəndələri, müstəqil ekspertlər də iştirak etsin. Baxın, ekspertlərin böyük əksəriyyəti heç bir partyanın üzvü deyil. Ona görə də, hesab edirik ki, müzakirələr üçün geniş çərçivə götürülməlidir". A.Mollazadənin fikrincə, yalnız siyasi partiyaların və onların funksionerlərinin iştirakı ilə keçiriləcək müzakirələr elə bir ciddi nəticə verməyəcək.
   Hakim Yeni Azərbaycan Partiyasının (YAP) Siyasi Şura üzvü, millət vəkili Aydın Mirzəzadə isə məsələyə bir qədər fərqli prizmadan yanaşır. Ümumiyyətlə, siyasi dialoqu yalnız qarşı-qarşıya oturub müzakirə aparmaq kimi başa düşməyin düz olmadığını bildirən YAP funksionerinin sözlərinə görə, dialoq ümimi bir atmosfer, münasibətlər toplusu və siyasi mədəniyyətdir: "Bu baxımdan hesab edirəm ki, Azərbaycanda siyasi dialoq var. Parlamentdə, mətbuat səhifələrində, televiziyada, ayrı-ayrı tədbirlərdə bu polemika, bu dialoq baş verir. Hər bir tərəf mövqeyini ortaya qoyur, ortaq nöqtələr tapmağa çalışırlar. İqtidar tərəfi də çalışır ki, son nöqtədə bu məsələlər dövlətçilik maraqları ilə uzlaşsın".
   O, sözügedən portala açıqlamasında əlavə edib ki, ayrıca görüşüb, hansısa məsələni müzakirə etmək həmişə mümkündür: "İqtidarın, Yeni Azərbaycan Partiyasının qapısı hər gün müxalifət nümayəndələri üçün açıqdır. Burada hər hansı məsələnin ikitərəfli və ya daha geniş tərkibdə müzakirəsi mümkündür". Qarabağ problemilə bağlı birgə ictimai müzakirələrə gəldikdə isə, millət vəkili bildirib ki, əslində bu müzakirələr heç vaxt dayanmayıb:
   "Bu müzakirələr hər zaman davam edir. Bu gün üzdə olan bütün siyasi partiyaların, ayrı-ayrı şəxslərin Dağlıq Qarabağ problemilə bağlı mövqeyi ortadadır.
   Heç kim də mövqeyinə görə təhdid edilmir, ondan öz mövqeyindən geri çəkilmək tələb olunmur.
   Amma aydındır ki, problemin həlli dövlətin üzərindədir və ölkə başçısı bu məsələnin həllilə çox ciddi şəkildə məşğul olur. İqtidarın bu istiqamətdə atdığı addımlarla bağlı ictimaiyyət mütəmadi məlumatlandırılır. Bununla belə, hansısa tərəf bu məsələnin ayrıca müzakirə edilməsini istəyərsə, baxılmaq üçün konkret təkliflərini verməlidir".
   

"Azadlıq" blokunun parlament seçkilərilə bağlı hazırlıq işləri yubanır. Belə bir ləngimənin olmasına təəssüf edirəm". Bu açıqlamanı APA-ya "Azadlıq" blokunda təmsil olunan Vətəndaş və İnkişaf Partiyasının (VİP) sədri Əli Əliyev verib.
   Bu ləngimənin seçkilərdə iştirak edəcək seçki blokunun tərkibinin müəyyənləşdirilməsilə bağlı olduğunu deyən Ə.Əliyev bildirib ki, təşkilati işlər nə qədər tez yekunlaşsa, texniki məsələlərə, namizədlərin uzlaşdırılmasına, seçki blokunun təşkililə bağlı lazımı işlərin görülməsinə daha çox vaxt qalar. Demokratiya Uğrunda İttifaqın "Azadlıq" blokuna etdiyi təklifə hər hansı cavabın verilməməsi, Müsavat Partiyasının isə müsbət cavab verməsinə gəldikdə, Ə.Əliyev bu təklifi normal qiymətləndirdiyini vurğulayıb: "Mən hətta tərəfdarıyam ki, DUİ ilə Müsavat məsləhətləşmələrə başlasın. Çünki DUİ-nin irəli sürdüyü təklif Müsavat tərəfindən müsbət dəyərləndirilib. Bu isə "Azadlıq" blokunda aparılan müzakirələrə heç bir təsir göstərə bilməz. Biz bu cür məsləhətləşmələri öz müzakirəmizə maneə kimi görmürük".
   "Azadlıq" blokunun bu təklifə hansı cavabı verəcəyi barədə əvvəlcədən bir söz deyə bilməyəcəyini bildirən Ə. Əliyev qeyd edib ki, onların situasiyanı dəyərləndirməsi təkliflər prizmasından olmayacaq: "Biz məsələyə başqa cür yanaşırıq. Belə ki, 4 ildir Azərbaycanda yürütdüyümüz siyasətin transformasiya olunması ilə məşğuluq və çalışırıq ki, "kimlərlə bir yerdə ola bilərik" sualına cavab tapaq. "Kimlərlə bir yerdə olmağımız 4 ildə yürütdüyümüz siyasətə zərər gətirə bilməz" tezisini əsas götürüb qərarımızı verəcəyik".
   

Dünən Demokratiya Uğrunda İttifaqın (DUİ) Sədrlər Şurasının növbəti iclası keçirilib.
   İttifaqa daxil olan Klassik Xalq Cəbhəsi Partiyasından (KXCP) APA-ya daxil olan məlumata görə, iclasda bu il Azərbaycanda keçiriləcək parlament seçkilərilə bağlı müzakirə aparılıb. DUİ-nin birgə toplantının keçirilməsilə bağlı Müsavat Partiyasına etdiyi müraciətə müsbət cavab verilməsi təqdir olunub. "Azadlıq" blokunun da qısa müddətdə ittifaqa cavab verəcəyini bildirən DUİ rəhbərləri yaxın vaxtlarda üç siyasi qurumun iştirakı ilə birgə toplantının keçirilməsini mümkün sayıb. İclasda ittifaqın seçki qərargahının parlament seçkilərilə bağlı təqvim planının əlavə və düzəlişlərlə qəbul edilməsi qərara alınıb.
   

Ermənistanla Azərbaycan arasında münaqişənin həlli istiqamətində aparılan danışıqlar hələlik bir nəticə verməyib. Vasitəçi dövlətlər konfliktin həlli istiqamətində addımlar atsa da, İrəvanın təcavüzkar siyasətindən əl çəkməməsi üzündən münaqişə uzanır.
   Bu hal isə torpaqları işğal altında olan Azərbaycanda haqlı olaraq müharibə bəyanatlarının artmasına gətirib çıxarır. Hətta son illər dövlət başçısının timsalında belə müharibə bəyanatları intensivləşib. O, müxtəlif səpkili çıxışlarında dəfələrlə bəyan edib ki, Azərbaycan bütün vasitələrdən istifadə etməklə torpaqlarını azad edəcək. Torpaqları işğal altında olan dövlətin və xalqın onu azad etmək hüququ var. Bu birmənalıdır. Hələlik danışıqlar prosesində, ermənilərin günahı üzündən, elə bir irəliləyiş gözə çarpmır. Bununla belə, Azərbaycan tərəfi lazımi təmkinlilik nümayiş etdirməkdədir. Azərbaycan hökuməti hələlik nəticəsiz davam edən danışıqlara səbrlə yanaşır. Amma bunun da bir sonu var, İrəvan danışıqlar prosesində tutduğu qeyri-konstruktiv mövqeyindən əl çəkməzsə, bu səbr tükənə də bilər. Görəsən, rəsmi Bakı tərəfindən səslənən belə bəyanatlar sülh danışıqları prosesində aparıcı dövlətlərin davranışına və problemin həllinə necə təsir edir?
   Milli Məclisin üzvü Zahid Orucun fikrincə, Azərbaycanın artan gücü və müharibə bəyanatları müəyyən mənada aparıcı dövlətlərin davranışlarına da təsir edir: "Hərbi xarakterli bəyanatların bir az da irəli getməsi o demək olardı ki, konkret olaraq müharibə addımı atasan və öz ərazini silahlı yolla geri qaytarasan. Paralel şəkildə aparılan sülh danışıqları ilə yanaşı, Azərbaycan özünün real hərbi resurslarını ortaya qoymaqla düşmənə güc nümayiş etdirir və açıq şəkildə göstərir ki, indiki gerçəklikdə formalaşan vəziyyət istənilən anda dəyişə bilər. Atəşkəsin pozulmayacağına böyük qarantiyalar mövcud deyil. Bizim xeyli dərəcədə ehtiyatlı və təmkinli davranışlarımız həm də ona xidmət edir ki, bu dönəmdə beynəlxalq situasiyalar da aydınlaşmayıb. Biz əmin olsaq ki, atdığımız addımlar sayəsində uzun müddətdən bəri regiona yönəlik ən müxtəlif ssenarilər hazırlayanların planları işə düşməyəcək, bu halda, heç şübhəsiz, istənilən addımlar atıla bilərdi. İqtisadi xarakterli hər hansı bir qərardan fərqli olaraq, hərbi addımlar təhlükəsizlik baxımından böyük insan həyatını əhatə edir.
   Bu istənilən məqamda böyük sayda insan həyatının qiymətləndirilməsi kimi başa düşülməlidir. Söhbət bundan gedir. Hərbi qərar öz-özlüyündə məsuliyyətin bölüşdürülməsidir. Yəni siyasi danışıqlar bütün ağırlıq etibarilə ölkə başçısının çiyinlərində daşınır, hərbi qərarlara da Ali Baş komandan bilavasitə özü qərar verir. Amma bu məsuliyyət, cəmiyyət olaraq da, hamı arasında paylaşdırılmış olur. Yəni hamı eyni dərəcədə müharibə qanunlarına tabe etdirilir. Sülh danışıqları, əslində müharibədən daha çətin bir situasiyada getməkdədir. Ona görə də hesab edirəm ki, Azərbaycanın gücünün artdığını və Ermənistanın hələlik hər hansı bir güzəştə getmədiyini beynəlxalq qurum da qiymətləndirir.
   Baxmayaraq ki, keçən əsrin 90-cı illərinin sonu ilə müqayisədə 2010-cu ildə danışıqların baza prinsipləri predmeti xeyli dəyişib. İndi bu danışıqlarda ən çox müzakirə olunan Azərbaycanın mövqeyidir. Amma sonradan o necə sənədləşdirilir, real sülh müqaviləsinin detallarına çevrilir, bu artıq başqa bir məsələdir". Həmsöhbətimiz hesab edir ki, proseslər indiki axarda gedəcəyi təqdirdə Azərbaycanın mövqeyi gələcəkdə, ən azı, sənədlərdə büsbütün ifadə olunacaq: "Ola bilsin ki, sənəddə ifadə hələ torpaqları bizə qaytarmasın. Bu da var. Yəni avtomatik olaraq ATƏT-in Minsk Qrupunun qovluğunda büsbütün beynəlxalq hüququ tanıyan sənədlərin olmasını hələ bizim Xankəndinə getməyimiz kimi qiymətləndirməyəcəyəm.
   Biz gerçək olaraq oranı alacağımız təqdirdə aparılan danışıqları nəticəli hesab edəcəyik. Azərbaycanın artan gücü və müharibə bəyanatları müəyyən mənada aparıcı dövlətlərin davranışlarına da təsir göstərir. Keçən əsrin 90-cı illərində müzakirə olunan məsələlərin əksəriyyətinin detalları bir çox halda Azərbaycanın ziyanına idi. Baxmayaraq ki, biz bəzən müxtəlif məqamlardan çıxış edərək, sənədlərdən bəzilərinə razılıq vermişdik. Bununla belə, tezislərin, detalların, prinsiplərin dəyişdirilməsi Azərbaycanın artın gücü fonunda baş verdi".