Baki - Xəbər Qəzeti

Məlum olduğu kimi, bir neçə gün əvvəl Bakı şəhərində 1 saylı orta ümumtəhsil məktəbində ali və orta ixtisas məktəblərinə qəbul imtahanlarının yekunlarına dair iclas keçirilib. Tədbirdə iştirak edən təhsil naziri Misir Mərdanov bildirib ki, qəbul imtahanlarının nəticələri ötən illə müqayisədə nisbətən pis olub. Nazir bunun narahatlıq doğurduğunu deyib.
   Qeyd edək ki, M.Mərdanov mətbuata açıqlamasında orta məktəbi əla qiymətlərlə bitirən məzunların təxminən 10 faizinin qəbul imtahanlarında yüksək nəticə göstərə bilmədiyini də vurğulayıb. Nazir həmçinin deyib ki, 2009-cu ildə təhsilin səviyyəsinin aşağı düşməsi səbəbləri ciddi şəkildə araşdırılmalıdır. "Bir il ərzində təhsilin səviyyəsi bu qədər aşağı düşə bilməzdi. Vəzifəmiz təhsilin səviyyəsinin azaldılmasından yox, artırılmasından ibarətdir"-deyə M.Mərdanov bildirib.
   TQDK rəhbəri Məleykə Abbaszadə isə deyib ki, 2009-cu ildə qəbul imtahanlarında orta məktəb məzunlarının təxminən 60 faizi iştirak edib və həmin ildə məzunların ümumi sayı 125 min nəfər olub. M.Abbaszadənin sözlərinə görə, ali məktəbə sənəd verənlərin ümumi sayı 107 min nəfər olsa da, onlardan 39, 2%-i kəsilib və ya kifayət qədər bal yığmayıb, 4 %-i 500-700 bal, 16%-i isə 300-500 bal yığıb. M.Abbaszadə bildirib ki, bu, ötən illərlə müqayisədə kifayət qədər aşağı göstəricilərdir.
   Təhsil naziri Misir Mərdanov və TQDK sədri Məleykə Abbaszadənin fikirlərini şərh edən Respublika Təhsil Şurasının sədri, professor Əjdər Ağayev deyilənlərin müxtəlif səbəblərlə bağlı olduğunu bildirdi.
   Onun sözlərinə görə, təhsilin səviyyəsi aşağı düşməyib, sadəcə tədris sistemində yaranan bəzi problemlər aşağı göstəricidən danışmağa əsas verir: "Fikrimcə, təhsilin səviyyəsi aşağı düşüb hökmünün qəti şəkildə verilməsi təhsil haqda qənaətbəxş fikir deyil. Təhsil arx deyil ki, su gah azala, gah da çoxala. Resbulikanın 4500 məktəbi var və hamısında da tədris işləri həyata keçirilir. Məktəblər abadlaşır, ora texniki vasitələr, kompüter daxil olur. İnkişaf müşahidə edilir. Artıq 1-2-ci sinifdən başlayaraq tədrisin məzmununda dəyişiklik edilir. Yuxarı sinfilərdə də müasir təhsil metodlarından istifadə olunur, həyati bacarıqlar aşılanır, insanlar ilk növbədə bunlardan istifadə edərək öz həyatını necə qurmalı olduğunu düşünür. Bu proses gedir və il-ildən də artır. Bu o demək deyil ki, bunu məktəbin özü tələb edir. Xeyr. Həyatın özü, cəmiyyətin özü, sosial mühitin özü, inkişafın özü insanları buna hazır olmağa sövq edir. O ki qaldı ayrı-ayrı məktəblərdə göstəricilərin əvvəl 90 olub indi 89-a düşməsinə, yaxud hardasa 60-dan 50-yə düşməsinə və s. bu o demək deyil ki, bütövlükdə təhsilin keyfiyyəti aşağı düşüb. Demək olar ki, müəyyən məktəblərdə, təhsil ocaqlarında təhsilin səviyyəsi ötənilki səviyyəyə çatdırılmayıb. Ali məktəbə qəbula gəlincə, bu, təhsilin səviyyəsini müəyyənləşdirən amil deyil. Çünki elə adam var ki, ali məktəbə sənəd verməyib, yaxud başqa sənət seçib, biri kompüteri bildiyindən gedib işləyir. Yəni buna kompleks yanaşmaq lazımdır. Məktəbi əla qiymətlərlə bitirib ali məktəbə daxil ola bilməyən, ya da universitetə yüksək balla qəbul olub prezident təqaüdü alıb sonra oxuya bilməyən şəxslərlə bağlı faktlar var. Bu iki cürdür. Bir qismi orta məktəbi əla qiymətlərlə bitirib, qəbul imtahanlarında yüksək nəticə göstərə bilməyib. Digər qismi isə yüksək qəbul nəticəsi göstərərək 600-650 bal toplayıb, amma tədris prosesində görürsən ki, bu tələbənin heç savadı yoxdur, o bu balı necə toplayıb? Elə tələbələr var ki, 500-dən artıq bal yığıb ali məktəbə daxil olub, ancaq nə savadı, nə dünyagörüşü, nə də bir müsbət göstəricisi var. Sadəcə iki-üç fənni əzbərləyib, tapmacaları tapıb və yüksək balla ali məktəbə daxil olub. Belə faktlar mövcuddur. Bunu aradan qaldırmaq üçün proqramların, tədris planında olan fənlərin bütünlüklə tədrisinə nail olmaq lazımdır".
   Ə.Ağayev dedi ki, bütün fənlər tədris planında oturur və o fənlərin hamısı yüksək səviyyədə tədris olunduqda müsbət nəticədən danışmaq olar: "Üç-dörd fənn üzrə yaddaşda qalan bilgidən nəticə çıxarmaq olmaz. Elə məktəb var tədrisin keyfiyyəti yüksəkdir, elələri də var ki, zəifdir. Digər tərəfdən, əsas faktor insan amilidir. Yəni insanlarımız obyektivliyə, ədalətə diqqət verməlidir. Müəllimlər orta məktəbdə şagirdlərə şişirdilmiş qiymətlər yazmamalıdır. Məlumatıma görə, bir çox hallarda orta məktəblərdə, hətta aşağı siniflərdən başlayaraq, valideynlər müəyyən vasitələrlə uşaqlarına şişirdilmiş qiymət yazdırmağa çalışır. "Təhsil Haqqında" Qanunda göstərilib ki, məktəbi yüksək göstəricilərlə bitirənlərə qızıl və gümüş medallar veriləcək. Bundan sonra şişirdilmiş qiymətlərə maraq çoxaldı. İnanın ki, bu hərəkat nə qədər gücləndiriləcək. Artıq məktəblərin daşı-divarı, dəmirilə deyil, oradakı tədris prosesilə, müəllimlərlə maraqlanmaq lazımdır. O müəllimin təlim keyfiyyətinə gücü çatır, ya çatmır? O müasir təlim metodlarından istifadə edir, yoxsa etmir? Müəllimlərin dərsinə girmək, onu dinləmək və ondan nəticə çıxarmaq lazımdır. Yəni bu cəhətdən keyfiyyəti qaldırmaq lazımdır. İkinci tərəfdən, mən özüm şəxsən ali məktəbə 500 balla daxil olmuş tələbə tanıyıram. O 100 bal almalı olduğu halda 60-70 bal güclə alır. Onun xəttini oxumaq mümkün deyil. Üç cümləsində 8 orfoqrafik səhv olur. Bu adam 500 bal yığıb pedaqoji fakültəyə düşüb. Bu fakültədə də qrammatik savad, xətt birincidir. Bu problemi aradan qaldırmaq üçün mütləq qəbul imtahanlarında yazılı imtahan üsulundan istifadə eləmək lazımdır. Əvvəlcə hamı məcburi qaydada ana dilindən yazılı imtahan verməlidir. O adamın xətti də, savadı da, rabitəli nitqi də yazıda görünməlidir. Test yerində durub haçan olsa abituriyentin yaddaşı yoxlana bilər. Qəbulda da birmənalı olaraq təkmilləşdirmə işi aparılmalıdır".
   Ə.Ağayevin sözlərinə görə, orta məktəblərdə tədrisdə təlim keyfiyyətlərini qaldırmaq üçün müəllimlər arasında seçim aparılmalıdır":Orta məktəblərdə çoxlu sayda müəllim var ki, saxta diplomla işləyir. Rusiya bazardır, diplom satır. Alıb gətirir və məktəb direktorları ilə dil tapıb işə düzəlirlər. Düzdür, Təhsil Nazirliyi bu hala qarşı ciddi mübarizə aparır. Amma nazirlik nə bilsin ki, hansı günc-bucaqda kim var? Buna qarşı mübarizə aparmaq lazımdır. Məktəblərdə kifayət qədər keyfiyyətsiz müəllim var. Təəssüf ki, belələri ibtidai siniflərdə də dərs deyir. Mən ibtidai sinif məsələsini niyə xüsusi vurğulayıram? Ona görə ki, əsas baza ibtidai sinifdir. Orada dərs deyən müəllim gərək səviyyəsiz olmasın. Müəllimlərin attestasiyası keçirilməlidir. Deyərdim ki, seminarlara cəlb edib, onlara yeni pedaqoji bilgilər vermək lazımdır. Müəllimlər pedaqoji mətbuatı izləmir. 100-150 müəllim internetə girib məlumat alır. Amma əksəriyyət nə internetə girir, nə pedaqoji mətbuata abunə olur, nə də yeniliklərdən xəbəri var. Bu təkcə müəllimlərlə bağlı deyil, müəllimdən tutmuş təhsil şöbələrinin müdirlərinə qədər oxu səviyyələri aşağı enib".
   M.Abbaszadənin fikirlərinə də münasibət bildirən Ə.Ağayevin dediyinə görə, şagirdlərin aşağı göstərici sərgiləməsinin əsas səbəbi test sualları ilə tədris proqramı arasındakı ziddiyyətdir: "Məleykə xanım deyir ki, göstərici aşağıdır. Ona görə ki, son imtahan sualları əvvəlki illərdəkindən qat-qat çətin tərtib olunub. Hətta ora dərs proqramında olmayan mövzular daxil edilib. Kimlər repetitor yanına gedir, onun öyrətdiyini mənimsəyib test suallarına doğru cavab verib qəbul olub. Kim repetitor yanına getməyib, dərs proqramı əsasında hazırlaşıb testdən keçməyib. Təsəvvür edin ki, test sualına Qənbər və Qəmbər sözü salınıb. Sual verirlər ki, bu söz necə yazılır? Bunun heç tədris proqramına dəxli də yoxdur. Onu niyə testə salırsınız? Fənlər üzrə belə test suallar salınıb. Onlar o qədər qəlizdir ki, müəllimləri belə təccübləndirir. Bu suallar haradan gəlib çıxıb? Bunu uşaqlar haradan bilsin? Bakı Şəhər Baş Təhsil İdarəsinin rəis müavini Məhəmməd Bayramov sualların tədris proqramı ilə uyğunluq təşkil etmədiyini faktlarla Məleykə Abbaszadənin özünə sübut edib. Orta məktəb proqramının öz standartı var və abituriyent də o standartla imtahan verməlidir. Başqa şeylərlə yox. Amma Qəbul Komissiyası testə standartdan kənar çoxlu suallar salır. Bu da şagirdləri repetitor yanına getməyə vadar edir. Çünki repetitorlar onların "havasını" bildiyindən onu çala bilir. Belə olmamalıdır. İmtahan sualları orta məktəb proqramı əsasında tərtib edilməlidir".

Son illər Azərbaycanda avtomobillərin sayı artıb. Artıq ölkədə 800 mindən artıq avtomobilin olduğu bildirilir. Bununla yanaşı, avtomobili idarə edənlər arasında zərif cins nümayəndələrinin sayında da artım baş verir. Hazırda ölkədə 30 minə yaxın qadın sürücü var.
   Onlardan 19-20 minə yaxını nəqliyyat vasitəsini idarə edir. 10 minə yaxın qadın isə, sürücülük vəsiqəsinə sahib olsa da, hələlik avtomobil sürmür. Sürücülük vəsiqəsi olan qadınların 26 minə yaxını Bakı şəhərinin, qalanları isə respublikanın digər rayonlarının sakinləridir. Azərbaycanda qadınlar xarici markalı avtomobillərə, xüsusən də "Hyunday", "Pejo", "Nissan Tida", "Mersedes" kimi maşınlara daha çox üstünlük verir. Qadınların avtomobili idarə etməsi yaxşı haldır. Lakin bununla yanaşı, onların yol hərəkəti qaydalarına riayət etmələri də vacibdir. Amma son zamanlar aparılan araşdırmalar zərif cins nümayəndələrinin bu sahədə bir qədər axsadığını göstərir.
   Belə ki, Daxili İşlər Nazirliyi (DİN) Baş Dövlət Yol Polisi İdarəsinin (BDYPİ) şöbə rəisi Ərəstun Məcidov bu günlərdə mətbuata açıqlamasında bildirib ki, Azərbaycanda qadın sürücülər tərəfindən törədilən yol hərəkəti qaydaları pozuntularının sayı iki dəfə artıb. Rəsmi məlumatlara görə, ötən il Azərbaycanda 2530 qadın sürücü törətdiyi yol-hərəkət pozuntularına görə məsuliyyətə cəlb olunub. Bu da hazırkı məqamda avtomobil sürən qadınların 12 faizindən də artığı deməkdir. 2009-cü ildə 74 qadın sürücü avtomobili sərxoş, 56-sı isə sürücülük hüququ olmadan idarə etdiyi üçün məsuliyyətə cəlb edilib. Bu göstəricilər onu deməyə əsas verir ki, qadınlar tərəfindən yol verilən sözügedən pozuntu halları, həqiqətən də, 2008-ci illə müqayisədə 2 dəfə çoxalıb. Şöbə rəisi qadın sürücülər tərəfindən yol verilmiş pozuntuların əksəriyyətinin paytaxt üzrə qeydiyyatda olan xanım sürücülərin payına düşdüyünü deyir. Bu da gözləniləndir və qadın sürücülərin böyük əksəriyyətinin paytaxtda cəmləşməsilə bağlıdır. Qadın sürücülərin yol verdiyi pozuntular sırasında-avtomobili idarə edərkən kəmər taxmama, manevr edərkən və sağa-sola dönərkən işıq siqnallarından istifadə etməmə, yolayrıcını keçmə qaydalarını pozma, piyadalara yol verməmə kimi xətalar üstünlük təşkil edir. Məcidovun sözlərinə görə, əvvəllər yol polisi əməkdaşları qadın sürücülər tərəfindən törədilən kiçik qayda pozuntularına göz yumur və xanım sürücülərə sadəcə olaraq xəbərdarlıqla kifayətlənirdilər. Lakin ilbəil qadın sürücülərin və onlar tərəfindən yol verilən pozuntuların sayının artması onlara qarşı ciddi tədbirlər görülməsini zəruri etdi. Görünür, məhz polislərin qadın sürücülərin hərəkətlərinə indiyə kimi göz yummalarının nəticəsidir ki, yol-hərəkət pozuntularına əl atan zərif cins nümayəndələrinin sayında belə kəskin artım baş verib.
   Bakı Şəhər Dövlət Yol Polisi İdarəsinin şöbə rəisi Cəmşid Hənifəyev də yol-hərəkət qaydalarını pozan qadın sürücülərin artmasından gileylənib. Onun qeyd etdiyinə görə, ötən il paytaxtda qadın sürücülər tərəfindən 31 yol qəzası törədilib. Nəticədə 7 qadın sürücü həlak olub, 24-ü yaralanıb. Qəzalar isə sürət həddini aşma və işıqforun qadağanedici işığında keçmə səbəbindən baş verib.
   Ötən il paytaxtda sürət həddini aşmaya görə 169, manevr qaydalarını pozduğu üçün 159, yolvermə nişanlarının tələblərini pozduğu üçün 179, xəttin tələbini pozduğu üçün 173, qəza şəraiti yaradan 15, tabe olmayan 10, vəsiqəsiz idarəetməyə görə 49, avtomobili sərxoş idarə etdiyi üçün 76, avtomobili texniki baxışdan keçmədiyinə görə 87, avtomobili idarə edərkən telefonla danışdığı üçün 115, rəngli şüşə, plyonka və pərdələrdən istifadəyə görə 14, avtomobili nömrəsiz idarə etdiyi üçün 3 xanım sürücü inzibati qaydada cəzalandırılıb.
   Sözügedən məsələdə qadınların sayının iki dəfə artması, söz yox ki, çox təhlükəli haldır. Bunun qarşısı vaxtında alınmalıdır. Bunun üçünsə ilk növbədə yol polisi işçiləri, kişi və ya qadınlığından asılı olmayaraq, hərəkət qaydalarını pozanlara eyni münasibət bəsləməli, qadınlara münasibətdə də qanunun tələblərinə tam riayət etməlidir. Əks təqdirdə belə qadın sürücülərin sayı ilbəil artmaqda davam edəcək.
   "Polisə Dəstək" İctimai Birliyinin sədri Şəmsəddin Əliyevin fikrincə, vəziyyətin belə olmasının kökündə qadınların hazırlıq kurslarını elə də ciddi mənimsəməməsi durur: "Qadın sürücülərin sayı ilbəil artmaqda davam edir. Digər tərəfdən, əvvəlki illərlə müqayisədə son zamanlar qadınların sürücülük vəsiqəsi əldə etməsi sahəsində hazırlıq kursu elə də ciddi aparılmır. Burada bir qədər sadələşdirilmiş hallara yol verilir ki, nəticədə qadınlar kursu tam mənimsəmir. Onlar maşını idarə etmə vərdişinə yiyələnən kimi qısa zamanda dərhal sükan arxasına keçirlər. Başqa bir tərəfdən, qadınlarda kişilərə nisbətən özünə güvənmə halları daha çoxdur. Qadınlar hesab edir ki, zərif cinsin nümayəndələri olmaları onları məsuliyyətdən yayındıra bilər. Düşünürlər ki, polis işçiləri kişilərə nisbətən qadınların yol-hərəkəti pozuntularına elə də ciddi əhəmiyyət verməz. Həqiqətən də bizdə qadına hörmət daha çoxdur. Bu mənada bəzən yol polisi əməkdaşları da qadınların yol-hərəkət qaydalarını pozması hallarına bir qədər laqeyd yanaşır. Onlar qadınlarla kişilərə nisbətən, elə də sərt davranmırlar. Qadınların sürücülük vərdişi, peşəkarlığı çox azdır, aşağı səviyyədədir.
   Bunun müqabilində özlərinə güvənmə halları çoxdur. Təlim kurslarını təkmil qaydada keçməmələri də vəziyyətin belə hal almasına gətirib çıxarıb. Qadınlar əksər hallarda maşını sürməyi öyrənən kimi avtomobilə əyləşir. Bu da ətrafdakı sürücülər üçün təhlükə yaradır. Təlim kurslarında nəzarət gücləndirilsə, qadınların yol verdiyi belə hadisələrin sayında azalma müşahidə oluna bilər.
   Ona görə də düşünürəm ki, keçirilən təlim kurslarına nəzarət gücləndirilməlidir. 10-15 il öncə sürücülük vəsiqəsi olmayanlar avtomobili idarə etmirdi. İndi isə əksəriyyətinin sürücülük vəsiqəsi yoxdur. Belə ki, xaricdə istehsal olunan avtomobillərin çoxu asan idarə olunduğundan, onlar bəzən sürücülük vəsiqəsinin olmasına ehtiyac duymurlar. Deməli, sürücülük vəsiqələrinin verilməsində də nəzarəti artırmaq lazımdır. Kimliyindən asılı olmayaraq, təlim imtahanlarının qəbul edilməsində güzəştlərə yol verilməməlidir".
   KİA markalı avtomobili idarə edən mətbuat işçisi Tahirə Cəlilova isə deyilənlərlə razılaşmır. Onun dediyinə görə, qadınlar ən səliqəli sürücülərdir: "Ola bilər ki, bir-iki nəfər yol hərəkəti qaydalarını pozsun. O da içkili vəziyyətdə olanlarla bağlı ola bilər. Yol hərəkəti qaydalarını pozanlar şəxsən vəzifəli adamların sürücüləridir. Hazırda onların nömrələrini yığıb mətbuatda dərc etməklə məşğulam.
   Bu sürücülər hər səhər yollarda qəzalı vəziyyət yaradır. Özüm qaydalara riayət edirəm. İndiyə kimi yol hərəkəti qaydalarını pozmamışam. Özüm şəxsən oxuyub, öyrənib sonra avtomobili idarə etməyə başlamışam. Avtomobil sürən kişilər bilir ki, onlara nəsə olsa övladlarına yoldaşları baxacaq. Amma biz çəkinə-çəkinə sürürük ki, bizə bir şey olsa, övladlarımıza kim baxacaq? Qadınlar kişilərə nisbətən maşını daha səliqəli sürür. Kaş kişilər də maşınlarını sürərkən belə səliqəli olardı. Yol hərəkəti qaydalarını pozanlar vəzifəli adamların sürücüləri və onların övladlarıdır".