.jpg)
ABŞ-ın son dövrlər cənub qonşumuz İrana qarşı yeni sanksiyalar tətbiq edilməsi istiqamətində fəaliyyətini genişləndirməsi Azərbaycana da öz təsirini göstərə bilər. İlk növbədə ona görə ki, ABŞ hər dəfə məzmunca genişləndirdiyi sanksiyalara İranla ticarət əlaqələrinə malik daha çox xarici şirkətin daxil olmasına çalışır.
Bu isə, istər-istəməz, İranla belə əlaqələrə malik Azərbaycana və ona məxsus şirkətlərə də təsirsiz ötüşmür.
Son günlərdə isə bu sahədə vəziyyət daha intensiv inkişaf edir. Bilindiyi kimi, təxminən bir həftə öncə ABŞ Senatı ölkə prezidentinə İrana yeni sanksiyalar tətbiq etmək səlahiyyəti verən qanunu təsdiqləyib. Yeni sanksiyalar İranı benzinlə təchiz edən şirkətlərə qarşı yönəlir. Xatırladaq ki, həmin sanksiyalara görə, İrana benzin satan xarici şirkətlərin ABŞ-da biznes fəaliyyəti qurması, bu ölkənin şirkətlərilə əməkdaşlığı qadağan ediləcək, onların bank hesablarına həbs qoyulacaq.
İrana benzin ixrac edən tərəflərdən biri kimi isə Azərbaycan şirkətləri, o cümlədən də ARDNŞ çıxış edir. Hələlik qeyd olunan sanksiyaların Azərbaycan şirkətlərinə nə dərəcədə təsir göstərdiyi bilinməsə də, hadisələrin bu səpkidə inkişafı, sözsüz ki, ölkəmiz üçün maraqlı deyil.
ABŞ isə, qeyd olunduğu kimi, sanksiyaların miqyasını genişləndirir və bu dəfə də yeni sanksiyaların məzmunu İran və Azərbaycan arasında intensiv inkişaf etməkdə olan bank sektorunu da əhatə edir.
Qeyd edək ki, BMT-də işləyən qərbli diplomatlardan birinin verdiyi məlumata görə, İrana qarşı yeni və daha geniş sanksiyalar nəzərdə tutan və Amerika tərəfindən tərtib edilmiş sənəd artıq avropalı müttəfiqlərə təqdim olunub. Bu, sanksiyaların dördüncü mərhələsinə dair qətnamə layihəsinin hazırlanmasında ilkin mərhələdir. Sanksiyalara səbəb İranın, Təhlükəsizlik Şurasının tələblərinə məhəl qoymadan, uranın zənginləşdirilməsi proqramını dayandırmamasıdır.
Qərbli diplomat təsdiq edib ki, Amerikanın hazırladığı sənəd səyahət qadağanlarının genişləndirilməsini və nüvə sənayesilə əlaqəli şəxslərin əmlaklarının dondurulmasını nəzərdə tutur. Bundan başqa, İranın Mərkəzi Bankının əməliyyatlarının məhdudlaşdırılması kimi maliyyə tədbirləri də təklif edilir. Bir daha xatırladaq ki, İranın Mərkəzi Bankı Azərbaycanda da müəyyən əməliyyatlar keçirir və cənub qonşumuzun Azərbaycanda üç iri bankının filialı da mövcuddur. Yeni sanksiyaların İranın Mərkəzi Bankı və digər banklarının Azərbaycanda apardığı əməliyyatları məhdudlaşdıracağı gözlənir.
Hələlik isə sanksiyaları nəzərdə tutan yeni sənəd, daha çox, İranın nüvə proqramına rəhbərlik edən İran İnqilab Qvardiyasının yüksək vəzifəli şəxslərini hədəfə almağı tövsiyə edir. Lakin o da məlumdur ki, Amerika və Avropa bu sənədə sanksiyalara həvəssiz yanaşan Rusiyanın və onlara açıq qarşı olan Çinin dəstəyini əldə etməli olacaq. Bundan əlavə, İranın siyasətində dəyişiklik də vəziyyəti mürəkkəbləşdirir. Prezident Mahmud Əhmədinejad bildirib ki, İran əvvəllər rədd etdiyi güzəştli təklifi qəbul etməyə hazırdır. BMT-nin yardımı ilə hazırlanmış həmin plana əsasən, İran öz uranının xaricdə zənginləşdirilməsinə razı olmalı idi. Amerika və Avropada belə bir şübhə var ki, bu son elanla Tehran sadəcə vaxt qazanmaq istəyir.
Lakin Mahmud Əhmədinejadın Tehranın uranı zənginləşdirmək üçün xaricə göndərməyə hazır olması bəyanatı Moskvada alqışlanıb. Eyni zamanda, rəsmi Moskva deyir ki, sözügedən məlumatı dəqiqləşdirmək istəyir. Xatırladaq ki, Rusiya Fransa ilə birlikdə İran uranının zənginləşdirilə biləcəyi ölkədir.
Hələlik Moskvada İrandan gələn məlumatlar həm rəsmi səviyyədə, həm də ekspertlər səviyyəsində geniş şərh edilir. Moskvanın işə rəsmi münasibətini xarici işlər naziri Sergey Lavrov belə açıb: "İran əvvəllər uzlaşdırılmış sxemə qayıtmağa hazırdırsa, biz bunu ancaq alqışlaya bilərik". Eyni zamanda, nazir qeyd edib ki, İranın uranı xaricə göndərməyə hazır olması məlumatını Moskva dəqiqləşdirmək istəyir. Lavrov söhbətin nədən getdiyini və əvvəlki sxem deyəndə nəyin nəzərdə tutulduğuna da aydınlıq gətirib: "Prinsip etibarilə razılaşma hələ ötən ilin oktyabrında əldə olunmuşdu. MAQATE-nin təklif etdiyi sxem İran uranının tədqiqat reaktoru üçün lazım olan səviyyəyə qədər Rusiyada zənginləşdirilməsini nəzərdə tuturdu. Sonra Fransada İrana göndərilməsi planlaşdırılan yanacaq istehsal olunmalı idi. Təəssüf ki, İran tərəfi bu ilkin razılaşmaları təsdiqləmədi və alternativ fikirlər irəli sürməyə başladı. Bu fikirlər BATENA tərəfindən dəstək tapmadı və onlar, daha çox, işin texnoloji həll maraqları ilə yox, İran tərəfkeşlərimizin hansısa etimadsızlığı ilə bağlı idi. Bu bizdə təəccüb doğururdu".
Moskvadakı bir sıra şərhçilərə görə, etimadsızlıq qarşılıqlıdır və indi, o cümlədən Rusiyada İran prezidentinin bəyanatlarının əməli işə keçirilməsini gözləyəcəklər. İranşünas ekspert Vladimir Yevseyev mümkün təsdiqləyici sxemlər haqda bunları deyir: "Ancaq onda inanmaq olar ki, az zənginləşdirilmiş uran İran sərhədini keçib, deyək, Rusiya ərazisinə daxil olsun. Sözdə deyilən bəyanatları istənilən vaxt geri fırlamaq olar. İran axı indi vaxt udmaq niyyətində də ola bilər. MAQATE-nin cari ayda xüsusi məruzəsi gözlənir və İrana qarşı müəyyən sərtlik ola bilər. İndi isə prezidentin bəyanatı ilə İran MAQATE-nin məruzəsinin nisbətən yumşaq olmasına nail olmaq istəyə bilər".
Bəzi ekspertlərə görə isə, Tehrandan gələn bəyanatların hansı niyyətlərlə verilməsinə baxmayaraq, deyilən deyilib. Deməli, son həftələrdəki Tehrana təzyiq və hətta Rusiyanın artıq İranı tənqid etməyə başlaması müəyyən nəticə verib. Rəylərə görə, indi maraqlı tərəflər üçün növbəti mərhələ Tehranı sözdən əmələ keçməyə sövq etmək olacaq.