Aşıq sənəti xalqımızın milli dəyəri olsa da, təəssüf ki, bəzən onu layiqincə qiymətləndirə bilmirik. Dövlətimiz aşıq sənətinə yüksək dəyər verir, artıq bu ulu sənət YUNESKO-nun qeyri-maddi irs siyahısına salınaraq beynəlxalq səviyyədə qorunur. Lakin bir çox hallarda ictimaiyyət nümayəndələri və bəzi telekanallar nə aşığa, nə də saza ciddi yanaşır.
   Məlumdur ki, televiziyalarda bu sənətin təbliğinə o qədər də yer ayrılmırdı. Son vaxtlar aşıqlar telekanallarda görünsə də, nədənsə, onları müqəddəs bir sənəti, xalqın mənəviyyatını daşıyıb bu günə kimi gətirən sənət sahibləri kimi deyil, insanları əyləndirən şəxslər kimi təqdim edirlər. Aşıqların və sazın aşağılanması indiyə qədər davam edir. Dövlətimiz aşıq sənətini, muğamı ucaldır, bəzi telekanallar isə onu gözdən salmağa çalışır. Əfsuslar olsun ki, hazırda aşıqlar sırasında da öz sənətinə dəyər verməyən, onun əsl mahiyyətini, missiyasını dərk etməyən insanlar var. Onlar televiziyaların təşkil etdiyi istənilən əyləncəyə qoşulur. Bu isə aşıq sənətinə baş ucalığı gətirmir. Bir də görürsən ki, heç kəsin tanımadığı, ustad görməyən, iki-üç hava çalan bir adam çıxıb aşıqlıqdan danışır, aşıq sənətini təmsil edir. Bu da sənətdən anlayışı olmayan adamlara əsas verir ki, onlar sazı əyləncə vasitəsinə çevirib, onu istədiyi kimi təqdim eləsin.
   Əsl aşıqlar, ustadlar isə əyləncə proqramlarına qatılmadığı üçün heç onların adını çəkən də yoxdur. Telekanallarda meydan sulayan üç-dörd hava bilən gənclər belə onları xatırlamaq istəmir. Aşıqların şou proqramlara qatılması, proqram aparıcılarının diqtəsilə hərəkət etməsi, yalançı qalmaqallara qoşulması doğrudan da biabırçılıqdır.
   Muğam ifaçıları arasında çox gözəl bir ənənə formalaşıb. İstər şou və sənət proqramlarında, istərsə də mətbəx verilişlərində onlar heç zaman verilişin ab-havasına uymur, həyatda bir-birilə düşmən olsalar belə, efirdə bunu üzə vurmurlar. Xanəndələr öz sənətini layiq olduğu mərtəbədə, zirvədə saxlamağı bacarır. İki-üç muğam bilən gənc xanəndə də muğama hörmət gətirməyə çalışır. Ancaq əlinə saz götürən şəxslərin müəyyən bir qismi bu sənəti şoulara, mənasız əyləncələrə, dedi-qoduya qurban verir. Bu da, sözsüz ki, ustad aşıqların, sazsevərlərin narazılığına səbəb olur.
   "Aşığam" deyən bəzi adamların sazı düzgün təqdim edə bilməməsi üzündən çox yerdə saza qeyri-ciddi yanaşılır. Təəssüf ki, biz hələ də sazı qara camaatın içindən çıxarıb elitaya gətirə bilməmişik. Bu da ustad aşıqların təbliğatının zəif olması ilə əlaqədardır. Axı sənəti bilməyən adam onu layiqincə necə tərənnüm edə bilər?
   Amma dediyimiz kimi, bəzi telekanalların da vəziyyətin bu şəkil almasında günahı az deyil. Belə ki, aşıqları efirə dəvət edəndə onların qarşısına şərt qoyurlar ki, klassik havalar çalınmayacaq, tamaşaçıları yüngül havalarla əyləndirmək lazımdır. Bu da aşığa imkan vermir ki, o öz potensialını tam şəkildə ortaya qoya bilsin.
   Bir çox ziyalılar da bu məsələdən narazılıq edir. Onlar hesab edir ki, aşıqlar qətiyyən televiziyaların şou yaratmaq cəhdlərinə uymamalı, aşıq sənətini olduğu kimi təbliğ etməyə çalışmalıdır. Ziyalıların fikrincə, efirə o aşıq buraxılmalıdır ki, konkret olaraq ustada qulluq etsin, bütün saz havalarını mükəmməl çala bilsin, dastan danışsın, qaravəlli, lətifə söyləyib dinləyicinin ovqatını dəyişsin.
   Milli Mədəniyyətin Müdafiəsi İctimai Birliyinin sədri, filologiya elmləri namizədi Jalə Cəfərova da bizimlə söhbətində bildirdi ki, əlinə saz götürüb "aşığam" deyən adamların özlərini bu şəkildə təqdim eləməsi və sazı əyləncəyə çevirməsi üçün telekanallara əsas verməsi düzgün deyil.
   J.Cəfərovanın sözlərinə görə, efirə çıxan aşıqlar əksər vaxtlarda televiziya aparıcılarının diqtəsilə hərəkət edir. Birlik sədri deyir ki, əslində aşıqlar məclislərə, verilişlərə böyüklük etməlidir":Aşıqların, sazın telekanallar tərəfindən təqdimatı məni qəti qane eləmir. Hesab edirəm ki, buna aşıqların özləri şərait yaradır. Aşıq sənəti sinkretik sənətdir, burada incəsənətin bir neçə növü birləşir. Mən bəzi qadın aşıqların geyimindən heç razı deyiləm. Onlar ən müasir şəkildə geyinib, dar ətəkdə, cins şalvarda, uzunboğaz çəkmədə tamaşaçılar qarşısına çıxırlar. Hələ süsləndikləri zinət əşyalarından danışmıram. Bu şeylər tamaşaçının fikrini yayındırır. Aşıqların səhnə davranışı da məni qane eləmir. Aşıq hoppanıb-düşməli deyil. Aşıqlar tarixən hazırcavablığı, bədahətən söz deməyilə seçilib. Aşıq kişilərin geyimi də milli deyil. Efirdə bəzi aşıqlar özünü apara bilmir. Aşıq nə dünən, nə də heç bir vaxt siyasi mövzularda oxumayıb. Amma bu gün aşıqlar var ki, məddahlıq edir, müxtəlif adamları tərifləyir. Aşıq əslində el atasıdır, el anasıdır, o hər zaman xalqın dərdlərini, problemlərini qabardıb. Aşıqlar adətən o mövzulara toxunub ki, o xalqı narahat edib. Təəssüf ki, aşıqlar çox vaxt efirə çıxanda öz sənətini təbliğ etmir, televiziya və radioların əyləncə siyasətinə uyurlar".
   J.Cəfərova deyir ki, aşıq sənətinin ucuzlaşdırılmasını heç cür qəbul eləmir. Birlik sədrinin dediyinə görə, aşıqlar buna yol verməli deyil: "Aşıq sənətini ucuzlaşdırmaq olmaz. Bir də görürsən ki, bir nəfər əlinə saz alıb avtobus dayanacağında, dükan-bazarda, yol qırağında göründü. Araşdırıb görürsən ki, bu adamın aşıq sənətilə heç bir əlaqəsi yoxdur. O, sazı dınqıldadıb adamlardan pul yığır. Belə adamlar aşıq sənətinə çox böyük xələl gətirir. Bizim aşıq sənətində ulu ustadlarımız olub. Abbas Tufarqanlı, Xəstə Qasım və başqaları bu sənətin zirvələridir. Belə adamlar onların ruhunu narahat edir. Bu gün əyləncə proqramlarına qatılan aşıqlar əlində saz özünə aid olmayan mövzulardan danışır. Halbuki, onlar aşıq sənətini elə təbliğ eləməlidir ki, bu sənəti seçmək istəyən gənclərin marağı ölməsin. Bunu isə görmürəm. Aşıq sənətini lazımı səviyyədə təbliğ etmirlər. Həm aşıqlar, həm də televiziyalar. Televiziyalar aşıqdan əyləncə, şou yaratmaq tələb edəndə aşıq onların cavabını verməlidir ki, mənim sənətimin missiyası şou göstərmək yox, camaata ağıl, nəsihət, müdriklik bəxş eləməkdir. Axı aşığa əsrlər boyu müqəddəs şəxslər kimi baxmışıq. Bir nəslin başqa bir nəsillə qan davasını aşıqlar yatırıb. Aşığın bir sözü el içində iki olmayıb. Gəlin əl-ələ verib, aşıq sənətinin ucuzlaşdırılmasına, ayaq altına salınmasına imkan verməyək. Əsl aşıqlar bu məsələdə fərqlənməlidir".
   

Milli Kitab Mükafatı (MKM) üzrə 20-liyə düşən yazarların və onların əsərlərinin adları açıqlanar-açıqlanmaz, mətbuatda MKM əleyhinə fikirlər səslənməyə başladı.
   Qeyd edək ki, ölkənin tanınmış qələm adamlarının əksəriyyəti Milli Kitab Mükafatının obyektiv keçiriləcəyinə şübhə ilə yanaşır. Onların çoxu hesab edir ki, 20 əsəri bir ay müddətinə oxuyub qiymətləndirmək mümkünsüzdür. Bəzi yazarları isə narazı salan münsiflər heyətinin tərkibidir. Bildiyimiz kimi, münsiflərin tərkibində tanınmış teleaparıcı Nərgiz Cəlilovanın da olması yazıçıların ürəyincə deyil. Bəziləri isə tədbirin MKM nizamnaməsilə keçirilməsinin qimətləndirmə ilə uyğunluq təşkil etmədiyini düşünür. Əsərləri 20-liyə düşən yazarların bəzilərinin ictimaiyyət tərəfindən tanınmadığını əsas gətirənlər isə deyir ki, bu müsabiqədə daha dəyərli yazıçılar və əsərlər iştirak edə bilərdi. Hətta keyfiyyətli əsərlərin qeyri-obyektiv seçim ucbatından kənarda qaldığını iddia edənlər də var. Mətbuatda gedən tənqidi fikir müəlliflərinin əksəriyyəti ədəbi ictimaiyyətə bəlli olduğundan, konkret ad çəkmək istəmirik.
   Amma bir şeyi qeyd eləmək istəyirik ki, yazarlar sırasında müsabiqənin obyektiv keçiriləcəyinə inananlar da az deyil. Yazıçı Aqil Abbas qəzetimizin ötən saylarından birinə açıqlamasında, müsabiqə haqda müsbət fikirlər söyləməklə yanaşı, Mövlud Süleymanlı və Seyran Səxavətin bu müsabiqəyə əsər təqdim etməsinə narazılığını bildirmişdi.
   Milli Kitab Mükafatı ilə bağlı yerli mətbuatda, internet portallarında yer alan tənqidi fikirlərə münasibətini öyrəndiyimiz MKM-nin münsiflər heyətinin üzvü, Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin katibi Rəşad Məcid "Bakı-Xəbər"ə bildirdi ki, tənqidi fikirlərin səsləndirilməsini təbii hesab edir: "Bu ilk özəl təşəbbüsdür. Bunu dövlət strukturları da dəstəkləyir. Nigar xanımı təxminən üç aydır tanıyıram və onun bu işini çox müsbət qarşıladım. Bu, kitabın təbliğinə yönəlmiş bir ideya idi. Kitab mağazaları sahibi olan gənc bir xanımın belə bir addım atması təqdirə layiqdir. Mən təbliğat işində tələb olunan köməyi əsirgəməmişəm. Amma şübhəsiz ki, o özü də istəyirdi oxucuların diqqəti bu prosesə yönəlsin. Bu bir tərəfdən də ədəbiyyata marağın artırılmasına xidmət edir. Bu baxımdan da belə müzakirələri, fikirləri müsbət qəbul edirəm".
   Söz-söhbətlərə gəlincə, R.Məcidin sözlərinə görə, müsabiqəyə 260-dan çox əsər təqdim ediləndə o konkret narazılıqların olacağını hiss edirmiş":Nigar xanım bir az kənarda olduğu üçün ədəbi mühiti bilmir. Mən əvvəldən bilirdim ki, 260 müəllifin heç olmasa 240-ı narazı qalacaq. Çünki ora əsər təqdim edənlərin hamısı öz əsərini çox yüksək qiymətləndirir. Yəni onlara elə gəlir ki, ən gözəl əsəri özü yazıb, dahidir. Narazılıq təbiidir. Mətbuatda narazılıqların bu şəkildə ifadə olunmasına da normal baxıram. Amma bununla yanaşı, ədalətsiz fikirlər də səslənir. Müsabiqəyə dəxli olmayan adamlar kənardan durub bunu necəsə qiymətləndirə, hansısa əsərin yaxşı və pis olduğunu deyə bilər. Fakt budur ki, əsas ədəbiyyat biliciləri bu siyahını normal qəbul edir. Mən də hesab edirəm ki, siyahıdakı imzalar müsbət imzalardır".
   "Aqil Abbas müsabiqənin obyektiv keçəcəyinə inansa da, amma Mövlud Süleymanlı və Seyran Səxavətin bura əsər verməsindən narazıdır. Müsabiqənin nizamnaməsində yaş məhdudiyyəti varmı" sualımıza cavabında R.Məcid bildirdi ki, müsabiqənin nizamnaməsində yaş məhdudiyyəti yoxdur, buna görə də istənilən yaşda yazıçı bura əsər təqdim edə bilər: "Nizamnamədə yaş məhdudiyyəti yoxdur. Heç kəsə də qadağa qoymaq olmaz ki, sən əsər təqdim eləmə.
   Bu ilk dəfədir keçirilir. İstərdim bu il bu kitab mükafatı uğurla keçsin, gələcəkdə də uğurla davam eləsin. Gələcəkdə də bura, yaşından asılı olmayaraq, hər bir yazıçı əsər verə bilər. Onlar bu müsabiqədə iştirak edə bilərlər. Digər tərəfdən, bu müsabiqədə yeni imzalar, yazarlar üzə çıxıb. Son vaxtlar ictimaiyyətdə belə fikir formalaşıb ki, yeni yazarlar yoxdur, yeni əsərlər yaranmır, oxumağa yeni kitab yoxdur. Fikrimcə, 20-liyə düşən kitabların əksəriyyəti çox maraqlı əsərlərdir və oxumaq, son illər Azərbaycan ədəbiyyatında nələr yazıldığı, onun səviyyəsi haqda məlumat almaq istəyənlər bu kitablara müraciət edə bilər. 10-luq fevralın 10-da müəyyənləşəcək. O müsabiqənin münsiflər heyətində çox peşəkar ekspertlər var. Onlar bu 20-liyin içindən daha layiqli 10-luğu seçəcəklər. Mayın 1-nə qədər isə münsiflər heyəti bu 10 əsəri oxuyub 1, 2, 3-cü yerləri müəyyən edəcək. Belə hesab edirəm ki, ölkəmizdə kitaba marağın azaldığı, rayonlarımızda kitab mağazalarının yoxa çıxdığı, oxumaq vərdişinin çox zəiflədiyi bir dövrdə Milli Kitab Mükafatı ideyasının özü çox müsbət hadisədir. Bu mükafatı hamı dəstəkləməlidir. Narazı qalanların olması təbiidir. Ola bilsin ki, gözdən yayınıb 20-liyə düşə bilməyən müəlliflərin əsərləri var. Onlara sözüm odur ki, pessimist olmasınlar. Növbəti illərdə öz yeni əsərlərilə bu müsabiqəyə qatıla bilərlər".
   MKM ətrafında baş verənlərlə əlaqədar olaraq müsabiqənin təşkilatçısı, "Əli və Nino" kitab mağazasının rəhbəri Nigar Köçərlilə də əlaqə saxladıq. N.Köçərli əvvəlcə şifahi müsahibə verməyə razılıq versə də, sonradan vaxtının məhdud olduğunu dedi və bizdən tələb elədi ki, ona suallarımızı internet vasitəsilə ünvanlayaq, o da yazılı surətdə cavab versin. N.Köçərlinin özünü müsabiqə təşkilatçısı kimi deyil, nazir kimi aparması adamı təəccübləndirir. N.Köçərlinin nəzərinə çatdırırıq ki, onun vaxtı olmadığı kimi, bizim də vaxtımız yoxdur ki, onunla internet vasitəsilə sual-cavab aparaq.
   Qeyd edək ki, Milli Kitab Mükafatı ilə bağlı mətbuatda yalnız mənfi yöndə yazılar gedir. Bizim məqsədimiz isə müsabiqə təşkilatçısının deyilənlərə münasibətini öyrənib ədəbi ictimaiyyətə təqdim etmək idi.