21/07/2017 22:32
728 x 90

Vul­qar və jar­qon söz­lər kom­mer­si­ya film­lə­rin­də tüğ­yan edir...

img

Şə­ha­nə Qur­ba­no­va: "Bu film­lər­də jar­qon­lar­dan həd­dən ar­tıq is­ti­fa­də edi­lir"

Tə­ra­nə Əli­za­də: "Kom­mer­si­ya film­lə­ri mü­tə­xəs­sis­lə­rin rə­yin­dən son­ra ek­ran­la­ra çı­xa­rıl­ma­lı­dır"

Mə­həm­məd Nə­ri­ma­noğ­lu: "Əf­sus­lar ol­sun ki, kom­mer­si­ya film­lə­ri­nin sse­na­ri­si­ni ya­zan adam­lar..."

 

Ki­no cə­miy­yə­tin ay­na­sı ol­ma­lı­dır. Ümu­miy­yət­lə, küt­lə­vi sə­nət növ­lə­ri­nin ha­mı­sı bu qa­yə­yə söy­kə­nir. Əv­vəl­ki dö­nəm­lər­də Azər­bay­can ki­no­su bu funk­si­ya­nı ye­ri­nə ye­ti­rir­di. Ne­çə-ne­çə san­bal­lı film elə o dövr­lər­də mey­da­na gə­lib. Nə giz­lə­dək, ana di­li­mi­zin gö­zəl­lik­lə­ri­ni də çox za­man film­lə­rə bax­dıq­dan son­ra dərk et­mi­şik. Ki­no sə­nə­ti di­li­mi­zi yük­sək sə­viy­yə­də ya­şa­dıb, təb­liğ edib, ha­zır­da da bu mis­si­ya­nı ye­ri­nə ye­tir­mə­li­dir.

Azər­bay­can müs­tə­qil­lik əl­də et­dik­dən son­ra Azər­bay­can ki­no­sun­da bir sı­ra ye­ni­lik­lər baş ver­di. On­lar­dan bi­ri də kom­mer­si­ya film­lə­ri­nin mey­da­na gəl­mə­si­dir. Kom­mer­si­ya film­lə­ri sa­hə­si­nin in­ki­şaf et­di­ril­mə­si va­cib mə­sə­lə­dir. Dün­ya təc­rü­bə­si­nə bax­saq bu­nun müs­bət tə­rəf­lə­ri­ni ay­dın şə­kil­də gö­rə bi­lə­rik. Müs­tə­qil ki­no cə­miy­yə­tə da­ha ya­xın­dır. 

Dün­ya ki­no­su, əs­lin­də, kom­mer­si­ya film­lə­ri­nin çi­yin­lə­rin­də in­ki­şaf edib.

Azər­bay­can­da kom­mer­si­ya film­lə­ri­nin in­ki­şa­fın­da, ge­niş­lən­mə­sin­də döv­lət ma­raq­lı­dır. Ötən əs­rin 90-cı il­lə­rin­dən baş­la­ya­raq bu sa­hə­də xey­li iş gö­rü­lüb.

Kom­mer­si­ya film­lə­ri­nin çə­kil­mə­si son dövr­lər küt­lə­vi­lə­şib və de­mək olar ki, il ər­zin­də bir ne­çə film çə­ki­lir. Am­ma bu film­lə­rin key­fiy­yə­ti haq­qın­da elə də müs­bət fi­kir­lər söy­lə­mək müm­kün de­yil. Son za­man­lar müx­tə­lif pro­dakş­nlar kom­mer­si­ya film­lə­ri çə­ki­liş­lə­ri hə­ya­ta ke­çi­rir. Bu film­lə­rin möv­zu­su əsa­sən məi­şət­lə bağ­lı­dır. De­mək olar ki, ha­mı­sı da ko­me­di­ya jan­rın­da­dır. Bu­ra­da da­ha çox "qa­ra ko­me­di­ya" jan­rın­dan is­ti­fa­də edi­lir. "Qa­ra ko­me­di­ya" isə qə­tiy­yən yu­mor­la əla­qə­li de­yil. Şit-ba­ya­ğı möv­zu­la­rı əks et­di­rən bə­zi kom­mer­si­ya ko­me­di­ya­la­rın­da ən çox diq­qət çə­kən mə­qam bu­ra­da kü­çə söz­lə­rin­dən, vul­qa­rizm­dən ge­niş is­ti­fa­də edil­mə­si­dir. Ye­ri gəl­di-gəl­mə­di, vul­qar söz­dən is­ti­fa­də edil­mə­si qə­tiy­yən düz­gün de­yil. Vul­qar söz­lər­dən ki­no­da, ədə­biy­yat­da, səh­nə­də  is­ti­fa­də et­mək olar, am­ma bu, aşı­rı də­rə­cə­də ol­ma­mı­lı­dır. Di­li­miz­də vul­qar söz­lər var və dil­çi­lik­lə bağ­lı ədə­biy­yat­da bu qeyd olu­nub. An­caq hər səh­nə­də tez-tez per­so­naj­la­rın di­lin­dən vul­qar söz eşit­mək ürə­ka­çan mə­sə­lə de­yil.

Vul­qar söz­lər­dən is­ti­fa­də edər­kən sse­na­ri mü­əl­lif­lə­ri diq­qət­li ol­ma­lı­dır. Çün­ki vul­qar söz tez-tez iş­lə­di­lən­də ik­rah ya­ra­dır. Bu ik­rah da qey­ri-ix­ti­ya­ri ola­raq film mü­əl­lif­lə­ri­nə yö­nə­lir. Ko­me­di­ya ol­duq­ca ma­raq­lı, dü­şün­dü­rü­cü bir janr­dır, am­ma şit for­ma­da təq­dim edi­lən­də ta­ma­şa­çı­da gü­lüş yox, ik­rah, tə­əs­süf ya­ra­dır.

"Tə­əs­süf ki, son za­man­lar çə­ki­lən kom­mer­si­ya film­lə­ri­nə..."

Dil­çi Şə­ha­nə Qur­ba­no­va bi­zim­lə söh­bə­tin­də son za­man­lar ana di­li­mi­zə mü­na­si­bət­dən na­ra­hat­lıq ke­çir­di­yi­ni bil­dir­di. Ş.Qur­ba­no­va­nın de­di­yi­nə gö­rə, di­lə mü­na­si­bət o qə­dər in­cə ol­ma­lı­dır ki, di­li­miz öz uca­lı­ğı­nı qo­ru­ya bil­sin: "Döv­lət si­fa­ri­şi ilə çə­ki­lən film­lər­də dil mə­sə­lə­si­nə xü­su­si fi­kir ve­ri­lir. Bu da on­dan irə­li gə­lir ki, bu iş­lə di­li bi­lən ki­nod­ra­ma­turq­lar məş­ğul olur. Dil ki­no­dan, vi­zu­al sə­nət­dən, te­atr­dan cə­miy­yə­tə da­ha yax­şı ça­tır. Çox adam ki­tab oxu­mur, am­ma ki­no­ya ba­xır. Bu ba­xım­dan, ki­no­nun üzə­ri­nə çox bö­yük mis­si­ya dü­şür. Azər­bay­can ki­no­su za­man-za­man di­li­mi­zin tə­əs­süb­ke­şi ol­du­ğu­nu sü­but edib. Bu gün də et­mək­də­dir. Tə­əs­süf ki, son za­man­lar çə­ki­lən kom­mer­si­ya film­lə­ri­nə bu fi­kir­lə­ri şa­mil edə bil­mi­rik. İs­tə­sək be­lə, bu müm­kün de­yil. Kom­mer­si­ya film­lə­ri, müx­tə­lif pro­dakş­nla­rın səh­nə­ləş­dir­di­yi səh­nə­cik­lər­də ana di­li­mi­zin bü­tün tə­ləb­lə­ri po­zu­lur. Çox haq­lı­sı­nız ki, kom­mer­si­ya ko­me­di­ya­la­rın­da vul­qar söz­lər­dən ge­niş is­ti­fa­də edi­lir. Özü də, ye­ri gəl­di-gəl­mə­di, bu söz­lə­ri iş­lə­dir­lər. Vul­qar söz­lər­dən is­ti­fa­də et­mək olar, am­ma gə­rək bu, li­mi­ti aş­ma­sın. Li­mi­ti aşan­da mən­fi ef­fekt ve­rir. Ola bil­sin sa­də ta­ma­şa­çı bu­na o qə­dər də əhə­miy­yət ver­mir. Ona gül­mək la­zım­dır. Bu gün bə­yəm ha­mı­nı cid­di ko­me­di­ya ma­raq­lan­dı­rır? Hət­ta ge­dib o film­lə­rə ai­lə­si ilə bir­gə ba­xır­lar. Am­ma fər­qi­nə var­mır­lar ki, ev­də ai­lə­si­nin ya­nın­da iş­lət­mə­di­yi sö­zü ora­da eşi­dir. Bu film­lər­də jar­qon­lar­dan həd­dən ar­tıq is­ti­fa­də edi­lir. Ləh­cə­dən də is­ti­fa­də et­mək olar, lap jar­qon­dan da, am­ma az şə­kil­də. Kom­mer­si­ya film­lə­ri çə­kən adam­la­ra elə gə­lir ki, kü­çə sö­zü­nü, jar­qo­nu, vul­qar ifa­də­lə­ri, gü­lünc dav­ra­nış­la­rı, hə­rə­kət­lə­ri ki­no­ya gə­tir­mək­lə yax­şı iş gö­rür­lər. Bu mü­vəq­qə­ti bir se­vinc­dir, gə­lir əl­də et­mək­dir. İna­nı­ram ki, bu film­lər get-ge­də öz ta­ma­şa­çı­sı­nı iti­rə­cək. Sa­də­cə, on­lar yax­şı rek­lam qur­ma­ğı ba­ca­rıb. Bu rek­lam isə di­li­mi­zin, hə­yat tər­zi­mi­zin, mə­nə­vi də­yər­lə­ri­mi­zin aşın­ma­sı he­sa­bı­na qu­ru­lub".

Dil­çi bil­dir­di ki, kom­mer­si­ya film­lə­ri­nə cid­di nə­za­rət edil­mə­li­dir. Onun bil­dir­di­yi­nə gö­rə, nə­za­rət ol­ma­sa, bu iş­lə məş­ğul olan­lar gə­lə­cək film­lə­rin­də vul­qar söz­lə­rin həc­mi­ni da­ha da ar­tı­ra­caq: "Mən be­lə an­la­yı­ram ki, on­lar vul­qar söz­lər­dən gen-bol is­ti­fa­də et­mək­lə ca­maa­tı gül­dür­mək is­tə­yir. An­caq vul­qar söz gü­lüş yox, baş­qa şey­lər ya­ra­dır. Ki­no­nun tə­sir gü­cü­nü nə­zə­rə al­saq de­yə bi­lə­rik ki, bu, ye­ni­yet­mə­lə­rə, uşaq­la­ra pis tə­sir gös­tə­rir. On­lar elə bi­lir ki, di­li­miz vul­qar söz­lər­dən iba­rət­dir və o söz­lə­ri hər yer­də iş­lət­mək la­zım­dır".

"Siz də­qiq fi­kir ver­sə­niz gö­rər­si­niz ki..."

Sə­nət­şü­nas Tə­ra­nə Əli­za­də də bi­zim­lə söh­bə­tin­də ye­ni çə­ki­lən kom­mer­si­ya film­lə­rin­də ana di­li­mi­zə mü­na­si­bət­dən na­ra­zı ol­du­ğu­nu vur­ğu­la­dı. Onun söz­lə­ri­nə gö­rə, bir qrup in­san pul əl­də edib be­lə film­lər çə­kir: "Siz də­qiq fi­kir ver­sə­niz gö­rər­si­niz ki, o kom­mer­si­ya ko­me­di­ya­la­rı­nın ta­ma­şa­çı­la­rı ara­sın­da zi­ya­lı­lar, ta­nın­mış ic­ti­mai-si­ya­si, mə­də­niy­yət xa­dim­lə­ri yox­dur. On­la­rın ta­ma­şa­çı­la­rı sa­də in­san­lar­dır. O in­san­lar ki, ki­tab­dan, mət­bu­at­dan uzaq dü­şüb­lər. Ba­ya­ğı ko­me­di­ya­la­ra bax­maq­la öz tə­lə­bat­la­rı­nı ödə­yir­lər. Si­zin­lə ra­zı­yam ki, kom­mer­si­ya ko­me­di­ya­la­rın­da vul­qar söz­lər­dən gen-bol is­ti­fa­də edi­lir. Bi­lir­si­niz, bu yax­şı hal de­yil. Bu film­lə­rə sse­na­ri ya­zan adam­la­rın öz­lə­ri bəl­kə ana di­li­mi­zi doğ­ru-düz­gün bil­mir. Kü­çə­də, ba­yır­da çox şey da­nı­şı­lır. Bə­yəm biz on­la­rı küt­lə­vi­ləş­dir­mə­li­yik­mi? Kom­mer­si­ya film­lə­ri çə­kən adam­la­ra irad bil­di­rən­də də de­yir­lər ki, Tür­ki­yə ko­me­di­ya­la­rın­da vul­qar söz­lər­dən ge­niş is­ti­fa­də edi­lir. Adam bil­mir nə de­sin, Tür­ki­yə­də çə­ki­lən ko­me­di­ya film­lə­rin­də iş­lə­di­lir de­yə biz­də də iş­lə­dil­mə­li­dir? Axı on­lar da vul­qar söz­lər­dən aşı­rı də­rə­cə­də is­ti­fa­də et­mir. Biz­də çə­ki­lən bu ko­me­di­ya­la­ra ba­xan­da ada­ma elə gə­lir ki, Azər­bay­can­da ha­mı jar­qon­la, kü­çə ifa­də­lə­ri ilə da­nı­şır. Bu mə­sə­lə­də həs­sas ol­maq la­zım­dır. Mə­nə elə gə­lir ki, kom­mer­si­ya film­lə­ri mü­tə­xəs­sis­lə­rin rə­yin­dən son­ra ek­ran­la­ra çı­xa­rıl­ma­lı­dır. Biz­də film çə­kən­lər qə­tiy­yən tən­qid­lə ra­zı­laş­maq is­tə­mir. On­lar öz­lə­ri­ni hər za­man haq­lı sa­yır. Ya­dım­da­dır, bir ne­çə il əv­vəl bu film­lə­rin çə­ki­liş­lə­ri­nə ye­ni baş­la­nan­da bi­zim bö­yük ko­me­di­ya us­ta­la­rı on­la­ra irad bil­dir­di­lər. An­caq bu film­lə­ri çə­kən­lər o sə­nət­kar­la­rın ira­dı­na əhə­miy­yət ver­mə­di".

T.Əli­za­də­nin bil­dir­di­yi­nə gö­rə, be­lə mə­sə­lə­lər­lə bağ­lı bə­dii şu­ra­nın ol­ma­ma­sı da bu sa­hə­də prob­le­mi də­rin­ləş­di­rir. Eks­pert he­sab edir ki, kom­mer­si­ya film­lə­ri­nin özəl qu­rum­la­rın xət­ti ilə çə­kil­mə­si on­la­rın tam sı­ğor­ta­lı ol­ma­sı de­mək de­yil: "On­lar de­yir­lər ki, pul özü­mü­zün­dür, özü­müz bi­lə­rik. Öz pu­lu­mu­za is­tə­di­yi­mi­zi çə­ki­rik. An­caq bu be­lə ol­ma­ma­lı­dır. On­lar öz­lə­ri də hiss et­mə­dən di­li­mi­zi kor­la­yır".

"İs­tə­mi­rəm ki, adi in­san­lar be­lə, vul­qar söz­lər iş­lət­sin"

Şa­ir-pub­li­sist Mə­həm­məd Nə­ri­ma­noğ­lu­nun söz­lə­ri­nə gö­rə, vul­qar söz­lə­rin nə­in­ki ki­no­da, hət­ta məi­şət­də də iş­lə­dil­mə­si­nin tə­rəf­da­rı de­yil: "Mən heç is­tə­mi­rəm ki, adi in­san­lar be­lə, vul­qar söz­lər iş­lət­sin, jar­qon­la da­nış­sın. Azər­bay­can bu sa­at ay­rı bir və­ziy­yət­də­dir. Bi­zə ana di­li­mi­zi, mə­də­niy­yə­ti­mi­zi, ənə­nə­lə­ri­mi­zi təb­liğ et­mək la­zım­dır, han­sı­sa film­lər va­si­tə­si­lə təh­rif et­mək yox. Əf­sus­lar ol­sun ki, kom­mer­si­ya film­lə­ri­nin sse­na­ri­si­ni ya­zan adam­lar di­li­mi­zə zər­bə vur­maq­la məş­ğul­dur. Ola bil­sin on­la­rın ara­sın­da di­li­mi­zi se­vən­lər də ol­sun. Mən son il­lər çə­ki­lən be­lə film­lər haq­qın­da de­yə bi­lə­rəm ki, ora­da di­li­mi­zin nor­ma­la­rı­na əhə­miy­yət ve­ril­mir. Bir də gö­rür­sən ki, qa­dın ob­ra­zı­nın di­lin­dən kü­çə söz­lə­ri ve­ri­lir, film­də qa­dın əri ilə sö­yüş­lə, jar­qon­la da­nı­şır. Bu ol­maz. Azər­bay­can qa­dı­nı və ki­şi­si sə­viy­yə­li şə­kil­də təq­dim edil­mə­li­dir. Bu film­lə­rə bu­ra­da ba­xıb ürək ağ­rı­sı ke­çi­ri­rik. Tu­ta­lım, o film­lə­ri xa­ri­cə çı­xar­ma­lı ol­duq, on­la­rın bi­zim haq­qı­mız­da fi­kir­lə­ri ne­cə ola­caq? Bu­nu dü­şün­mür­lər. Vul­qar söz­lər öz tə­bii ha­lın­da cə­miy­yət­də iş­lə­di­lir, am­ma onun vi­zu­al sə­nə­tə gə­ti­ril­mə­si­nin tə­rəf­da­rı de­yi­ləm. Bi­zim keç­miş­də də bə­zi film­lə­ri­miz­də mü­əy­yən vul­qar söz­lər olub, am­ma ye­rin­də iş­lə­dil­di­yi üçün qı­cıq do­ğur­ma­yıb".

M.Nə­ri­ma­noğ­lu he­sab edir ki, kom­mer­si­ya film­lə­ri çə­kən adam­lar bu mə­sə­lə­də diq­qət­li ol­ma­lı, zi­ya­lı­la­rın, sə­nət­kar­la­rın fik­ri­nə müs­bət ya­naş­ma­lı­dır. "Biz irad bil­dir­mək­lə on­la­rın gör­dü­yü iş­lə­rə köl­gə sal­maq is­tə­mi­rik. Sa­də­cə, töv­si­yə edi­rik ki, ya­rat­dıq­la­rı prob­lem­lə­ri son­ra­kı film­lər­də tək­rar et­mə­sin­lər. Haq­lı bir fi­kir var, de­yir­lər ki, sə­nət­kar ya­rat­dı­ğı sə­nət nü­mu­nə­si­nə öz xa­rak­te­ri­ni, dün­ya­gö­rü­şü­nü, hə­ya­ta ba­xı­şı­nı kö­çü­rür. Bu hə­qi­qət­dir. Bu film­lə­ri çə­kən­lər gənc­lər­dir. De­yim ki, ara­la­rın­da is­te­da­dı olan­lar da var, am­ma on­la­rın is­te­da­dı düz­gün is­ti­qa­mə­tə yö­nəl­mə­yib" - de­yə mü­sa­hi­bi­miz qeyd et­di.

Onun söz­lə­ri­nə gö­rə, bu gün o film­lə­rin ta­ma­şa­çı­la­rı sı­ra­sın­da uşaq və ye­ni­yet­mə­lər də var. O bil­dir­di ki, uşaq və ye­ni­yet­mə­lər çox vaxt bu film­lə­rin qəh­rə­man­la­rı­nın hə­rə­kət­lə­ri­ni, da­nı­şı­ğı­nı tək­rar edir: "Uşaq film­də eşit­di­yi sö­zü hə­yət­də, mək­təb­də tək­rar edir. Bu da yax­şı hal de­yil. Kom­mer­si­ya film­lə­ri çə­kən in­san­lar ko­me­di­ya jan­rı ilə ya­na­şı, ta­le­yük­lü mə­sə­lə­lə­ri­mi­zə də yer ayır­sın­lar. Bu­nun­la əsl iş gör­müş olar­lar".

Qeyd edək ki, son il­lər çə­ki­lən "Ni­yə", "May na­me iz İn­ti­qam", "Xo­xan" ki­mi kom­mer­si­ya film­lə­rin­də jar­qon­lar­dan, vul­qar söz­lər­dən, ba­ya­ğı de­yim­lər­dən ge­niş is­ti­fa­də edi­lir. Bu da haq­lı irad­lar­la qar­şı­la­nır.

İra­də SA­RI­YE­VA

Son xəbərlər