21/07/2017 22:38
728 x 90

Fik­rət Yu­si­fov Pre­zi­dent Əli­ye­vin mü­şa­vi­rə çı­xı­şı­nın bə­zi rə­qəm­lə­ri­ni şərh et­di

img

İq­ti­sad­çı-alim mə­qa­lə­də ya­zır: "İyu­lun 12-də Azər­bay­can Res­pub­li­ka­sı­nın Pre­zi­den­ti İl­ham Əli­ye­vin sədr­li­yi ilə Na­zir­lər Ka­bi­ne­ti­nin 2017-ci ilin bi­rin­ci ya­rı­sı­nın so­si­al-iq­ti­sa­di in­ki­şa­fı­nın ye­kun­la­rı­na və qar­şı­da du­ran və­zi­fə­lə­rə həsr olu­nan ic­la­sı ke­çi­ri­lib.

Bi­rin­ci al­tı ayın nə­ti­cə­lə­ri bir da­ha sü­but et­di ki, ke­çən ilin son­la­rın­da öl­kə Pre­zi­den­ti­nin 2017-ci ilin öl­kə­mi­zin iq­ti­sa­diy­ya­tın­da dö­nüş ili ola­ca­ğı­na da­ir ver­di­yi bə­ya­nat­lar ol­du­ğu ki­mi öz təs­di­qi­ni tap­dı. Ötən dövr ər­zin­də  Azər­bay­can iq­ti­sa­diy­ya­tın­da dün­ya­da ge­dən iq­ti­sa­di və ma­liy­yə tə­la­tüm­lə­ri fo­nun­da 2016-cı il­də baş ver­miş mü­əy­yən ge­ri­lik­lər nə­in­ki ta­ma­mi­lə ara­dan qal­dı­rı­la bil­di, o, ey­ni za­man­da ye­ni, sü­rət­li in­ki­şaf mər­hə­lə­si­nə qə­dəm qoy­du. Öl­kə iq­ti­sa­diy­ya­tı­nın ye­ni, sü­rət­li in­ki­şaf mər­hə­lə­si­ni xa­rak­te­ri­zə edən ən ma­raq­lı gös­tə­ri­ci­lər isə mü­şa­vi­rə­də cə­nab İl­ham Əli­ye­vin son al­tı ay­da əl­də edil­miş uğur­la­ra da­ir səs­lən­dir­di­yi fi­kir­lər­də öz ək­si­ni çox ay­dın şə­kil­də tap­dı. Ötən al­tı ay ər­zin­də ix­ra­cın 36 %, qey­ri-neft ix­ra­cı­nın 27 fa­iz, xa­ri­ci ti­ca­rət döv­riy­yə­si­nin müs­bət sal­do­su­nun 2 mil­yard dol­lar, val­yu­ta eh­ti­yat­la­rı­mı­zın isə 3 mil­yard dol­la­ra qə­dər art­ma­sı ki­mi uğur­lu gös­tə­ri­ci­lər Azər­bay­can iq­ti­sa­diy­ya­tı­nın re­al du­ru­mu­na da­ir bü­tün su­al­la­ra ca­vab ve­rir. Unut­ma­yaq ki, bü­tün bun­lar bir neft öl­kə­si olan Azər­bay­can­da, dün­ya ba­zar­la­rın­da nef­tin qiy­mət­lə­ri­nin bir ne­çə də­fə aşa­ğı düş­dü­yü bir şə­ra­it­də əl­də edi­lib. Bu ilin bi­rin­ci rü­bün­də biz val­yu­ta eh­ti­yat­la­rı­mı­zı bir mil­yard dol­lar ar­tı­ra bil­miş­dik­sə, son üç ay­da onun əla­və ola­raq da­ha iki mil­yard dol­lar ar­tı­mı­na na­il ol­mu­şuq.

İq­ti­sa­diy­ya­tın in­ki­şa­fı­nı xa­rak­te­ri­zə edən bir baş­qa gös­tə­ri­ci id­xa­lın azal­ma­sı və ix­ra­cın art­ma­sı­dır. Bu­ra­da söh­bət tə­bii ki, qey­ri-neft sek­to­run­dan ge­dir. Bu sa­hə­də ötən al­tı ay­da han­sı uğur­lar qa­za­nı­lıb? Bu uğur­lar öl­kə Pre­zi­den­ti­nin mü­şa­vi­rə­də səs­lən­dir­di­yi fakt­lar­da kon­kret əks olu­nub: "Bu ilin al­tı ayın­da ix­rac 36 fa­iz ar­tıb. Bu­ra­da da ən önəm­li­si qey­ri-neft ix­ra­cı­dır. Qey­ri-neft ix­ra­cı al­tı ay­da 27 fa­iz ar­tıb. Bax, bu­dur gör­dü­yü­müz iş­lə­rin nə­ti­cə­lə­ri. Bu­nun­la bə­ra­bər, id­xal 15 fa­iz aza­lıb". İd­xa­lın azal­ma­sı o de­mək­dir ki, biz ar­tıq yer­li is­teh­sa­lın ar­tı­rıl­ma­sı he­sa­bı­na da­xi­li ba­za­rın zə­ru­ri məh­sul­la­ra tə­lə­ba­tı­nı get­dik­cə da­ha çox ödə­yə bi­li­rik. De­mə­li, bu­nun­la da öl­kə­dən xa­ri­ci val­yu­ta axı­nı­nı azalt­mış olu­ruq. Qey­ri-neft sek­to­run­dan ix­ra­cın get­dik­cə art­ma­sı hö­ku­mə­tin son il­lər ər­zin­də bu sa­hə­nin sü­rət­li in­ki­şa­fı­nı tə­min edə­cək qə­rar­la­rı­nın uğur­la ic­ra edil­mə­si əsa­sın­da müm­kün ola bil­di.

Öl­kə Pre­zi­den­ti re­al sek­tor­dan ix­ra­cın və­ziy­yə­tin­dən bəhs edər­kən ki­fa­yət qə­dər ma­raq­lı olan fakt­lar sa­da­la­dı: "Mən bu­ra­da da bə­zi rə­qəm­lə­ri səs­lən­dir­mək is­tə­yi­rəm: bu il po­mi­dor ix­ra­cı 55 fa­iz, kar­tof 63 fa­iz, so­ğan 1100 fa­iz, pam­bıq 154 fa­iz, pam­bıq li­fi 650 fa­iz, süd məh­sul­la­rı təq­ri­bən 400 fa­iz, mey­və və tə­rə­vəz ema­lı məh­sul­la­rı 54 fa­iz, emal olun­ma­mış də­ri 38 fa­iz, spirt­li və spirt­siz iç­ki­lər 16 fa­iz, o cüm­lə­dən şə­rab 13 fa­iz, al­ma təx­mi­nən 200 fa­iz, xur­ma 14 fa­iz, nar 106 fa­iz, çay 50 fa­iz, şo­ko­lad 50 fa­iz, tü­tün mə­mu­lat­la­rı 5 fa­iz, bit­ki-hey­van mən­şə­li yağ­lar 7 fa­iz ar­tıb. Bax, bun­lar gö­rü­lən iş­lə­rin nə­ti­cə­si­dir. Sə­na­ye məh­sul­la­rı­nın ix­ra­cı: qı­zıl 64 fa­iz, elek­trik ener­ji­si 300 fa­iz, - biz in­di elek­trik ener­ji­si­ni sa­tı­rıq və bi­rin­ci al­tı ay­da 25 mil­yon dol­lar də­yə­rin­də sat­mı­şıq. Nə­yə gö­rə? Çün­ki biz xət­lə­ri tik­dik, bir­ləş­dir­dik, bü­tün qon­şu öl­kə­lər­lə bi­zim yük­sək gər­gin­lik­li xət­lə­ri­miz var və ix­rac edi­rik, - alü­mi­ni­um 30 fa­iz, plas­tik mə­mu­lat­lar 22 fa­iz, ava­dan­lıq­lar, me­xa­ni­ki qur­ğu­lar 50 fa­iz, mis 67 fa­iz, mis-fi­liz kon­sen­trat­lar 100 fa­iz, qat­ran yağ­la­rı 56 fa­iz, ben­to­nit gi­li 255 fa­iz, to­xu­cu­luq mə­mu­lat­la­rı 73 fa­iz, daş, gips, se­ment 3000 fa­iz, kim­ya sə­na­ye­si məh­sul­la­rı 8 fa­iz, qur­ğu­şun 123 fa­iz ar­tıb". Bu rə­qəm­lər di­na­mik in­ki­şa­fın re­al nə­ti­cə­lə­ri­ni özün­də əks et­di­rir.

He­sa­bat döv­rün­də id­xa­lın bu şə­kil­də azal­ma­sı və ix­ra­cın be­lə kəs­kin art­ma­sı öl­kə iq­ti­sa­diy­ya­tın­da sa­bit­li­yin tə­min edil­di­yi­nin əsas gös­tə­ri­ci­si­dir. Ey­ni za­man­da, bu onu da de­mə­yə əsas ve­rir ki, biz ar­tıq id­xal üçün xərc­lə­di­yi­miz val­yu­ta və­sa­it­lə­ri­nin azal­ma­sı­na na­il ola bil­mi­şik. Ti­ca­rət döv­riy­yə­si­nin 2 mil­yard dol­lar sə­viy­yə­sin­də müs­bət sal­do­ya ma­lik ol­ma­sı və val­yu­ta eh­ti­yat­la­rı­mı­zın 3 mil­yard dol­la­ra qə­dər art­ma­sı iq­ti­sa­diy­yat­da baş ve­rən müs­bət də­yi­şik­lik­lə­rin kon­kret nə­ti­cə­si­dir.

Bü­tün bu gös­tə­ri­ci­lər Azər­bay­can hö­ku­mə­ti­nin apar­dı­ğı is­la­hat­la­rın nə qə­dər düz­gün və sə­mə­rə­li ol­du­ğu­nu bir da­ha təs­diq­lə­yir. Bu nə­ti­cə­lər gös­tə­rir ki, Azər­bay­can iq­ti­sa­diy­ya­tı bü­tün sa­hə­lər üz­rə çox sü­rət­li in­ki­şaf mər­hə­lə­si­nə ad­la­yıb.

Bu gün dün­ya­da ic­ti­mai-si­ya­si sa­bit­li­yin nü­mu­nə­si­nə çev­ri­lən Azər­bay­ca­na xa­ri­ci in­ves­ti­si­ya­la­rın axı­nı da­ha da ar­tıb. Bu mə­sə­lə­yə mü­na­si­bət bil­di­rən cə­nab Pre­zi­dent İl­ham Əli­yev çox haq­lı ola­raq və­ziy­yə­ti be­lə qiy­mət­lən­dir­di: "Bu ilin al­tı ayın­da öl­kə iq­ti­sa­diy­ya­tı­na 5 mil­yard dol­lar sər­ma­yə qo­yu­lub. Bu gün sər­ma­yə qo­yu­lu­şu de­mək olar ki, bü­tün öl­kə­lər­də aza­lır. Çün­ki ma­liy­yə sı­xın­tı­la­rı, prob­lem­lər var. Am­ma Azər­bay­ca­na sər­ma­yə qo­yu­lur və bu sər­ma­yə­nin bö­yük his­sə­si xa­ri­ci sər­ma­yə­dir. Yə­ni xa­ri­ci in­ves­tor­lar üçün Azər­bay­can çox cəl­be­di­ci öl­kə­dir. Nə­yə gö­rə? Tək­cə ona gö­rə yox ki, biz­də yax­şı in­ves­ti­si­ya iq­li­mi var. Ona gö­rə ki, Azər­bay­can bu gün sa­bit­lik mə­ka­nı­dır və in­ves­tor­lar an­caq sa­bit olan yer­lə­rə sər­ma­yə qo­yur­lar". Bə­li, bu bö­yük bir hə­qi­qət­dir ki, bu gün dün­ya­da sa­bit olan öl­kə­lə­rin sa­yı kəs­kin aza­lır, Azər­bay­can isə get­dik­cə bu sa­bit­li­yin da­ha ba­riz nü­mu­nə­si­nə çev­ri­lir.

Ar­tıq bir ne­çə il­dir Azər­bay­can hö­ku­mə­ti öl­kə­də qey­ri-neft sə­na­ye­si­nin in­ki­şa­fı is­ti­qa­mə­tin­də çox cid­di la­yi­hə­lə­rin re­al­laş­dı­rıl­ma­sı­na start ve­rib. Neft-kim­ya sə­na­ye­si məh­sul­la­rı­nın is­teh­sa­lı­nın və ix­ra­cı­nın əsas­lı şə­kil­də ge­niş­lən­di­ril­mə­si­ni nə­zər­də tu­tan bu la­yi­hə­lər ya­xın gə­lə­cək­də öl­kə­yə da­ha çox val­yu­ta axı­nı­nı tə­min edə­cək. Aq­rar sek­tor­da stra­te­ji xam­mal olan pam­bı­ğın, ba­ra­ma­nın, tü­tü­nün və di­gər məh­sul­la­rın is­teh­sa­lı­nı də­fə­lər­lə ar­tır­ma­ğı hə­dəf­lə­yən proq­ram­lar isə, öz növ­bə­sin­də, bu məh­sul­la­rın xa­ri­cə yal­nız xam­mal şək­lin­də sa­tı­şı­nı nə­zər­də tut­mur. Bu­ra­da sö­bət pam­bı­ğın, ba­ra­ma­nın, tü­tü­nün və di­gər məh­sul­la­rın öl­kə da­xi­lin­də emal edil­mə­si he­sa­bı­na id­xa­la olan tə­lə­ba­tı əsas­lı şə­kil­də azalt­maq­dan və hə­min məh­sul­la­rın ix­ra­cı yo­lu ilə öl­kə­nin val­yu­ta gə­lir­lə­ri­ni ki­fa­yət qə­dər ar­tır­maq­dan ge­dir.

Öl­kə iq­ti­sa­diy­ya­tı­nın qar­şı­sın­da du­ran və­zi­fə­lər onun növ­bə­ti dövr­də də ey­ni qay­da­da in­ki­şa­fı­nı nə­zər­də tu­ta­caq. Yə­ni qey­ri-neft sek­to­ru­nun in­ki­şa­fı əsas prio­ri­tet ola­raq qa­la­caq. Bu gün bir ne­çə il ön­cə öl­kə Pre­zi­den­ti­nin proq­ram ki­mi təq­dim et­di­yi la­yi­hə­lər ar­tıq re­al­la­şır. Xü­su­si­lə sə­na­ye park­la­rı­nın ya­ra­dıl­ma­sı sa­hə­sin­də iş­lər uğur­la ge­dir. Sum­qa­yıt Sə­na­ye park­la­rın­da re­zi­dent­lə­rin sa­yı, in­ves­ti­si­ya­la­rın həc­mi ar­tır, di­gər böl­gə­lə­ri­miz­də də bö­yük sə­na­ye komp­leks­lə­ri ya­ra­dı­lır. Min­gə­çe­vir Sə­na­ye Par­kın­da 9 za­vod ti­ki­lə­cək və bu za­vod­la­rın fəa­liy­yə­ti nə­ti­cə­sin­də 5 min­dən çox iş ye­ri ya­ra­dı­la­caq, Ba­la­xa­nı Par­kın­da 5 za­vod fəa­liy­yə­tə ha­zır­dır, Neft­ça­la Sə­na­ye Zo­na­sın­da ya­xın vaxt­lar­da iki mü­əs­si­sə fəa­liy­yə­tə baş­la­ya­caq, Pi­ral­la­hı ada­sın­da iki dər­man za­vo­du­nun tə­mə­li qo­yu­lub. 

Bu il ti­kin­ti sek­to­ru­nun sü­rət­li in­ki­şa­fı­nı tə­min edə­cək ad­dım­la­rın proq­noz­laş­dı­rıl­ma­sı isə tək­cə bu sek­to­run can­lan­ma­sı de­mək de­yil. Pa­ra­lel ola­raq ti­kin­ti ma­te­ri­al­la­rı sə­na­ye­si­nin in­ki­şa­fı vü­sət alıb. Bü­tün bun­lar min­lər­lə ye­ni iş ye­ri­nin açıl­ma­sı­na tə­kan ve­rir və öl­kə­nin ti­kin­ti sek­to­ru­nun eh­ti­ya­cı olan məh­sul­la­rın is­teh­sa­lı­nı ar­tı­rır.

Mü­şa­vi­rə­də cə­nab Pre­zi­dent aq­rar sek­to­run in­ki­şa­fı ilə bağ­lı mə­sə­lə­lə­rə ət­raf­lı to­xu­na­raq bu il kənd tə­sər­rü­fa­tı məh­sul­la­rı­nın ix­ra­cı­nın ötən il­lə mü­qa­yi­sə­də iki də­fə ar­tı­rıl­ma­sı­nın va­cib­li­yi­ni vur­ğu­la­dı. Aq­rar sek­to­run sü­rət­li in­ki­şa­fı­nı tə­min edə­cək bü­tün zə­ru­ri təd­bir­lə­ri gö­rən döv­lə­ti­mi­zin haq­lı ola­raq bu sa­hə­dən göz­lən­ti­lə­ri ki­fa­yət qə­dər bö­yük­dür. Biz iki il ər­zin­də stra­te­ji məh­sul­la­rın - pam­bı­ğın, ba­ra­ma­nın, tü­tü­nün, fın­dı­ğın və s. is­teh­sa­lı­nı ki­fa­yət qə­dər bö­yük sü­rət­lə ar­tı­ra bil­mi­şik. Əgər 2015-ci il­də cə­mi 18 min hek­tar­da pam­bıq əkil­miş­di­sə, 2016-cı il­də bu rə­qəm 51 min hek­ta­ra ça­tıb və ca­ri il­də 136 min hek­tar sa­hə­də pam­bıq əki­lib. Əgər 2015-ci il­də 35 min ton, ke­çən il isə təx­mi­nən 90 min to­na ya­xın pam­bıq tə­da­rük edi­lib­sə, ca­ri il­də bu rə­qə­min 270 min to­na çat­dı­rı­la­ca­ğı göz­lə­ni­lən­dir.

İki il ər­zin­də ba­ra­ma is­teh­sa­lı­nı 200 ki­loq­ram­dan 350 də­fə ar­tı­ra­raq 70 to­na çat­dı­ra bil­mi­şik­sə və tez­lik­lə bu məh­su­lun is­teh­sa­lı­nı 1300 to­na qal­dır­maq is­tə­yi­rik­sə, bu ar­tıq aq­rar sek­tor­da ge­dən in­qi­la­bi bir dö­nü­şün gös­tə­ri­ci­si­dir. Döv­lət he­sa­bı­na bir mil­yon yed­di yüz min tut ağa­cı­nın alı­nıb ba­ra­ma tə­da­rük edən kənd adam­la­rı­na hə­diy­yə edil­mə­si isə döv­lə­tin aq­rar sek­tor­da ça­lı­şan və­tən­daş­la­ra bir­ba­şa yar­dı­mı de­mək­dir. Aq­rar sek­tor­da ey­ni uğur­la üzüm­çü­lü­yün, tü­tün­çü­lü­yün, ta­xıl­çı­lı­ğın, hey­van­dar­lı­ğın in­ki­şaf pers­pek­tiv­lə­ri nə­zər­də tu­tu­lur. Ye­ni fın­dıq, xur­ma, ba­dam, zey­tun bağ­la­rı­nın sa­lın­ma­sı, on­la­rın coğ­ra­fi­ya­sı­nın ge­niş­lən­di­ril­mə­si isə bi­zə nə­in­ki da­xi­li ba­za­rın bu məh­sul­la­ra olan eh­ti­ya­cı­nı ödə­mə­yə im­kan ve­rə­cək, həm də on­la­rın ix­ra­cın­dan ki­fa­yət qə­dər val­yu­ta gə­lir­lə­ri əl­də edə bi­lə­cə­yik.

Bir söz­lə, dün­ya­da baş ve­rən iq­ti­sa­di tə­nəz­zü­lün öl­kə­miz­dən də yan keç­mə­di­yi bir dö­nəm­də biz ca­ri ilin bi­rin­ci ya­rı­sın­da nə­in­ki bu ge­ri­lə­mə­ni ara­dan qal­dır­dıq, hət­ta ar­tı­ma da na­il ola bil­dik. Biz ar­tıq ca­ri ili çə­kin­mə­dən iq­ti­sa­di in­ki­şa­fı­mız­da ye­ni mər­hə­lə­nin baş­lan­ğıc ili ki­mi də­yər­lən­di­rə bi­lə­rik. Bu il öl­kə iq­ti­sa­diy­ya­tı­nın qey­ri-neft sek­to­run­da cid­di də­yi­şik­lik­lə­rin baş ve­rə­cə­yi heç kim­də şüb­hə do­ğur­mur. Ötən üç ay ər­zin­də re­al sek­tor­da ix­ra­cın həc­mi­nin be­lə kəs­kin art­ma­sı­nı hö­ku­mə­tin son il ya­rım ər­zin­də bu sa­hə­nin in­ki­şa­fı is­ti­qa­mə­tin­də at­dı­ğı qə­tiy­yət­li ad­dım­la­rın re­al nə­ti­cə­si ki­mi də­yər­lən­dir­mək la­zım­dır".

Son xəbərlər