20/09/2017 06:07
728 x 90

Bank­la­rın yan­lış kre­dit si­ya­sə­ti­nin fə­sad­la­rı get­dik­cə ar­tır...

img

Bu gün hö­ku­mə­tin diq­qət mər­kə­zin­də yer alan əsas mə­qam­lar­dan bi­ri də bank sek­to­ru­nun sağ­lam­laş­dı­rıl­ma­sı, sö­zü­ge­dən ma­liy­yə qu­rum­la­rı­nın öl­kə iq­ti­sa­diy­ya­tın­da ro­lu­nun yük­səl­dil­mə­si­dir. Am­ma gö­rü­nən odur ki, ək­sər bank­lar on­la­ra gös­tə­ri­lən diq­qə­ti hə­lə də la­zı­mın­ca də­yər­lən­di­rə bil­mir.

Elə bun­dan irə­li gə­lir ki, bank sek­to­run­da bu gün is­teh­lak­çı­la­ra kre­dit­lər hə­lə də yük­sək fa­iz­lər­lə təq­dim olu­nur. Be­lə du­rum­da və­tən­daş­la­rın bank sek­to­run­dan ya­rar­lan­maq im­kan­la­rı bir qə­dər də azal­mış olur. Hal­bu­ki, yük­sək fa­iz­lər­lə kre­dit tək­li­fi bank­la­rın özü­nə də cid­di zə­rər­dir. Əv­və­la, bu on­la­rın kre­dit­lər va­si­tə­si­lə gə­lir­lə­ri­nin azal­ma­sı­na rə­vac ve­rir. Di­gər tə­rəf­dən, bu hal bank­lar­da prob­lem­li kre­dit­lə­rin miq­da­rı­nı ar­tı­rır.

Ye­ri gəl­miş­kən qeyd edək ki, öl­kə­də ödə­mə vax­tı keç­miş kre­dit­lə­rin ümu­mi həc­mi 2017-ci il iyu­nun 1-nə 1 mil­yard 740 mil­yon ma­nat təş­kil edib. Bu, əv­vəl­ki ay­la mü­qa­yi­sə­də 145,8 mil­yon ma­nat və ya­xud 9,15% çox­dur. Son bir il­də isə vax­tı keç­miş kre­dit­lər 225,6 mil­yon ma­nat və ya­xud 14,9% ar­tıb. Qeyd edək ki, bu il iyu­nun 1-nə prob­lem­li kre­dit­lər ümu­mi kre­dit port­fe­li­nin 11,76%-ni təş­kil edib. Bu nis­bət əv­vəl­ki ay­da 10,32%, 2016-ci ilin ana­lo­ji döv­rün­də isə 8,32% olub. Be­lə­lik­lə, səs­lə­nən fi­kir­lər­dən də ay­dın gö­rü­nür ki, prob­lem­li kre­dit­lə­rin miq­da­rı ge­də­rək ar­tır. Bu hal ilk növ­bə­də bank­la­rın özü üçün cid­di təh­did ya­ra­dır.

Qeyd edək ki, nef­tin dün­ya ba­zar qiy­mə­ti aşa­ğı düş­mə­yə baş­la­yan­da ümu­mi kre­dit port­fe­li­nin cə­mi 5 fai­zi prob­lem­li kre­dit­lər ka­te­qo­ri­ya­sı­na aid idi. Am­ma ötən dövr­də bu rə­qəm əhə­miy­yət­li də­rə­cə­də ar­tıb. Özü də təd­qi­qat­lar gös­tə­rir ki, prob­lem­li kre­dit­lə­rin xey­li his­sə­si ar­tıq "ümid­siz kre­dit­lər­dir". Yə­ni on­la­rın ge­ri qay­ta­rıl­ma­sı prak­tik ola­raq müm­kün de­yil. İn­di­lik­də ya­ran­mış və­ziy­yət­də bank­lar kre­dit ve­ril­mə­si pro­se­si­ni xey­li sərt­ləş­di­rib. Be­lə və­ziy­yət bank­lar­dan kre­dit gö­tü­rən­lə­rin də sa­yı­nın kəs­kin şə­kil­də azal­ma­sı­na gə­ti­rib çı­xa­rıb. Am­ma bank­la­rın əv­vəl yol ver­di­yi səhv­lər və elə əv­vəl­lər ver­dik­lə­ri kre­dit­lər üz­rə ödə­mə­lər­də mey­da­na çı­xan prob­lem­lər ödə­mə müd­də­ti ke­çən kre­dit­lə­rin miq­da­rın­da ar­tı­ma sə­bəb olur. Be­lə və­ziy­yət isə bank sek­to­ru və be­lə­lik­lə, öl­kə iq­ti­sa­diy­ya­tı üçün təh­did­lər ya­ra­dır. Elə bu sə­bəb­dən­dir ki, mə­sə­lə hö­ku­mə­tin xü­su­si diq­qət mər­kə­zin­də­dir. Be­lə ki, "Azər­bay­can Res­pub­li­ka­sın­da ma­liy­yə xid­mət­lə­ri­nin in­ki­şa­fı­na da­ir Stra­te­ji Yol Xə­ri­tə­si"nə əsa­sən, öl­kə­də prob­lem­li kre­dit­lər­lə bağ­lı hər bir bank üz­rə təd­bir­lər pla­nı­nın ha­zır­lan­ma­sı hə­ya­ta ke­çi­ri­lir. Ma­liy­yə Ba­zar­la­rı­na Nə­za­rət Pa­la­ta­sı (MBNP) hər bir bank üz­rə prob­lem­li kre­dit­lə­rin ka­pi­tal­laş­dı­rıl­ma­sı ilə bağ­lı təd­bir­lər pla­nı ha­zır­lan­ma­sı­nı diq­qət mər­kə­zin­də sax­la­yır. Plan mü­əy­yən edi­lər­kən po­ten­si­al ka­pi­tal mən­bə­lə­ri, qey­ri-iş­lək ak­tiv­lə­rin sağ­lam­laş­dı­rıl­ma­sı, bank­la­rın kon­so­li­da­si­ya­sı və di­gər im­kan­lar təh­lil edi­lir. Am­ma he­sab edi­lir ki, prob­le­min həl­li üçün bank sek­to­ru da üzə­ri­nə dü­şən iş­lə­rin uğur­la hə­ya­ta ke­çi­ril­mə­si­ni diq­qət mər­kə­zin­də sax­la­ma­lı­dır.

Yu­xa­rı­da qeyd olun­du­ğu ki­mi, prob­lem­li kre­dit­lə­rin həc­mi­nin art­ma­sın­da bank­la­rın mə­su­liy­yə­ti heç də az de­yil. Be­lə ki, bank­lar əv­vəl­lər mü­ra­ci­ət edən şəx­sin ödə­mə qa­bi­liy­yə­ti­ni yox­la­ma­dan və­tən­daş­la­ra kre­dit ve­ril­mə­si­ni hə­ya­ta ke­çi­rib. Bu ba­xım­dan hə­min kre­dit­lə­rin bir qis­mi ge­ri qa­yıt­ma­yıb. Di­gər tə­rəf­dən kre­dit­lə­rin ve­ril­mə­si ilə bağ­lı ümu­mi sis­tem elek­tron­laş­dı­rı­lıb. Hər bir kom­mer­si­ya ban­kı hə­min sis­te­mə da­xil ola­raq, ora­da olan mə­lu­mat əsa­sın­da kre­dit ver­mək ba­rə­də qə­rar qə­bul edir. Tə­əs­süf ki, kom­mer­si­ya bank­la­rın­da bu prin­sip­lər göz­lə­nil­mə­di­yi üçün kre­di­tin qay­ta­rıl­ma­sı ilə bağ­lı çə­tin­lik və prob­lem ya­ra­nıb. Hət­ta bə­zi bank­lar tə­rə­fin­dən ödə­mə qa­bi­liy­yə­ti ol­ma­yan və­tən­daş­la­ra be­lə kre­dit ve­ri­lib. Bü­tün bun­lar ödə­mə müd­də­ti ke­çən kre­dit­lə­rin miq­da­rı­nın art­ma­sın­da az rol oy­na­ma­yıb. Am­ma kre­dit­lə­rin ve­ril­mə­si qay­da­la­rı da sərt­ləş­di­ri­lik­dən son­ra ye­nə prob­lem­li kre­dit­lə­rin miq­da­rın­da ar­tım qey­də alı­nıb. Bu isə hə­lə də bank­la­rın kre­dit ve­ri­li­şin­də yan­lış­lıq­la­ra yol ver­di­yi­ni qa­ba­rıq su­rət­də nü­ma­yiş et­di­rir. İn­di he­sab edi­lir ki, bank­la­rın yol ver­di­yi səhv­lə­rin ara­dan qal­dı­rıl­ma­sı üçün on­la­ra qar­şı in­zi­ba­ti təd­bir­lər güc­lən­di­ril­mə­li­dir. Ey­ni za­man­da bank­la­rın kre­dit si­ya­sə­ti­nin ye­ni­lən­mə­si də ol­duq­ca va­cib­dir. Əks hal­da prob­lem­li kre­dit­lə­rin miq­da­rı art­maq­da da­vam edə­cək. Be­lə və­ziy­yət isə son nə­ti­cə­də öl­kə iq­ti­sa­diy­ya­tı üçün də mü­əy­yən təh­did ya­ra­dır.

Ta­hir TA­ĞI­YEV

Son xəbərlər