24/07/2017 02:42
728 x 90

Həm Çin, həm də Av­ro­pa mən­tə­qə qis­min­də Azər­bay­ca­nı se­çir

img

Bu gün dün­ya­da hə­lə də da­vam edən iq­ti­sa­di böh­ra­nın tə­sir­lə­rin­dən xi­las ol­maq üçün müx­tə­lif döv­lət­lər fərq­li üsul­la­ra əl atır. Bun­lar­dan bi­ri də öl­kə əra­zi­si­lə yük­da­şım­la­rın həc­mi­nin ar­tı­rıl­ma­sı­dır. Ar­tıq qeyd edi­lən is­ti­qa­mət­də dün­ya öl­kə­lə­ri ara­sın­da ye­ni bir sərt rə­qa­bə­tin baş­lan­ma­sı da mü­şa­hi­də olu­nur.

Ay­dın­dır ki, bu rə­qa­bət­dən yük­da­şı­ma­lar üçün da­ha sər­fə­li şərt­lər tək­lif edən, həm­çi­nin coğ­ra­fi möv­qe­yi da­ha məq­bul olan­lar qa­lib çı­xa­caq. Bu xü­sus­da Azər­bay­can in­di adı ön plan­da çə­ki­lən öl­kə­lər sı­ra­sın­da yer alır. Mə­sə­lən, he­sab olu­nur ki, "Ye­ni İpək Yo­lu" la­yi­hə­si­nin re­al­laş­ma­sın­da Azər­bay­can əsas iş­ti­rak­çı­lar­dan ola­caq. Qeyd edək ki, "Ye­ni İpək Yo­lu" la­yi­hə­si­nin tə­şəb­büs­ka­rı Çin ol­sa da, in­di Av­ro­pa­nın onun re­al­laş­ma­sın­da ma­ra­ğı heç də Pe­ki­nin is­tə­yin­dən az de­yil. Mə­sə­lə bu­ra­sın­da­dır ki, Av­ro­pa İt­ti­fa­qı­nın bö­yük döv­lət­lə­ri Çin is­ti­qa­mə­tin­də ti­ca­rə­tin həc­mi­ni sü­rət­lə ar­tır­maq fik­rin­də­dir. Xa­tır­la­daq ki, bu mə­sə­lə "Bir kə­mər - bir yol" Pe­kin Sam­mi­tin­də əsas mü­za­ki­rə möv­zu­la­rın­dan bi­ri olub. İn­di­lik­də sö­zü­ge­dən yo­lun ke­çə bi­lə­cə­yi mü­əy­yən əra­zi­lər möv­cud­dur. La­kin on­lar­dan ən sər­fə­li­si Azər­bay­can üzə­rin­dən ke­çən ta­ri­xi yol­dur. Bu­nu Ru­si­ya Elm­lər Aka­de­mi­ya­sı Uzaq Şərq İns­ti­tu­tu­nun di­rek­to­ru, Ru­si­ya Bey­nəl­xalq Mə­sə­lə­lər Şu­ra­sı­nın üz­vü Ser­gey Luz­ya­nin də təs­diq edir. O qeyd edir ki, "İpək Yo­lu iq­ti­sa­di kə­mə­ri" la­yi­hə­si­nin Azər­bay­can­dan ke­çən bey­nəl­xalq nəq­liy­yat dəh­li­zi mar­şru­tu da­ha pers­pek­tiv­li və bü­tün al­tı əsas dəh­liz ara­sın­da ən klas­si­ki­dir. Luz­ya­nin ilk növ­bə­də Xə­zər də­ni­zin­dən, Azər­bay­can, Gür­cüs­tan və Tür­ki­yə­dən ke­çən mar­şru­tun proq­noz­laş­dı­rı­lan, təh­lü­kə­siz ol­du­ğu­nu vur­ğu­la­yıb: "Da­ha çox öl­kə­ni əha­tə edən bu dəh­liz di­gər­lə­ri ilə mü­qa­yi­sə­də ən pers­pek­tiv­li­si­dir. Klas­sik İpək Yo­lu nöq­te­yi-nə­zə­rin­dən bu yol 2-3 min il bun­dan əv­vəl­ki, yə­ni Or­ta Asi­ya­dan, Xə­zər və Qaf­qaz­dan Ara­lıq də­ni­zi öl­kə­lə­ri­nə ke­çən mar­şru­tun tək­ra­rı ola­caq. Bu elə əsl ta­ri­xi İpək Yo­lu­dur və ha­zır­da onu prak­tik ola­raq bü­tün mən­tə­qə­lər­də bər­pa edir­lər". Eks­pert qeyd edir ki, in­fras­truk­tur mü­rək­kəb­li­yi­nə bax­ma­ya­raq, Azər­bay­can­dan ke­çən mar­şrut da­ha çox iq­ti­sa­di po­ten­sia­la ma­lik­dir: "Ay­dın­dır ki, azı 7-8 döv­lə­ti, o cüm­lə­dən Mər­kə­zi Asi­ya re­gio­nu­nu və Xə­zər höv­zə­si­ni bir­ləş­dir­mək la­zım gə­lə­cək, la­kin tran­zit, əm­təə mü­ba­di­lə­si və ka­pi­tal ba­xı­mın­dan bu mar­şrut çox pers­pek­tiv­li­dir. Çin hə­mi­şə in­ki­şaf et­mək­də olan dün­ya­nın li­de­ri ki­mi çı­xış edib və o, bu la­yi­hə­nin in­ki­şa­fı­na bö­yük in­ves­ti­si­ya­lar ya­tı­ra bi­lər. Çi­nin iki ban­kı­na ar­tıq 23,1 mil­yard dol­lar həc­min­də proq­ram tək­lif edi­lib. Bu və­sa­it lo­gis­ti­ka­ya, qov­şaq­la­rın və an­bar­la­rın ya­ra­dıl­ma­sı­na, bir­gə is­teh­sal­la­rın təş­ki­li­nə sərf olu­na­caq".

Bu­ra­da bir mə­qa­mı da qeyd edək ki, Azər­bay­can üzə­rin­dən da­şı­nan yük­lə­rin həj­mi­nin ar­tı­rıl­ma­sı üçün öl­kə əra­zi­sin­də bü­tün zə­ru­ri iş­lər gö­rü­lüb və gö­rül­mək­də­dir. Be­lə ki, Bey­nəl­xalq Də­niz Ti­ca­rət Li­ma­nı Komp­lek­si­nin bi­rin­ci mər­hə­lə­si is­ti­fa­də­yə ve­ri­lib, Komp­lek­sin ikin­ci mər­hə­lə­si üz­rə iş­lər da­vam et­di­ri­lir. Ən müa­sir tex­no­lo­gi­ya­la­ra əsas­la­nan Gə­mi­qa­yır­ma Za­vo­du ti­ki­lib və ha­zır­da uğur­la fəa­liy­yət gös­tə­rir, iri gə­mi­çi­lik in­ki­şaf et­di­ri­lir. Bu­nun­la ya­na­şı, çox­say­lı di­gər in­fras­truk­tur la­yi­hə­lə­ri hə­ya­ta ke­çi­ri­lib, av­to­mo­bil və də­mir yol­la­rı, bey­nəl­xalq ha­va li­man­la­rı ti­ki­lib və ya ye­ni­dən qu­ru­lub. Bö­yük əhə­miy­yə­ti­nə gö­rə "Də­mir İpək yo­lu" ad­lan­dı­rı­lan Ba­kı-Tif­lis-Qars də­mir yo­lu­nun ti­kin­ti­si tə­rəf­daş­lar­la bir­lik­də uğur­la ic­ra olu­nur. Bu la­yi­hə­nin re­al­laş­ma­sı Asi­ya və Av­ro­pa də­mir yol­la­rı­nın in­teq­ra­si­ya­sı­na öz töh­fə­si­ni ve­rə­cək və Çin­dən Av­ro­pa­ya da­şı­ma­lar qı­sa müd­dət­də müm­kün ola­caq.  Tür­ki­yə pre­zi­den­ti Rə­cəb Tay­yib Ər­do­ğan da bil­di­rir ki, Ba­kı-Tif­lis-Qars də­mir yo­lu la­yi­hə­si ya­xın bir ne­çə ay­da fəa­liy­yə­tə baş­la­ya­caq və bu­nun­la da İpək yo­lu­nun mü­hüm bir his­sə­si ta­mam­lan­mış ola­caq.

Mü­tə­xəs­sis­lər isə bil­di­rir ki, Ba­kı-Tif­lis-Qars də­mir­yo­lu la­yi­hə­si Çin­dən baş­la­yan ti­ca­rət yo­lun­da mü­hüm mən­tə­qə  funk­si­ya­sı­nı ye­ri­nə ye­ti­rə­cək. Hə­min mar­şrut­la Tür­ki­yə­yə qı­sa müd­dət­də çat­dı­rı­la­caq yük­lər Av­ro­pa­nın is­tə­ni­lən nöq­tə­si­nə zə­rər­siz da­şı­na bi­lə­cək. Bu­na gö­rə də Ba­kı-Tif­lis-Qars də­mir­yo­lu xət­ti­nin is­ti­fa­də­yə ve­ril­mə­si­nə "Ye­ni İpək Yo­lu" proq­ra­mı kon­teks­tin­də cid­di ma­raq gös­tə­ri­lir. Bu mar­şrut həm də Ru­si­ya­dan yan keç­mək­lə da­ha sə­mə­rə­li nəq­liy­yat dəh­li­zi­ni ya­rat­maq məq­sə­di­nə xid­mət edə bi­lir. Ru­si­ya­nın al­ter­na­tiv ola­raq tək­lif et­di­yi Trans­si­bir mar­şru­tu isə in­di həm vaxt uzun­lu­ğu­na, həm də Qərb­lə ya­şa­nan iq­ti­sa­di sa­va­şa gö­rə o qə­dər sə­mə­rə­li sa­yıl­mır. Məhz bu sə­bəb­dən "Ye­ni İpək Yo­lu" la­yi­hə­si­nə ma­raq ar­tır və onun re­al­laş­ma­sın­da əsas öl­kə­lər­dən bi­ri qis­min­də də Azər­bay­can çı­xış edir.

Ta­hir TA­ĞI­YEV

Son xəbərlər