18/01/2017 14:00
728 x 90

ABŞ dol­la­rın uçot də­rə­cə­si­ni vaxt eti­ba­ri­lə üç də­fə ar­tı­ra bi­lər

img

Dün­ya ma­liy­yə ba­zar­la­rın­da baş ve­rən­lər qlo­bal ma­liy­yə böh­ra­nı­nın da­ha kəs­kin xa­rak­ter ala bi­lə­cə­yi­ni is­tis­na et­mir. Bu hal həm də dün­ya­nın əsas val­yu­ta­la­rı­nın məznnə­si­nə cid­di su­rət­də tə­sir gös­tə­rir. Qeyd olu­nan fon­da Bey­nəl­xalq Ma­liy­yə İnsti­tu­tu diq­qə­ti ona yö­nəl­dir ki, tək­cə ötən ilin 3 rü­bü ər­zin­də dün­ya öl­kə­lə­ri­nin ümu­mi bor­cu 11 tril­yon dol­lar ar­tıb.

Təş­ki­lat ke­çən il dün­ya öl­kə­lə­ri­nin ümu­mi bor­cu­nun re­kord sə­viy­yə­yə - 217 tril­yon dol­la­ra çat­dı­ğı­nı bil­di­rib. He­sa­ba­ta əsa­sən, dün­ya öl­kə­lə­ri­nin bor­cu­nun il­lik təx­mi­nən 15-16 tril­yon dol­lar artdı­ğı bir mə­qam­da dün­ya­nın ümu­mi da­xi­li məh­su­lun­da ar­tım cə­mi 2,2 tril­yon dol­lar olur: "Baş­qa söz­lə de­sək, ye­ni borcda­kı hər dol­la­ra qar­şı dün­ya iq­ti­sa­diy­ya­tı yal­nız 15 sent ye­ni ümu­mi da­xi­li məh­sul is­teh­sal edir. Möv­cud olan risqlər, zə­if iq­ti­sa­di ar­tım, cü­zi kor­po­ra­tiv gə­lir dol­la­rın kur­su­nun və fa­iz də­rə­cə­lə­ri­nin ar­tı­mı­na şə­ra­it ya­ra­dır. Ha­zır­da dün­ya­da olan bor­cun dörddə üç his­sə­si dol­lar­la­dır". Di­gər ma­liy­yə qu­rum­la­rı da he­sab edir ki, dol­la­rın mə­zən­nə ar­tı­mı hə­qi­qə­tən də qlo­bal ma­liy­yə böh­ra­nı­nı da­ha da də­rin­ləş­di­rir.

"Goldman Sachs" in­ves­ti­si­ya ban­kı­nın iq­ti­sad­çı­sı Yan Xat­si­us isə dol­lar­la bağ­lı və­ziy­yə­tin da­ha da pis­lə­şə bi­lə­cə­yi­ni is­tis­na et­mir. O vur­ğu­la­yır ki, dol­lar av­ro sə­viy­yə­si­nə­dək yük­sə­lə bi­lər. Xat­si­us he­sab edir ki, ABŞ-ın Fe­de­ral Eh­ti­yat Sis­te­mi (FES) bu il fa­iz də­rə­cə­lə­ri­ni üç də­fə, yə­ni iyun, sentyabr və de­kabrda ar­tı­ra bi­lər. Bun­dan son­ra isə FES-in fa­iz də­rə­cə­lə­ri Av­ro­pa Mər­kə­zi Ban­kı­nın (AMB) fa­iz də­rə­cə­lə­rin­dən əhə­miy­yət­li də­rə­cə­də yük­sək ola­caq: "Bu­ra­da əsas sti­mul val­yu­ta­nın də­yə­ri de­yil, fa­iz də­rə­cə­lə­ri ara­sın­da re­al fərqdir". ABŞ-ın "Ci­tig­ro­up" ma­liy­yə hol­din­qi­nin baş val­yu­ta ana­li­ti­ki Sti­ven Enqlan­der də vur­ğu­la­yır ki, qlo­bal ma­liy­yə ba­za­rı ABŞ dol­la­rı­nın kəs­kin möh­kəm­lən­mə­si ten­den­si­ya­sı ilə üz­lə­şə bi­lər. Onun söz­lə­ri­nə gö­rə, ABŞ-ın ye­ni se­çil­miş pre­zi­den­ti Do­nald Tramp 1980-ci il­dən bə­ri ən ge­niş iq­ti­sa­di sti­mul­laş­dır­ma proq­ra­mı­nın hə­ya­ta ke­çi­ril­mə­si­nə na­il olar­sa, dol­lar qlo­bal val­yu­ta ba­za­rın­da güc­lə­nə­cək. Qeyd edək ki, Tram­pın seç­ki­ön­cə­si kam­pa­ni­ya­sın­da səs­lən­dir­di­yi pre­zi­dent proq­ra­mın­da yal­nız nəq­liy­yat infrastruk­tu­ru­nun in­ki­şa­fı­na 550 mil­yard dol­lar in­ves­ti­si­ya qo­yu­la­ca­ğı bil­di­ri­lib. Enqlan­de­rin fik­rin­cə, Tramp və Konqres ABŞ iq­ti­sa­diy­ya­tı­nın sti­mul­laş­dı­rıl­ma­sı proq­ra­mı­nı hə­ya­ta ke­çi­rə bil­sə, dol­la­rın mə­zən­nə­si av­ro və ye­nə qar­şı 10%-dən çox möh­kəm­lə­nə bi­lər. Nə­ti­cə­də, av­ro dol­lar­la mü­qa­yi­sə­də 90 sen­tə dü­şə, Ya­po­ni­ya­da isə dol­lar 130 ye­nə yük­sə­lə bi­lər: "Tram­pın proq­ra­mı Ro­nald Rey­qan dö­nə­min­dən son­ra ABŞ üçün ən bö­yük fis­kal "şok" ola bi­lər". Bü­tün bun­lar isə, di­gər dün­ya öl­kə­lə­rin­də ol­du­ğu ki­mi, Azər­bay­ca­nın ma­liy­yə ba­zar­la­rı­na da mü­əy­yən tə­sir gös­tər­mək iq­ti­da­rın­da­dır. Am­ma he­sab edi­lir ki, Azər­bay­ca­nın ix­rac et­di­yi məh­su­lun həc­mi­nin get­dik­cə artma­sı fo­nun­da öl­kə­yə da­ha çox dol­lar da­xil ola­caq. Bu isə dol­la­rın ba­ha­laş­ma­sı­nın iq­ti­sa­diy­ya­ta mən­fi tə­sir­lə­ri­ni əhə­miy­yət­li də­rə­cə­də azal­da­caq. Am­ma he­sab edi­lir ki, bu du­rum­da av­ro və qı­zıl­la sax­la­nan val­yu­ta eh­ti­yat­la­rı­na ye­ni­dən bax­maq la­zım gə­lə­cək. Val­yu­ta eh­ti­yat­la­rı­mı­zın təx­mi­nən 30 fa­i­zi­nin av­ro­da sax­lan­dı­ğı­nı nə­zər al­dıq­da, Av­ro­pa pu­lu­nun dol­la­ra nis­bət­də  ucuz­laş­ma­sı Azər­bay­ca­na da tə­sir­siz ötüş­mür. Əsas tə­sir­lər­dən bi­ri ma­na­tın mə­zən­nə­si­nin da­ha da yük­səl­mə­si­dir. Bu da ix­ra­ca tə­sir edir. Çün­ki av­ro­nun mə­zən­nə­si­nin aşa­ğı düş­mə­si Azər­bay­can məh­sul­la­rı­nın Av­ro­pa ba­za­rın­da da­ha ba­ha ol­ma­sı­na sə­bəb olur. Bu da Azər­bay­can məh­sul­la­rı­nın çı­xış im­kan­la­rı­nı məh­dud­laş­dı­rır və öl­kə­mi­zin Av­ro­pa­da rə­qa­bət im­ka­nı­nı xey­li azal­dır. Di­gər tə­rəf­dən av­ro­nun ucuz­laş­ma­sı ma­na­ta təz­yi­qi da­ha da ar­tı­ra­caq. Av­ro ilə yer­ləş­di­ri­lən əma­nət­lər də də­yə­ri­ni iti­rə­cək. Ha­zır­da əma­nət­lə­rin təx­mi­nən 4%-ni av­ro təş­kil edir. Am­ma av­ro­nun ucuz­laş­ma­sı­nın müs­bət tə­si­ri də var. Söh­bət bu­ra­da av­to­mo­bil­lər­dən, mə­i­şət və ofis tex­ni­ka­sın­dan, ge­yim­lər­dən və di­gər id­xal mal­la­rın­dan ge­dir. Bu mə­na­da ki­çik sa­hib­kar­lar, av­ro­zo­na­dan məh­sul və av­to­mo­bil id­xal edən iş adam­la­rı üçün av­ro­nun aşa­ğı düş­mə­si sər­fə­li­dir. Çün­ki av­ro mə­zən­nə­si­nin aşa­ğı düş­mə­si xü­su­sən Al­ma­ni­ya­dan və di­gər av­ro­zo­na öl­kə­lə­rin­dən Azər­bay­ca­na av­to­mo­bil gə­ti­rən iş adam­la­rı­nın da­ha ucuz mal al­ma­sı­na gə­ti­rir. Di­gər tə­rəf­dən av­ro­nun ucuz­laş­ma­sı Av­ro­pa­da da­şın­maz əm­lak ba­za­rı­nın cəl­be­di­ci­li­yi­ni ar­tı­ra­caq. Bu fon­da Azər­bay­can­dan Av­ro­pa­nın da­şın­maz əm­la­kı­na ya­tı­rım ar­ta bi­lər.

Ta­hir TA­ĞI­YEV

Son xəbərlər