24/08/2017 12:30
728 x 90

Ma­na­tın bu il möh­kəm­lə­nə­cə­yi və dol­la­rın ucuz­la­şa­ca­ğı­nın iq­ti­sa­di əsas­la­rı...

img

Öl­kə­nin ma­liy­yə ba­zar­la­rın­da xü­su­si diq­qət­lə göz­lə­ni­lən mə­sə­lə­lər­dən bi­ri də "tam üzən mə­zən­nə"yə ke­çil­mə­si ilə bağ­lı­dır. Xa­tır­la­daq ki, Azər­bay­can iq­ti­sa­diy­ya­tı­nın in­ki­şa­fı ilə bağ­lı ha­zır­la­nan "Stra­te­ji Yol Xə­ri­tə­si"ndə 2017-ci il­də ma­na­tın "tam üzən mə­zən­nə"yə ke­çi­ril­mə­si nə­zər­də tu­tu­lur.

Bun­dan son­ra dol­lar-ma­nat mə­zən­nə­si­nin han­sı is­ti­qa­mət­də də­yi­şə­cə­yi isə biz­nes da­i­rə­lə­ri, elə­cə də cə­miy­yət­də bö­yük səbrsiz­lik­lə göz­lə­nir. Ək­sər ekspertlər bu fi­kir­də­dir ki, dün­ya­da ge­dən iq­ti­sa­di pro­ses­lər, xü­su­sən nef­tin qiy­mət ar­tı­mı, qon­şu öl­kə­lər, əsa­sən də Ru­si­ya­da mil­li val­yu­ta­nın güc­lən­mə­si, ABŞ-ın dol­lar­la bağ­lı ye­ni si­ya­sə­ti ma­na­tı tez­lik­lə möh­kəm­lən­di­rə bi­lər. Xü­su­sən də so­nun­cu ami­lin pro­ses­lə­rə əhə­miy­yət­li də­rə­cə­də tə­si­ri qa­çıl­maz sa­yı­lır.

Xa­tır­la­daq ki, ABŞ-ın Fe­de­ral Eh­ti­yat­lar Sis­te­mi­nin (FES) 13-14 de­kabr ta­rix­lə­rin­də baş tu­tan ic­la­sın­da səs­lə­nən fi­kir­lər­dən be­lə bəl­li olur ki, güc­lü dol­lar ABŞ ix­ra­cı üçün əsas təh­lü­kə qis­min­də gö­rü­lür. FES-in rəh­bər şəxslə­ri son ic­las­da qeyd edib­lər ki, möh­kəm­lə­nən dol­lar ABŞ iq­ti­sa­diy­ya­tı­nın əsas təh­lü­kə­lə­rin­dən bi­ri­dir. Çün­ki dol­la­rın ba­ha­laş­ma­sı ABŞ-da is­teh­sal olu­nan məh­sul­la­rın rə­qa­bət­qa­bi­liy­yət­li­li­yi­nə mən­fi tə­sir edir. Bu­nun­la ya­na­şı, id­xa­lın ucuz­laş­ma­sı inflya­si­ya­ya təz­yiq gös­tə­rir. Xa­tır­la­daq ki, de­kabr ic­la­sın­da FES ba­za uçot də­rə­cə­si­ni 0,25% ar­tı­ra­raq 0,5-0,75%-ə çat­dı­rıb. İc­las­dan son­ra FES-in açıq­la­dı­ğı bə­ya­nat­da de­yi­lir ki, 2017-ci il­də uçot də­rə­cə­si 3 də­fə ar­tı­rı­la bi­lər. Am­ma bu­nun ix­ra­ca mən­fi tə­si­ri fo­nun­da ca­ri il ər­zin­də uçot də­rə­cə­sin­də ümu­miy­yət­lə də­yi­şik­lik göz­lə­nil­mir. Elə bu da dol­la­rın kur­su­na mən­fi tə­sir edə bi­lər. Tə­bii ki, bu pro­ses Azər­bay­can­da da özü­nü gös­tə­rə­cək. Di­gər tə­rəf­dən tə­diy­yə ba­lan­sın­da və­ziy­yət ye­ni­dən öl­kə­nin le­hi­nə də­yi­şir. Azər­bay­can Mər­kə­zi Ban­kı­nın (AMB) rəs­mi sta­tis­ti­ka­sı­na əsa­sən, 2016-cı ilin ikin­ci rü­bün­də tə­diy­yə ba­lan­sı 18 mil­yon dol­lar, üçün­cü rü­bün­də isə 63 mil­yon dol­lar­lıq pro­fi­sit­lə ta­mam­la­nıb. Be­lə və­ziy­yət­də "Tam üzən mə­zən­nə"yə ke­çid baş tu­tar­sa, Azər­bay­ca­nın id­xa­lı bir qə­dər də aza­la­caq və tə­diy­yə ba­lan­sı­nın pro­fi­si­ti nef­tin ca­ri qiy­mə­ti sa­bit qal­maq şər­ti­lə artma­ğa da­vam edə­cək. Elə bu da ma­na­tı güc­lən­di­rə­cək ye­ni amil sa­yı­lır.

Baş­qa bir tə­rəf­dən "üzən mə­zən­nə"yə ke­çid ma­na­tın re­al mə­zən­nə­si­ni mü­əy­yən­ləş­dir­mə­yə im­kan ve­rə­cək. İq­ti­sa­di İs­la­hat­la­rın Təh­li­li və Kom­mu­ni­ka­si­ya Mər­kə­zi­nin ic­ra­çı di­rek­to­ru Vü­sal Qa­sım­lı "Re­gi­on Plyus" jur­na­lı­na açıq­la­ma­sın­da bu­nu be­lə şərh edir: "Tam üzən mə­zən­nə"yə ke­çid va­cib və la­büd­dür. Ha­zır­da ma­liy­yə sek­to­ru ilə re­al sek­tor ara­sın­da pu­lun ta­raz­lıq qiy­mə­ti yox­dur. Yə­ni ma­liy­yə sek­to­ru is­tə­yir ki, pu­lu müm­kün qə­dər ba­ha sat­sın, re­al sek­tor isə is­tə­yir ucuz al­sın. Bu və­ziy­yət ma­na­tın ucuz­laş­ma­sı ilə bağ­lı güc­lü göz­lən­ti­dən irə­li gə­lir,  in­san­lar­da bir əmin­lik var ki, ma­nat "sər­bəst üzüb" ta­raz­lıq mə­zən­nə­si­ni tap­ma­sa, müt­ləq ucuz­la­şa­caq. Məhz bu­na gö­rə hər iki tə­rəf -həm bank, həm də re­al sek­tor pu­lu xa­ri­ci val­yu­ta­ya çe­vi­rib sax­la­ma­ğa üs­tün­lük ve­rir. Mə­zən­nə­nin əda­lət­li mü­əy­yən­ləş­mə­si üçün öl­kə­də ma­liy­yə alət­lə­ri­nin in­ki­şa­fı və ma­liy­yə də­rin­li­yi­nin artma­sı va­cib­dir. Am­ma bu iki mə­sə­lə bir-bi­rin­dən o qə­dər ası­lı­dır ki, biz heç bi­ri­nin in­ki­şa­fı­nı o bi­ri­si­nin çök­mə­si ba­ha­sı­na hə­ya­ta ke­çi­rə bil­mə­rik. Yə­ni bu işin iki tə­rə­fi də pa­ra­lel get­mə­li­dir. Bu ba­xım­dan "Stra­te­ji Yol Xə­ri­tə­si"ndə də qeyd olu­nub ki, biz ilk növ­bə­də ma­liy­yə-bank sek­to­run­da lik­vid­lik və ka­pi­tal­laş­ma ilə bağ­lı prob­lem­lə­rin həl­li­nə dəs­tək ver­mə­li­yik".

V.Qa­sım­lı he­sab edir ki, "üzən mə­zən­nə" üçün di­gər bir ça­ğı­rış Azər­bay­can­da bö­yük miq­dar­da yı­ğı­mın ol­ma­sı­dır. Onun söz­lə­ri­nə gö­rə, təx­mi­nən 40 mil­yard dol­la­ra ya­xın öl­kə­nin stra­te­ji val­yu­ta eh­ti­yat­la­rı, üs­tə­lik ev tə­sər­rü­fat­la­rı­nın, bankla­rın və özəl sek­to­run yı­ğı­mı bir­lik­də 100 mil­yard  dol­la­ra ya­xın bir məb­ləğ edir: "Klas­sik iq­ti­sa­di nə­zə­riy­yə­yə gö­rə, yı­ğım in­ves­ti­si­ya­ya bə­ra­bər ol­ma­lı­dır. Biz­də isə bu iki kom­po­nent ara­sın­da san­ki bir tı­xac var. Bu­nun da sə­bə­bi ma­na­tın ucuz­laş­ma­sı­na da­ir göz­lən­ti­dir. "Tam üzən mə­zən­nə"yə keç­mək­lə biz ma­na­tın re­al qiy­mə­ti­nin ta­pıl­ma­sı­na şa­hid ola­ca­ğıq və bu göz­lən­ti ara­dan qal­xa­caq. Ma­na­tın ta­raz­laş­ma­sı re­al sek­tor­la ma­liy­yə sek­to­ru ara­sın­da­kı kör­pü­lə­rin bər­pa olun­ma­sı­na gə­ti­rə­cək". Bü­tün bun­lar isə nə­ti­cə eti­ba­rı ilə ma­na­tın möv­qe­yi­nin güc­lən­mə­si­nə gə­ti­rib çı­xar­maq iq­ti­da­rın­da­dır. Yu­xa­rı­da qeyd olun­du­ğu ki­mi, nef­tin qiy­mə­tin­də də ar­tım­lar qey­də alı­nır. Bu ar­tım da­vam­lı ol­sa, öl­kə­yə gə­lən dol­lar küt­lə­si əhə­miy­yət­li də­rə­cə­də ar­ta­caq. Elə bu da ma­na­tın möh­kəm­lən­mə­si­nə rə­vac ve­rən əsas fak­tor­lar sı­ra­sın­da yer alır.

Ta­hir TA­ĞI­YEV

Son xəbərlər